Кіріспе

Американдық тарихшы (туған 1955)

Памела Кайл Кроссли (18 қараша 1955 жылы туған) – қазіргі Қытай, Солтүстік Азия және жаһандық тарих саласындағы тарихшы, сонымен қатар Дартмут колледжінің Чарльз және Эльфриде Коллис атындағы тарих профессоры. Ол Дартмут қоғамының стипендиаттарының негізін қалаушылардың бірі. Ол "The Wobbling Pivot: China since 1800: An Interpretive History" (2010) кітабының, сондай-ақ Цинь династиясы (1644–1911) туралы маңызды зерттеулердің және жаһандық тарих бойынша жетекші оқулықтардың авторы. Кроссли ХХ ғасырдағы жеке тұлғалардың қалыптасуына қатысты түсіндірмелермен танымал. Оның пікірінше, ертедегі заманауи Еуразияның алып империяларының құрлықты жаулап алуы мәдени ерекшелікті институционализациялауға басымдық берген ерекше билеу нысанын тудырды. Кроссли бұл ұғымдар саяси тәжірибеде және "ұлтшылдық" тақырыбындағы академиялық пікір-таластарда бейімделгенін және ХХ ғасырдың соңына дейін сақталғанын айтады.

Өмір

Кроссли Огайо штатының Лима қаласында дүниеге келді және Пенсильвания штатының Эммаус қаласында орта мектепте оқыды. Орта мектепті бітіргеннен кейін Rodale Press баспасында редакторлық көмекші және экологиялық тақырыптар бойынша жазушы болып жұмыс істеді. 1977 жылы ол Свартмор колледжін бітірді, онда «The Phoenix» журналының бас редакторы болды; оның құрбыларының арасында Дэвид С. Пейдж, Роберт Зоэлик, Бен Брантли, Винг Тхей Ву, Роберт П. Джордж, Жаклин Кэри және Дэвид Г. Брэдли болды. Свартморда ол Лилиан М. Ли және Брюс Каммингстің шәкірті болды, ал бакалавр ретінде Пенсильвания университетінде Хилари Конроймен аспирантураны бастады. Кейін ол Йель университетіне түсіп, онда Ю Ин ши және Паркер По Фэй Хуаннан дәріс алды, ал Джонатан Д. Спенстің жетекшілігімен диссертация қорғады. 1985 жылы ол Нью-Гэмпшир штатының Хановер қаласында Дартмут колледжінің құрамына қосылды. Дэвид Фаркуар, Гертрауд Рот Ли және Беатрис С. Бартлетттен кейін Кроссли ағылшын тілінде жазған алғашқы ғалымдардың бірі болды, ол Цин империясының тарихын зерттеу үшін маньчжур тіліндегі құжаттарды пайдаланды. Кейіннен осы тәсілді көптеген мамандар қабылдады. Кроссли Гуггенхайм стипендиясын, NEH стипендиясын (2011–2012) және Азия зерттеулері қауымдастығының Жозеф Левенсон атындағы «Ақшылдамалы айна» кітабы үшін сыйлығын алды. Дартмут студенттері оған оқытудағы үлкен еңбегі үшін Голдштейн сыйлығын табыс етті. Кроссли Вермонт штатының Норвич қаласында тұрады.

Жарияланымдар

Соңғы уақытта Кроссли «Дөңгелек ос: 1800 жылдан бергі Қытай тарихына қатысты зерттеулер» атты еңбегін жариялады, онда Қытайдағы жергілікті қоғамдардың тұрақтылығы мен біртұтастығын кейінгі империялық дәуірден заманауи дәуірге өтуді түсіндіру үшін негізгі тақырып ретінде қарастырады. Кросслидің бұрынғы кітаптары: «Жалпы тарих деген не?» (Polity Press, 2008) – жаһандық тарихтағы повество стратегияларын зерттейтін еңбек, ол Э.Х. Каррдың «Тарих деген не?» кітабынан шабыттанған қысқаша кіріспе кітаптардың жаңа сериясына қосылды. Кросслидің қытай тарихына арналған кітаптары: «Жетім жауынгерлер: Үш Маньчжу буыны және Цин империясының құлауы» (Принстон университетінің баспасы, 1990); «Маньчжулар» (Blackwells Publishers, 1997); «Түз түсті айна: Цин империялық идеологиясындағы тарих және ұлттық сана» (Калифорния университетінің баспасы, 1999). Ол сонымен қатар, ең көп сатылатын жаһандық тарих оқулықтарының – «Жер және оның халқы» (Houghton Mifflin, 5-басылым, 2009; 6-басылым, 2014) және «Жаһандық қоғам: 1900 жылдан бергі әлем» (Houghton Mifflin, 2-басылым, 2007; 3-басылым, 2012) авторларының бірі. Оның еңбектері Кембридж тарихының екі түрлі сериясында жарық көрді. Ол академиялық журналдарда және «London Review of Books», «Wall Street Journal», «The New York Times Literary Supplement», «The New Republic», «Royal Academy Magazine», «Far Eastern Economic Review», «Calliope» сияқты мерзімдік басылымдарда, сондай-ақ BBC онлайн редакциялық кеңістігінде жиі жарияланады. Ол A&E телеканалының «In Search of» («Құпия қала») атты жобасына қатысты. 2012 жылдың қаңтар айында «The Faculty Project» жаңа білім беру платформасы Кросслидің өз сайты үшін Қазіргі Қытай тарихы бойынша видеокурс жазатынын хабарлады. Ерекшелігі, Кроссли өзінің жарияланымдары үшін қателер тізімін жүргізеді, соның ішінде аудармашылармен пікір алмасады.

