Кіріспе
Америка саясаткері (1929–2020)
Нью-Йорк штатының сенаторы
the New York State Senator
Джозеф Луис Бруно (8 сәуір 1929 – 6 қазан 2020) – Нью-Йорк штатының солтүстігінен шыққан американдық кәсіпкер және республикалық саясаткер. Бруно 1977 жылдан 2008 жылға дейін Нью-Йорк штатының Сенатында қызмет етті және 1994 жылдан 2008 жылға дейін Сенаттың көпшілікке жетекшісі болды. Бруно 2009 жылы федералдық жемқорлық айыптары бойынша сотталды, бірақ оның үкімі апелляцияда күштен шығарылды және келесі сот отырысында ол ақталды.
Ерте өмір
Бруно Нью-Йорк штатының Гленс-Фолс қаласында дүниеге келіп, алты бөлмелі, суық сулы пәтерде өсті. Бруно Сент-Мэри академиясын бітіріп, Скидмор колледжінің бизнес-әкімшілдік мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Ол Корея соғысында жаяу әскер сержанты болып қызмет етті. Бруно Нью-Йорк штатының "Джейси" клубының президенті болды; 1964 жылы олар оны штаттың бес "Ең үздік жас адамының" бірі деп таныды.
Нью-Йорк штатының Сенаты
Бруно 1977 жылдан 2008 жылға дейін Нью-Йорк штатының Сенатының мүшесі болды, 182-ші, 183-ші, 184-ші, 185-ші, 186-шы, 187-ші, 188-ші, 189-шы, 190-шы, 191-ші, 192-ші, 193-ші, 194-ші, 195-ші, 196-шы және 197-ші Нью-Йорк штатының заң шығарушы жиналыстарында отырды. 1994 жылғы 25 қарашада ол Нью-Йорк штатының Сенатының уақытша президенті болып сайланды, бұрынғы Ральф Дж. Мариноны қызметтен шеттетуге себеп болды. Бруно, губернатор Джордж Патаки және Ассамблея спикері Шелдон Сильвер 1995 жылы Нью-Йорк штатында өлім жазасы туралы заңды қабылдауда маңызды рөл атқарды. Кейіннен Нью-Йорк апелляциялық соты (Нью-Йорк штатының жоғарғы соты) заңның конституцияға қайшы екенін анықтады, себебі ол өмір бойына бас бостандығынан айыру мен өлім жазасы арасында шешім қабылдауда қиындыққа тап болған қазыларға 25 жылдан кейін шартты түрде босату мүмкіндігін беруден басқа таңдау қалдырмады; Апелляциялық сот мұндай жағдайда қазылардың өлім жазасын таңдауға бейімделуінен қорқыныш білдірді. Заң қабылданғаннан кейін 10 жыл ішінде Нью-Йорктегі қылмыс деңгейі бірде-бір өлім жазасы орындалмастан күрт төмендеді, бұл өлім жазасына қоғамдық қолдауды әлсіретуі мүмкін. 2005 жылы Сильвер заңды көп талқылаусыз күшін жойды. 1995 жылғы бюджет процесі кезінде Бруно (сол кезде көпшілік көшбасшысы лауазымына жаңа келген) "қолдарын созып" тұрған афроамерикалықтар мен испаноязылдардың әлеуметтік қызметтерге кесімдер жасауға қарсы заң шығарушы органды қысымға тартқаны туралы пікір білдірді. Сиракуз Пост Стандарт газетінің мәліметінше, "Бруно Ассамблеядағы демократиялық көпшіліктің маңызды күші болып табылатын Афроамерикалық және Пуэрто-Риколық қауымдастығын атады". Бруноның қорғанысы, оның сөздері барлық афроамерикалықтар мен испаноязылдарға емес, саяси қауымдастықтарға қатысты болғандығын айтты; ол кейбір адамдарды ренжіткені үшін кешірім сұрады, бірақ сөздерін қайтарудан бас тартты. The Buffalo News газеті жариялаған редакциондық мақалада Бруно 1995 жылғы 27 маусымда Сенатта 16 жасқа дейінгі қыздарға аборт жасату үшін екі ата-анасының да келісімін алуды талап ететін заң жобасын қабылдауға ықпал еткені айтылды. Алайда, бұл заң жобасы Нью-Йорк штатының Ассамблеясында қабылданбады. Бруноның қарсылығына байланысты көп жылдар бойы штаттық Сенатта тоқтап тұрған SONDA – гомосексуалдардың құқықтарын қорғайтын заң жобасы, Бруно мен оның партиясын әлеуметтік консервативті бағытты қолдағаны үшін сынға ұшыратты. ЛГБТ адамдары мен ұйымдары SONDA-ны қабылдау үшін күшті күш салды және 2002 жылдың соңында Бруно ақыры мойын бұрды; заң жобасы Сенатта қабылданды және губернатор Патаки қол қойды. 