Кіріспе

Чикагодағы афроамерикандықтардың немесе Чикаголық афроамерикандықтардың тарихы 1780 жылдары Жан Батист Пуант-дю-Сабльдің сауда әрекеттерімен басталады. Қаланың негізін қалаушы, африка және француз тегі бар Гаитилік Пуант-дю-Сабль болған. 1840 жылдары қашқан құлдар мен босатылған құлдар қаланың алғашқы афроамерикандық қауымын құрды. 19 ғасырдың соңында алғашқы афроамерикандық адам мемлекеттік қызметке сайланды. 1910 жылдан 1960 жылға дейінгі Ұлы көші-қон кезеңінде жүздеген мың африкалықтар Оңтүстіктен Чикагоға келді, олар қала тұрғындарына айналды. Олар шіркеулер, қоғамдық ұйымдар, бизнес, музыка және әдебиет құрды. Азаматтық құқықтар қозғалысынан бұрын ондаған жылдар бойы барлық әлеуметтік топтағы афроамерикандықтар Чикагоның Оңтүстік және Батыс жағында қауымдастықтар құрды. Табысына қарамастан, бөлінген қауымдастықтарда тұратын Чикагоның афроамерикандық тұрғындары, тіршілік етуге, өзін-өзі қамтамасыз етуге және Чикаго тарихында өздерінің жолын өздері анықтауға мүмкіндік беретін қауымдастықтар құруға ұмтылды. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, 2020 жылғы санақ бойынша афроамерикандықтар қала халқының 29% құрады, шамамен 800 000 адамды қамтыды. Агломерацияда шамамен 1,6 миллион афроамерикандық тұрады. Чикагодағы афроамерикандық халық азайып барады. Көптеген афроамерикандық чикаголықтар қала шеттеріне немесе Атланта, Даллас, Хьюстон, Бирмингем, Мемфис, Сан-Антонио және Джексон сияқты Оңтүстік қалаларына көшіп кетті. Чикагода шетелде туған афроамерикандықтар да бар. Чикагодағы африкалық иммигранттардың көп бөлігі Эфиопия және Нигериядан келген.