"Цинь зерттеулері", "Жаңа Цинь тарихы" және Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясының сын-пикирлері

Кроссли Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясымен байланысты қытай ғалымдарының шабуылдарына ұшыраған, «Жаңа Цин тарихы» немесе «Цин зерттеулері» деп аталатын еңбегімен танымал. Кроссли маньчжу тілінің, дінінің, құжаттарының және әдет-ғұрыптарының Цин үшін он тоғызыншы ғасырдың ортасына дейін зор маңызға ие болғанын атап көрсетті. Оның «Жетім жауынгерлер» кітабы «синизация» туралы қалыптасқан пікірлерге тұрақты сын бағыттады. Ол ассимиляция мен мәдениетке бейімделудің Қытай тарихының бөлігі екенін мойындады, бірақ «синизацияны» тарихшылардың негізсіз, харизматикалық қасиеттермен көркейтіп көрсеткеніне келіспеді. Ол маньчжулардың «синизацияланғаны» туралы бұрынғы ғалымдардың пікірлерімен келіспеді, бірақ Қытайдағы қазіргі маньчжу мәдениетін Маньчжурияның дәстүрлі мәдениеті деп санамады. Оның пікірінше, бұл Қытайдағы маньчжу қауымдастықтарының жаңа мәдениеті, ол «сырттан көрінбейтін өзгешелік сезімі» деп атады. Джоанна Уэйли Коэн сияқты көптеген тарихшылар Кросслині «Жаңа Цин тарихы» мектебімен байланыстырды. Джонс Хопкинс университетінің Уильям Т. Роу Кросслині Цин тарихы туралы жаңа ойлаудың «пионері» деп сипаттады. Алғашқыда саяси комментатор Чарльз Хорнер Кросслині Цин дәуірін және оның маңызын қайта қарастырудағы маңызды заманауи тарихшылардың бірі деп атады, бірақ оны «Жаңа Цин тарихы» деп атаған жоқ. 2008 жылдан бері Корея мен Қытайда жарияланған материалдарда Кроссли екі бағыттың жиі біріктірілетінін жазды: бірі – «Маньчжу орталықтанған» мектеп, екіншісі – Цин империясын өз алдына «тарихи нысан» ретінде қарастыратын топ (қытай тарихының бір кезеңі ғана емес). Ол «Маньчжу орталықтанған» мектепті романтизмге және «алтай» тілі, мәдениеті мен тарихы туралы дәлелденбеген теорияларға сүйенгені үшін сынады. Сондай-ақ, Уэйли Коэннің «Жаңа Цин тарихшылары» деп атаған тобы қолданған талдаулар әртүрлі және қайшылы екенін, ал «Жаңа Цин тарихы» «мектеп» ретінде өзін «Жаңа Цин тарихы» жазушылары деп атаған шағын топтан тысқары кеңейтілмейтінін айтты. Керісінше, ол өзін «Цин зерттеулері» деп аталатын Цин империясы мектебіне жатқызып, Цин империясын маньчжу империясы емес, императордың ешбір мәдениетке бағынбайтын, көптеген тарихи империялар сияқты «бір уақытта» жүйе ретінде қарастырды. Кросслидің кітаптарының ішінде тек «Жалпы тарих не?» кітабы Қытайда сәтті аударылып, жарияланды. 2015 жылдың 20 сәуірінде Қытай әлеуметтік ғылымдар академиясы тарихшы Ли Чжитиннің «Жаңа Цин тарихы» деп атаған тарихшыларды сынаған мақаласын жариялады, онда Азия зерттеулер қауымдастығының бұрынғы президенті Эвелин Роуски, Кроссли, Марк К. Эллиотт және Джеймс А. Миллвардты империализмді қолдаушы, жалған тарих жасайтын және шекаралық аймақтарда «бөлініс» тудыратындықтарын айыптады. Бұл Кросслидің 2011 жылы Wall Street Journal газетінде жариялаған редакциондық мақаласына қытай интернет-пайдаланушыларының сын-ескертпелерінен кейін болды, онда ол Қытайдағы 1911 жылғы революцияның халықаралық негіздерін 2011 жылғы жүз жылдық тойлаудың тар ұлтшылдығымен салыстырды. Мүмкін, Ли Чжитин Кросслидің 2008 жылы жазған, 2009 және 2010 жылдары корей және қытай тілдеріне аударылған эссесіндегі кейбір сындық пікірлерді пайдаланған болуы мүмкін. Лидің сын-ескертпелерінен кейін CASS онлайн журналында профессор Чжун Ханмен (Миндзу университеті) сұхбат алынды, ол Кросслидің әдістемесі мен түсіндірмелеріне қатысты қатаң сынға алды. Чжун кейінгі эссесінде Кросслиге шабуылдауын жалғастырып, қытай тіліне аударылған мақаласындағы қателіктерді келтірді. Кроссли 1995 жылдан бері өзінің факультеттік бетінде үлкен қателіктер тізімін ұстап келеді; ол твитте Чжунның «жақсы нәрселерді» жіберіп алғанын атап өтіп, оған осы бетке кіруді ұсынды. Кейіннен Лю Вэньпен «Жаңа Цин» тарихшылары қолданған «Ішкі Азия» тұжырымын жоққа шығарды, бұл Кросслидің 2009 жылғы Ішкі Азия терминінің тарихы туралы талқылауына сіңірген сияқты.