2005 жылы Бруно Нью-Йорк штатының экономикасын дамыту мақсатында жоғары жылдамдықты теміржол құрылысын зерттеуді ұсынды. 2006 жылғы желтоқсан айында Бруно Федералдық тергеу бюросының (ФБР) мемлекеттік гранттар алған Бруноның бизнес серіктестерін тексеріп жатқанын мәлімдеді. ФБР жүргізген тергеу Бруноны 2007 жылы ұзақ жылдар бойы айналысқан кеңес беру жұмысының бірін тоқтатуға итермеледі. Бастапқыда консервативті сарапшылар Бруноның Сенаттағы көпшілік көшбасшысы ретіндегі бағытын қолдады. Бірақ кейінірек, олар Бруноның Ассамблея спикері Шелдон Сильвермен шамадан тыс бюджеттерді бекітуге дайындығына, мемлекеттік қызметкерлердің еңбек одақтарынан (соның ішінде денсаулық сақтау одағының 1199 жергілікті ұйымынан) алған қолдауына және Сиракуза мен Бронкстағы Сенат округтерінде республикалық партиядан сайлауға бұрынғы демократтарды тартуына алаңдаушылық білдірді. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, Нью-Йорк штатының Ренсселэр округіндегі барлық 16 муниципалитетте (екі қала және 14 қала) Бруноның есімімен аталған кем дегенде бір ғимарат бар. Сонымен қатар, Tri City ValleyCats – Хьюстон Астросының қысқа маусымдық кіші лига филиалы – Джозеф Л. Бруно стадионында ойнайды, ол Трой және Солтүстік Гринбуш шекарасында орналасқан.
2007-2008 жылғы заң шығару сессиясы
2007 жылы Бруноның Сенаттағы бақылауы бұрынғы жылдарға қарағанда осалрақ көрінді, себебі республикашылар Николас Спаноның бұрынғы орындығынан айырылып, Сиракузда республикалық бейімді орынды қайтаруға қол жеткізе алмады және – 33 мүшеге дейін азайған фракциясымен – Нассау округінде Майкл Балбонидің бос орындығын қорғауға мәжбүр болды; аталған орын 2007 жылдың 6 ақпанында өткен арнайы сайлауда демократ Крейг М. Джонсонға, Нассау округі заң шығарушысына жеңіліп қалды. Сайлаудағы сәтсіздіктер мен ФБР жүргізіп жатқан тергеу кейбір республикашыларды Бруноның көпшілікке жетекші лауазымынан кетуі мүмкін деген ойға жетеледі. Сондай-ақ, кейбір республикашыл сенаторлар Сенаттың бақылауын демократтарға беру үшін партиядан шығып кетуі мүмкін деген де қауесет тарады, сондай-ақ сайлау қаржысын реформалау мәселесі де көтерілді. Бруно Нью-Йорк штатының губернаторы Элиот Спитцерге штаттың өлім жазасын қайта енгізу туралы заңды жаңартуды ұсынды. Бруно сонымен қатар губернатордың заңсыз иммигранттарға жүргізуші куәлік беру жоспарын сынап, оның демократиялық сайлаушылармен дауыс қорабын толтыруға бағытталғанын мәлімдеді. 2008 жылдың ақпан айында бұрын сенатор Джеймс У. Райт иеленген Уотертаундағы 48-ші округте өткен арнайы сайлаудағы жеңілістен кейін Бруноның жағдайы одан бетер болды. Бұл жеңіліс республикашылдардың Сенаттағы көпшілігін бір орынға дейін азайтты, ал баспасөз қалған GOP сенаттық фракциясы Бруноның отставкаға кететініне себеп бола ма деген болжамдарға назар аударды.