Басталуы

Жан Батист Пойнт-дю-Сабль француз және африкалық тегі бар гаитилік болған. Дю Сэблдің қонысы 1780 жылдары құрылғанмен, африкалық американдықтар 1840 жылдары ғана қоғам ретінде қалыптасты, ал 1860 жылы халық саны 1000-ға жетті. Осы халықтың көп бөлігі Жоғарғы Оңтүстіктен қашқан құлдардан тұрды. 1877 жылы Реконструкция аяқталғаннан кейін африкалық американдықтар Чикагоға Теңіз Оңтүстігінен ағылып, 1870 жылы шамамен 4000 болған халық 1890 жылы 15000-ға жетті. 1853 жылы Джон А. Логан штатта африкалық американдықтардың барлығына, босатылғандарға дейін қоныстануға тыйым салатын заңды қабылдауға көмектесті. Дегенмен, 1865 жылы штат өзінің «Қара заңдарын» жойды және 13-ші түзетуді бірінші болып бекітті, бұл Джон мен Мэри Джонстың күш-жігерінің нәтижесінде болды, олар белгілі және бай белсенді жұбайлар еді. Әсіресе Азамат соғысынан кейін Иллинойс штаты елдегі кемсітушілікке қарсы ең прогрессивті заңдарға ие болды. Мектептегі сегрегация алғаш рет 1874 жылы, ал қоғамдық орындардағы сегрегация алғаш рет 1885 жылы заңсыз деп жарияланды. 20-шы ғасырдың басында оңтүстік штаттары қара және кедей ақ халықтың көп бөлігін сайлау құқығынан айыратын жаңа конституциялар мен заңдарды қабылдады. Дауыс беру құқығынан айырылғандықтан, олар сотқа қатыса алмай, лауазымға тұра алмайды. Олар ақ нәсілді заң шығарушылар қабылдаған дискриминациялық заңдарға, соның ішінде қоғамдық орындардағы нәсілдік сегрегацияға бағынды. Қара балаларға арналған бөлек білім беру және басқа да қызметтер кедей, ауыл шаруашылығы экономикасында тұрақты түрде жеткіліксіз қаржыландырылды. Ақ нәсілділер басымдылық танытқан заң шығарушы органдар ақ үстемдікті қалпына келтіру және қоғамдық өмірде шектеулерді күшейту үшін Джим Кроу заңдарын қабылдағанда, қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылық күшейді, соттан тыс жаза ретінде линчтеу қолданылды. Сонымен қатар, мақта құртының таралуы мақта өндірісінің көп бөлігін жойды. Өздерінің таңдауымен, қаралар Оңтүстіктен Солтүстікке көшіп, еркін өмір сүре алатын, балаларына білім бере алатын және жаңа жұмыс таба алатын жерге кетті. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дайындық үшін өнеркәсіптік өндіріс мыңдаған жұмысшыларды Солтүстікке тартты, сондай-ақ теміржолдардың, ет және болат өнеркәсібінің қарқынды кеңеюі де осыған себеп болды. 1915-1960 жылдар аралығында жүздеген мың оңтүстік қара Чикагоға зорлық-зомбылықтан және сегрегациядан қашу үшін, сондай-ақ экономикалық еркіндік іздеу үшін көшіп келді. Олар негізінен ауылдық халықтан қалалық халыққа айналды. «Африкалық американдықтардың ауылдық Оңтүстіктен қалалық Солтүстікке көшіп келуі жаппай қозғалысқа айналды». Ұлы көші-қон Чикагоны саяси және мәдени тұрғысынан түбегейлі өзгертті. 1910-1940 жылдар аралығында Солтүстікке көшіп келген африкалық американдықтардың көпшілігі ауылдық аймақтардан келген. Олар негізінен жерді жалға алып өсіретін шаруалар мен жұмысшылар болды, бірақ кейбіреулері мақта құртының апатынан қуылған жер иелері де болды. Оңтүстікте қара нәсілділердің мемлекеттік білім беруіне қаржы жетіспеуіне байланысты, олардың білім деңгейі төмен болды, қалалық жұмыс орындарына қажетті біліктілігі де төмен болды. Еуропалық ауылдық иммигранттар сияқты, олар да қалалық мәдениетке тез бейімделуге тиіс болды. Көптеген ата-аналар Чикагодағы жақсы білім беру мүмкіндіктерін пайдаланып, балалары тез үйренді. 1940 жылдан кейін, көші-қонның екінші үлкен толқыны басталғанда, қара мигранттар негізінен Оңтүстік қалалары мен қалаларынан келді. Олар ең амбициялық, білімді және жаңа үйлерінде қолдана алатын қалалық дағдылары бар адамдар еді. Қалаларға келген жаңа көшіп келушілердің көптігі көпшіліктің назарын аударды. 1940 жылдары аптасына 3000 афроамерикандық Чикагоға келіп, Оңтүстіктен келген пойыздардан түсіп, достары мен «Чикаго Defender» газетінен білген аудандарға қарай жолға шықты. Ұлы көші-қон картаға түсіріліп, бағаланды. Қалалық ақтөстік тұрғындар алаңдады, өйткені олардың аудандары тез өзгерді. Сонымен қатар, жаңа және ескі этникалық иммигранттар жұмыс және тұрғын үй үшін жаңа келгендермен, әсіресе Оңтүстік жағында, темір және ет өңдеу өнеркәсібінде жұмысшы табының ең көп жұмыс орындарына ие болған жерде бәсекелесті. Чикагоның өнеркәсіптері тұрақты түрде кеңейіп, жаңа көшіп келушілерге, соның ішінде оңтүстіктен келгендерге жұмыс табуға мүмкіндіктер ашты. Теміржол және ет өңдеу өнеркәсібі қара жұмысшыларды жалдады. Чикагоның афроамерикандық газеті «Чикаго Defender» қаланы оңтүстікке таныстырды. Ол «Иллинойс Централь» пойыздарымен Оңтүстікке газеттердің жиынтығын жіберді, ал афроамерикандық «Pullman Porter» жұмысшылары оларды қара халық тұратын қалаларға жеткізді. «Чикаго Миссисипи, Луизиана, Техас және Арканзас штаттарындағы афроамерикандықтар үшін ең қолжетімді Солтүстік қаласы болды». Қақтығыс кезінде 38 адам қаза тапты (23 қара және 15 ақ). Апта ішіндегі жазалау шаралары 537 адамға жетті, жараланғандардың екі үшін бір бөлігі қара, ал бір үшін бір бөлігі ақ болды, ал шамамен 1000-2000 адам, олардың көпшілігі қара, үйлерін жоғалтты. Ұзаққа созылған зорлық-зомбылық пен кең ауқымды экономикалық әсеріне байланысты, ол 1919 жылғы «Қызыл жаздың» кезіндегі көптеген тәртіпсіздіктер мен азаматтық наразылықтардың ең нашары деп есептеледі, бұл нәсілдік және еңбек зорлық-зомбылығы мен қаза болғандықтан осылай аталды.