Әлемдік тарих

Кроссли 1997 жылы революциялық туынды болған «Жер және оның халқы» кітабының бірлескен авторы болды. Ол Polity Press баспасының студенттерге тарихи жанрларды таныстыратын қысқа мәтіндер сериясы үшін «Жаһандық тарих нені білдіреді?» деген мақала жазуға шақырылды. Бұл – көптеген мәдениеттерден келген тарихшылардың тарихта «орталығы жоқ әңгіме айтуға» тырысу үшін қолданған «айқышталма стратегияларын» зерттеу, Кроссли мұны «жаһандық тарихтың» ерекше қасиеті деп санайды. Әлемдік немесе жаһандық тарих саласындағы ғылыми еңбектерінде Кроссли Қытай тарихшыларының бір тобымен келісе отырып, 1500 жылдан 1800 жылға дейін Еуразияда материалдық ғана емес, сонымен қатар мәдени және саяси үрдістер «жаңа заман» кезеңін қалыптастырғанын дәлелдегенімен белгілі. Ол оқыту мақсатында қолданылатын еуразиялық мерзімдеме мүмкін болғанымен (мысалы, жаңа заман кезеңіндегідей), ол «жаһандық» емес, себебі ол Қытай және Еуропа тарихын біріктіргенмен, Африка, Австралия, Солтүстік және Оңтүстік Америка тарихын бөліп көрсетеді.

Бағдарламалық жасақтама әзірлеу

Кроссли – бағдарламалық жасақтама авторы, ол мұғалімдер, профессорлар мен қоғамдық ұйымдастырушыларға веб-беттерді басқаруға арналған қосымшалар жасаған. Тегін қолданбалар барлық "көлденең жазылған" жазу жүйелерін көрсетуге арналған және веб-беттерді жылдам басқаруға қажетті функцияларды біріктіреді. Көп қолданылатын қосымша студенттерге қытай классикасы – Дасюэ 大學-ты оқуға және жаттауға көмектеседі. Тағы бір бағдарламалық қамтамасыз ету, Чин дәуірінің көрнекті қытайлары атты белгілі анықтамалық еңбекті, Уэйд-Джайлс жүйесін білмейтін студенттерге қолжетімді етеді, сонымен қатар Гарвард университетінің ГИС деректер базасымен байланыстырылған. Ол көпшілікке веб-интерфейс және десктоп интернет қолданбасы түрінде қолжетімді (сілтеме).