Кіріспе

Ellington at Newport – 1956 жылы Дьюк Эллингтон мен оның тобының Ньюпорт джаз фестивалінде өткен концерті. Бұл концерт Эллингтонның сәл тоқыраған мансабын жаңартты. Джаз промоутері Джордж Вайн 1956 жылғы концертті «Эллингтонның мансабындағы ең ұлы өнер көрсетілімі» деп сипаттады. Ол «1001 альбомды тыңбас бұрын естіген жөн» кітабында «жаз тарихындағы ең әйгілі альбомдардың бірі» деп саналады. Алғашқы шығарылым Эллингтон оркестрінің фестивальдегі өнер көрсетілімінен кейін студияда жартылай қайта жасалды. Эллингтон екі жыл өткен соң, Ньюпорт джаз фестивалінде жазылған тағы бір альбом шығарды. 2022 жылы Конгресс кітапханасы бұл альбомды «мәдени, тарихи және эстетикалық маңызы бар» деп АҚШ Ұлттық үнтаспалар тізіліміне енгізіп, сақтау үшін таңдады.

Контекст

1950 жылдардың ортасына қарай көптеген үлкен топтар тарап кетті, бірақ Эллингтон өзінің тобын жұмыс істеуін жалғастырды, кейде бос уақытын толтыру үшін мұз айдынында концерттер берді. 1950 жылдардың басында Дьюк Эллингтон оркестрі Еуропаға гастрольдік сапар жасады, ал Эллингтон 1920-1940 жылдардағы танымал шығармаларының авторлық құқығынан түскен табысқа сүйеніп, негізінен топты өзі қаржыландырды. Фестиваль кезінде топтың тіпті жазба жасауға келісімшарты да болмады. Соло аяқталғанда және Гонсалвес шаршап құлағанда, Эллингтон өзі екі рет пианиномен ойнады, содан кейін толық оркестр "Crescendo in Blue" бөлігімен қайта ойнады, ал қойылымды жоғары нотада ойнайтын тромбонші Кэт Андерсонның қатысуымен керемет финаль аяқтады.

Аяқталуы

Сол өнер көрсетілімінен кейін, дүрлік орын алды. Дьюк көпшілікті тыныштандырып: «Егер сіз саксофонды білсеңіз, онда Джонни Ходжесті де білесіз» деп жариялады. Дьюктің ең танымал альт-саксофонисті содан кейін «I Got It Bad (and That Ain't Good)» және «Jeep’s Blues» әндерін орындады. Бірақ көпшілік тарамай қойды, сондықтан Дьюк Рей Нэнске «Тюльпан немесе репа» әнін орындауды тапсырды. Фестиваль ұйымдастырушылары осы сәтте концертті тоқтатуға тырысты, бірақ оларға қайта-қайта кешті аяқтаудан бас тартумен жауап берілді. Дьюк дикторға концертті аяқтайтынын және көрермендерге алғыс айтқысы келетінін айтты, бірақ орнына «Сэм Вудиардқа «Skin Deep» үшін өте қиын тапсырмасы бар» екенін хабарлады, бұл ән бұрынғы Эллингтон барабаншысы Луи Беллсонның туындысы еді. Бұл барабаншының жеке нөмірі соңғы болып орындалды, одан кейін Дьюк «Mood Indigo» әнімен қоштасты. Қоштасу сөзінде ол көпшілікке «осы кешкі сіздердің шабыттандырғандарыңыз үшін» алғыс айтты. Содан кейін ол өзінің әдеттегі сөзін айтты: «Сіз өте әдемісіз, өте мейірімдісіз және біз сізді жақсы көреміз». Осымен тарихи концерт аяқталды.

Жазбалар

Колумбия рекордс жазбалары концертті жазды және көп ұзамай альбом жарық көрді. Біраз уақыттан соң Дьюк Time журналының мұқабасында пайда болды, ал оның қайта жандануы өмірінің соңына дейін сақталды. Оның ең көп мақтау алған альбомдары келесі он бес жылдың ішінде жарық көрді, дейін қартаю мен ауру Дьюктің бірнеше мүшелерін және 1974 жылы Эллингтонның өзін алып кетті. 1996 жылы «Америка дауысы» радио хабарларының архивінен табылған таспа 1956 жылғы альбомның студиялық орындаулармен, тікелей эфирдегі жазбалармен және жасанды қол соғулармен жасалғанын көрсетті. 1956 жылғы жазбаның шамамен 40 пайызы ғана тікелей эфирде түсірілген. Бұның себебі Эллингтон жеткіліксіз репетицияланған фестивальдік сюитаның жазбаға лайықты деңгейде орындалмағанын сезінді және егер ол жазба ретінде шығарылса, таспаға жақсырақ нұсқасын енгізуді қалады. Продюсер Джордж Авакян Эллингтонның тілегін орындады және топ фестивальден кейін бірден студияға кірді. Авакян студиялық нұсқаны тікелей эфирдегі орындаудың бөліктерімен біріктірді. Гонсалвестің дұрыс емес микрофонға ойнағаны және көбінесе естілмегенінің фактісін жасыру үшін қол соғулар бастапқы шығарылымға дубляждалды. 1999 жылы қайта шығарылғанда «Америка дауысының» тікелей эфирі мен Колумбияның тікелей эфирдегі жазбалары цифрлық технологияны қолдана отырып, соңғы 50 жылдағы Эллингтонның ең танымал орындаушылығының стереофониялық жазбасын жасау үшін мұқият біріктірілді, бұл жолы Гонсалвестің солосы анық естілді, бірақ солоның жетінші немесе сегізінші бөлігінде көрермендердің шуы мен ықыласының басталуын әлі де естілуге болады. (Стереофониялық LP пластинкалары 1957 жылға дейін, жазбадан кейінгі жылға дейін жаппай өндірілмеген.)