Бөлектеу

Чикагода афроамерикалықтардың саны артып келеді (1910 жылы 40 мың, 1940 жылы 278 мың адам). Көптеген афроамерикалықтар үшін жұмыс табу және лайықты тұрғын үй табу қиын болды, себебі қала халқының саны күрт өскен кезде әртүрлі этникалық топтар арасында тұрғын үй үшін қызыққандық болды. Афроамерикалықтар Оңтүстіктен Ұлы көші-қон кезінде келгенде, Чикагоға оңтүстік және шығыс Еуропадан жүздеген мың иммигранттар келді. Бұл топтар жұмысшы табысы үшін бәсекелесті. Тұрғын үйді бөліп-жаруды сақтау үшін басқа да тәсілдер қолданылғанмен, мысалы, «қызыл сызық» жүргізу және жеке үйлерге арналған арнайы аймақтар белгілеу, 1927 жылы Чикагоның саяси лидерлері нәсілдік шектеулерге қатысты келісімдерді қабылдауға көшті.

Тұрғын үй

1900-1910 жылдар аралығында Чикагода афроамерикалықтардың саны қарқынды өсті. Ақ нәсілділердің жаугершілігі мен халық санының артуы Оңтүстік жақта геттоның құрылуына себеп болды. Жақын маңдағы аудандарды этникалық ирландтар басып алып, өз территорияларын басқа топтардың енуінен қорғауда ерекше қатаңдық танытты. Халық саны өскен сайын, афроамерикалықтар қаланың барлық бөлігіне тараудың орнына, белгілі бір шектеулі аймаққа орналасты. Қаралар аралас аудандарға көшіп келгенде, ақ нәсілділердің наразылығы күшейді. Осы аймақ үшін болған қақтығыстардан кейін, көбінесе ақтар сол жерді тастап кетіп, қаралардың билігіне көшті. Осының салдарынан "Қара белдеу" аймағы пайда болды. Чикагоның "Қара белдеуі" – Чикагоның Оңтүстік жағындағы үйлердің тізбегі, онда 20-ғасырдың ортасында қаланың афроамерикалық халқының үштен екі бөлігі тұрды. "Қара белдеу" Оңтүстік жақтағы Стейт-стрит бойымен 30 блокқа созылып, ені көбінесе жеті блоктан аспайтын аймақ еді. 20-ғасырдың ортасында АҚШ-тағы афроамерикалықтар сегрегацияның нәтижесінде туындаған экономикалық шектеулермен күрескен кезде, "Қара белдеудегі" қара тұрғындар жергілікті қара бизнес пен кәсіпкерлікті қолдау арқылы өз қауымдастықтарында экономикалық мүмкіндіктерді арттыруға тырысты. Көптеген қара нәсілді адамдар әжетханасы жоқ, әр қабатта бір ғана дәретханасы бар пәтерлерде тұрды.