Полиция бақылауы туралы дау
2007 жылдың 23 шілдесінде Нью-Йорк штатының бас прокуроры Эндрю Куомо губернатор Элиот Спитцердің әкімшілігін Бруноның саяхаттарын, әсіресе мемлекеттік тікұшақты пайдалануын қадағалау үшін Нью-Йорк штатының полициясына бұйрық бергені үшін айыптады. Спитцер әкімшілігінің жоғары лауазымды шенеуніктердің нұсқауымен Нью-Йорк штатының полициясы Бруноға саяси зиян келтіру мақсатында құжаттар жасады. Губернатордың кеңсесі маусым айының соңында Albany Times Union газетінен ақпарат алу құқығы туралы заңға (FOIA немесе FOIL) жауап ретінде бұл шаралар қабылданғанын мәлімдеді. Бас прокуратураның ұзақ баяндамасында Спитцердің көмекшілері Бруноның саяхаттарына қатысты жағымсыз ақпаратты жариялауға тырысқан, тіпті FOIA сұранысы түскенге дейін әрекет еткені анықталды. Тергеу Бруноның саяхаттарын және сенат басшысының Спитцердің оны тыңдау үшін штатының полициясын пайдаланғаны туралы айыптауларын қамтыды. Times Union газеті Спитцер, Бруно және вице-губернатор Дэвид Паттерсон сияқты жеті шенеуніктің мемлекеттік авиацияны пайдалануы туралы құжаттарды сұрады, бірақ Спитцердің кеңсесі тек Бруноның маршрутын ғана жариялады. Спитцер әкімшілігі мен штатының полициясы Times Union газетіне Бруно туралы басқа шенеуніктерге қарағанда әлдеқайда көп мәлімет берді. Бруноға қарағанда басқа ешбір шенеунік осы деңгейде тексерілген жоқ. Кейбір жағдайларда полиция жасаған есептер сапардан соң ұзақ уақыттан кейін жинақталды және полиция эскортының естеліктеріне негізделді. Баяндамада Times Union газетінің сұранысы Бруноның саяхаттары туралы хабарлама жарияланғаннан кейін келіп, Спитцер әкімшілігінің барлық сұранысқа FOIL арқылы жауап бергені туралы мәлімдемесімен сәйкес еместігі айтылды. Куомо мынадай қорытынды жасады: "Бұл электрондық хаттар губернатордың кеңсесі қызметкерлерінің FOIL сұранысы бойынша жазбаларды ғана ұсынбағанын, керісінше, сенатор Бруноның мемлекеттік ұшақтағы саяхаты туралы ақпаратты жариялауды жоспарлап, дайындағанын көрсетеді". Баяндама Бруноның мемлекеттік авиапаркті пайдалануда заң бұзғанына қатысты ешқандай дәлел таба алмады. 2007 жылдың 23 шілдесінде Спитцер өзінің әкімшілігінің "аса қателік жасағанын" және Брунодан жеке кешірім сұрағанын мәлімдеді.
Зейнеткерлік
2008 жылдың 23 маусымында Бруно 2008 жылдың күзінде қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді. 2008 жылдың 24 маусымында Бруно "сенат президентінің міндетін атқарушы" және Сенаттың көпшілік көшбасшысы лауазымынан қанағаттанды. 2008 жылдың 18 шілдесінде Бруно Нью-Йорк штатының сенаторы лауазымынан кетті. 2008 жылдың 4 қарашасында ол жалпы сайлауда өзінің "жеке таңдаған" ізбасары Рой Макдональдқа жол берді.