Мәдениет

1916 және 1920 жылдар аралығында Чикагоға шамамен 50 000 қара нәсілді оңтүстік тұрғыны көшіп келді. 1920 жылдар – джаз дәуірінің шарықталуы болды, бірақ музыка ондаған жылдар бойы қауымдастықтың ортасы болып қала берді. Чикаго әлемінде ұлттық деңгейде танымал музыканттар өркендеді. State Street көшесіндегі жарқын ойын-сауық аймағы – «The Stroll» бойында Луи Армстронг, Дюк Эллингтон, Кэб Кэллоуэй, Бесси Смит және Этель Уотерс сияқты джаз жұлдыздары Deluxe Cafe сияқты түнгі клубтарда өнер көрсетті. 1925 жылдан 1950 жылға дейінгі кезеңде Чикагоның қара нәсілді тұрғындарының көркемдік шығармашылығы да өнімді болды, ал қаланың қара нәсілділердің қайта жаралуы Гарлемнің қайта жаралуымен бәсекелесті. Белгілі жазушылардың қатарында Ричард Райт, Уиллард Мотли, Уильям Аттавей, Франк Маршалл Дэвис, Сент-Клэр Дрейк, Хорас Р. Кейтон, кіші, және Маргарет Уокер болды. Чикаго – Бронзвиллдің тығыз үйлеріндегі қара жұмысшы табының өмірін бейнелегені үшін танымал жазушы және ақын Гвендолин Брукске отан болды. Бұл жазушылар қалалық өмірде қара нәсілділердің кездескен өзгерістері мен қайшылықтарын, жаңа әлемдер құру күресін жеткізді. Чикагодағы қара жазушылар Гарлемнің қайта жаралуының жазушылары қабылдаған халықтық дәстүрлерден бас тартып, қалалық геттодағы өмірді бейнелеу үшін «әдеби натурализмнің» қатал стилін қабылдады. Сент-Клэр Дрейк пен Хорас Р. Кейтон, кіші жазған «Қара мегаполис» классикалық туындысы Чикаго жазушыларының стилін көрнекті етті. Бүгінде ол 1930 және 1940 жылдардағы қара Чикагоның ең толыққанды суреті болып табылады. 2008 жылдан қазіргі уақытқа дейін Рики П. Браун аға басшылығымен Вест-Сайд тарихи қоғамы Чикагоның Вест-Сайдының бай тарихын құжаттауға кірісті. Олардың зерттеулері Остин қауымының Чикаго қаласындағы ең көп қара нәсілді тұрғындарына ие екенін дәлелдеді. Бұл, Near West Side, North Lawndale, West Humboldt Park, Garfield Park және Остин қауымдарын ескергенде, қара нәсілділердің ең көп саны қаланың батыс жағында екенін көрсетті. Олардың батыс жағында мұражай салуға және Juneteenth мерекесін ұлттық деңгейде танымал етуге жасаған күш-жігері 2011 жылы губернатор Пэт Куинннің жарлығымен марапатталды.

Бизнес

Чикагоның афроамерикандық халқының таптық құрылымы қалыптасты, оған көптеген үй шаруасындағы қызметкерлер мен басқа да қол еңбегімен айналысатын жұмысшылар, сондай-ақ кішкентай, бірақ өсіп келе жатқан орта және жоғарғы сыныпты бизнес пен кәсіби элиталар кірді. 1929 жылы афроамерикандық чикаголықтар қалалық жұмыс орындарына қол жеткізіп, кәсіби топтарын кеңейтті. Жұмысқа қабылдаудағы кемсітушілікпен күресу Чикагодағы афроамерикандықтар үшін үнемі күрес болып келді, себебі түрлі компаниялардағы шеберлер афроамерикандық жұмысшылардың жоғарылауына кедергі келтіріп, олардың жалақысын көтеруіне бәкіл болды. Чикагода Реконструкция кезеңінен бері қызмет еткен сегіз афроамерикандық АҚШ сенаторының үш өкілі тұрады, олардың барлығы демократтар: Кэрол Мозли Браун (1993–1999), Барак Обама (2005–2008) және Роланд Беррис (2009–2010). Барак Обама 2008 жылы Сенаттан Ақ үйге көшті.