Қылмыстық айыптау және ақыр соңында ақталу
2009 жылдың 23 қаңтарында Бруно сегіз федералдық жемқорлық қылмысы бойынша айыпталды, оның ішінде пошта және телеграф арқылы алаяқтық жасау да бар. Айыптамада 1993 жылдан 2006 жылға дейін Бруноға мемлекеттік органдармен ісі бар ұйымдарға көмектесу үшін оның лауазымын пайдаланғаны үшін 3,2 миллион доллар кеңес беру ақысы төленгені көрсетілген. 2009 жылдың 7 желтоқсанында Бруно екі баптан пошта және телеграф арқылы алаяқтық жасағаны үшін кінәлі деп танылды. Ол бес ауыр қылмыс бойынша ақталды, ал алқабилер айыптаманың сегізінші және соңғы бабы бойынша келісімге келмеді. 2010 жылдың 6 мамырында ол екі жылға түрмеге кесілді. 2011 жылдың қарашасында Бруноның сот үкімдері апелляциялық сотта жойылды. 2013 жылдың мамырында Бруноның адвокаттары апелляциялық соттан қайта сотты тоқтатуды сұрады, өйткені бұл Бруноның екі рет сотталудан қорғалу құқығын бұзу болар еді. 2013 жылдың тамызында АҚШ-тың екінші апелляциялық соты Бруноның шағымын қабылдамады және оны қайтадан соттауға болады деп шешті. 2014 жылдың 16 мамырында Бруно қалған екі жемқорлық айыбынан ақталды.
Зейнетақыдан кейінгі қызмет
Сенатта көпшілікке жетекші болғаннан кейін шамамен бір жыл өткен соң Бруно бір жынысты некелерді қолдайтынын жариялады – бұл позицияны ол бұрын ашық түрде білдірмеген еді. 2009 жылы губернатор Дэвид Паттерсон Брунодан Албаниде бір жынысты некелерді қолдау туралы мәлімдеме жасауды сұрады. Бруно 2009 жылы жеке өзі бір жынысты некеге жақсы көзбен қарағанын, бірақ оның көпшілігі қарсы болғандықтан Мемлекеттік Сенаттың қарауына әкелмегенін мойындады, сондай-ақ: «Бұл Америка, және біздің бұзылмайтын құқықтарымыз бар. Өмір қысқа, сондықтан бәрімізге оны қызығушылықпен қарсы алуға тең мүмкіндіктер мен құқықтар берілуі керек» деді. 2011 жылы Нью-Йоркте бір жынысты неке заңнамасы қабылданды. 2015 жылдың қазан айында Бруно Нью-Йорк штаты Сенатының Республикалық кампаниялық комитетіне қолданылмаған сайлау қорынан 1,4 миллион доллар, ал стипендиялық қорға 100 мың доллар аударғанын хабарлады. Осымен қатар, ол заңдық қорғау қорын жабық, қалған 70 мың долларды бірнеше коммерциялық емес ұйымдарға берді. Бруноның «Keep Swinging: A Memoir of Politics and Justice» атты автобиографиясы 2016 жылдың қарашасында Post Hill Press баспасынан шықты. Мемуарда Бруно Олбанидегі «саяси келісімдер мен жасырын сөздер жүйесін» қорғағандығы айтылады, ол, оның пікірінше, көбінесе тиімді болды.
Жеке өмір
Бруно мен оның әйелі Барбараның Джозеф, Сюзан, Кеннет және Кэтрин есімді төрт баласы болды. Барбара Бруно 2008 жылы Альцгеймер ауруынан қайтыс болды. 2014 жылы Бруноның серіктесі Кей Стаффорд, CMA Consulting Services компаниясының президенті және бас директоры, сондай-ақ қайтыс болған республикалық штат сенаторы Рон Стаффордтың жесірі болды. Бруно Нью-Йорк штатының Ренсселэр округіндегі Брансуик қаласында тұрды. 2013 жылдың қыркүйек айында Бруноның бүйрегінен қатерлі ісік табылып, сәтті операция жасалды. 2020 жылдың 6 қазанында Бруно қатерлі ісікпен ұзақ күрескеннен кейін Нью-Йорк штатының Брансуиктегі үйінде қайтыс болды. Ол 91 жасқа толыпты.