1983 жылы қара нәсілді әкімді сайлау

1983 жылғы 22 ақпанда демократтар үш топқа бөлінді. Солтүстік және Солтүстік-Батыс жағында қазіргі мэр Джейн Бёрн көш бастады, ал болашақ мэр Ричард М. Дейли, марқұм мэр Ричард Дж. Дейлидің ұлы, шамалы айырмамен екінші орынды иеленді. Қара басшысы Харольд Вашингтон Оңтүстік және Батыс жағында үлкен басымдыққа ие болды. Оңтүстік-Батыс жағындағы сайлаушылар Дейлиді көптеген дауыстармен қолдады. Вашингтон 37% дауыспен жеңіске жетті, ал Бёрн 33%, Дейли 30% дауыс жинады. Демократиялық алға сайлауда жеңіске жету, әдетте, демократтар басым Чикагода сайлауға тең саналса да, Вашингтон алғашқы сайлаудағы жеңісінен кейін республикалық қарсыласы, бұрынғы штат заң шығарушысы Бернард Эптонның көптеген жоғары лауазымды демократтар мен олардың округтік ұйымдарынан қолдау тапқандығын білді. Эптонның сайлау кампаниясы Вашингтонның табыс салығын уақтылы тапсырмағаны (ол салықты төлеген, бірақ декларация тапсырмаған) туралы айыптауды қамтыды. Вашингтон болса, Чикагодағы ықпалдық жүйені реформалау және қиын экономикалық жағдайда жұмыс орындарын құру қажеттігін баса көрсетті. 1983 жылғы 12 сәуірде өткен қалалық сайлауда Вашингтон Эптонды 3,7% айырмамен, 51,7% - 48,0% есебімен жеңіп, Чикаго мэрі болды. Вашингтон 1983 жылғы 29 сәуірде мэрлік қызметке кірісіп, келесі күні Конгресс депутаты лауазымынан бас тартты.

Жетістіктер

ХХ ғасырдың басында көптеген көрнекті афроамерикандықтар Чикагода тұрды, оның ішінде республикалық, ал кейін демократ конгрессмені Уильям Л. Доусон (Американың ең ықпалды қара нәсілді саясаткері).

Соңғы кездегі төмендеу

2021 жылы «Chicago Tribune» газетінің хабарламасында соңғы он жылда мыңдаған афроамерикалық отбасы Чикагодан кетіп, афроамерикалықтардың саны шамамен 10%-ға төмендегені айтылған. «Politico» басылымы Чикагоның бұрынғы бай афроамерикалық қауымдастығы көптеген афроамерикалық компаниялардың жабылуына байланысты күрт азайғанын хабарлады. Чикагодан кеткен көптеген афроамерикалықтар қазір АҚШ-тың оңтүстігіндегі Атланта, Шарлотта, Даллас, Хьюстон, Литтл-Рок, Жаңа Орлеан, Мемфис және Сан-Антонио қалаларына қоныс аударуда.

Қылмыс

Чикагодағы афроамерикалықтардың қаны төгілу ықтималдығы жоғары.

Шетелде туған қара нәсілділер

Шетелде туған қара нәсілділер Чикагоның қара нәсілді халқының 4 пайызын құрайды.

Эфиопиялықтар

2000 жылы Чикагода шамамен 4500 эфиопиялық тұрды.

Нигериялықтар

Нигериялықтар қаланың ең ірі африкалық халқы.

Негізгі дереккөздер

Чикаго қаласының нәсілдер аралық қатынастар жөніндегі комиссиясы. Чикагодағы қара нәсілділер. (Чикаго; Чикаго университетінің баспасы, 1922). Джонсон, Джон Х. Кездейсоқтыққа қарсы жеңіс: Ұлы американдық кәсіпкердің өмірбаяны (1989) Джон Х. Джонсон туралы.