Кіріспе

Bitches Brew – американдық джаз трубашысы, композиторы және оркестр жетекшісі Майлс Дэвистің студиялық альбомы. Ол 1969 жылдың 19-21 тамызында Нью-Йорктегі Columbia студиясының B залында жазылып, 1970 жылдың 30 наурызында Columbia Records компаниясы арқылы шығарылды. Бұл оның бұрынғы, сыншылардың жоғары бағасын алған In a Silent Way (1969) альбомында таныстырған электр аспаптарымен тәжірибелерін жалғастырды. Электр фортепиано және гитара сияқты аспаптарды пайдалана отырып, Дэвис дәстүрлі джаз ырғақтарынан бас тартып, импровизацияға негізделген, рок әсерімен еркін аранжировкаларға көшті. Соңғы тректер продюсер Тео Мацеро тарапынан өңделді және біріктірілді. Албом бастапқыда сыншылар мен коммерциялық жағынан әртүрлі пікірлер алды, бірақ ол сәттілікке жетіп, Дэвистің АҚШ Billboard 200 тізіміндегі ең жоғары жетістігіне ие болды, 35-орынға дейін көтерілді. 1971 жылы ол «Үздік ірі джаз ансамблі альбомы» номинациясы бойынша «Грэмми» сыйлығын жеңіп алды. 1976 жылы ол Американың дискілік индустрия қауымдастығынан алғашқы алтын сертификатын алды. Келесі жылдары Bitches Brew джаздың ең ұлы альбомдарының бірі және джаз-рок жанрының негізін қалаушысы ретінде танылды, сонымен қатар рок және 70-ші жылдардың кроссовер музыканттарына зор әсер етті. Бұл түпнұсқа альбом мен бұрын жарияланбаған материалдарды қамтитын төрт дискілік жинақ. 2003 жылы альбом бір миллион дана сатылып, платиналық сертификат алды.

Өмірбаян және жазу

1969 жылы Дэвистің негізгі жұмыс тобы сопрано саксофонда Уэйн Шортерден, бас-гитарада Дейв Холландтан, электр фортепианода Чик Кореадан және барабанда Джек ДеДжоннеттен құралған. Топ, ДеДжоннетсіз, *In a Silent Way* (1969) альбомын жазды, онда Джо Завинул, Джон Маклафлин, Тони Уильямс және Херби Хэнкок та болды. Альбом Дэвистің "электрлік кезеңінің" басталуын белгіледі, онда электр фортепиано, гитара және джаз фьюжн стилі сияқты аспаптар енгізілген. Келесі студиялық альбомы үшін Дэвис өзінің электронды және фьюжн стилін одан әрі зерттеуді қалаған. 1969 жылдың көктемінен тамызына дейін бес адамнан тұратын тобымен гастрольде жүрген кезде ол өзінің тобы үшін ойнауға жаңа шығармалар енгізді, соның ішінде "Miles Runs the Voodoo Down", "Sanctuary" және "Spanish Key" деген алғашқы нұсқалары болды. Карьерасының осы кезеңінде Дэвиске қазіргі рок және фанк музыкасы, Завинулдың Cannonball Adderley-мен бірлескен ойнауы және ағылшын композиторы Пол Бакмастердің шығармалары әсер етті. 1969 жылдың тамызында Дэвис өзінің тобымен репетиция өткізді, ол жаздыру сессиялары басталғанға дейін бір апта бұрын болды. Оның бес мүшесінен басқа, оларға Завинул, Маклафлин, Ларри Янг, Ленни Уайт, Дон Алиас, Джума Сантос және Бенни Маупин қосылды. "John McLaughlin" және "Sanctuary" әндері де 19 тамыздағы сессияда жазылды. Соңында топ "Фараон биін" жаттықты. Кейбіреулер бұл Дэвис өміріндегі әйелдерге сілтеме деп санайды, олар оны 60-шы жылдардағы мәдени өзгерістермен таныстырды. Басқа да түсіндірмелер бар. *Bitches Brew* студияны музыкалық аспап ретінде қолданудың де ізашарсы болды, бұл музыканың ажырамас бөлігі болған редакциялар мен студиялық эффекттердің жиынтығын қамтиды. Майлз және оның продюсері Тео Макеро студияны жаңаша, әсіресе атау трегі мен "Фараон биі" атты алғашқы тректерінде қолданды. Көптеген арнайы эффекттер болды, мысалы, таспаның бұрылысы, таспаның кідірісі, реверберациялық камералар және эхо эффекттер. Мацеро таспаларды интенсивті өңдеу арқылы көптеген жаңа музыкалық құрылымдарды ойлап тапты, оларды кейіннен топ тікелей концерттерде еліктеді. Классикалық білімді, 50-60-шы жылдардағы француз музыкасының эксперименттерінен әсер алған Макеро, композиция мен аранжировканың бір түрі ретінде таспаны өңдеуді қолданды. "Фараон биі" 19 редакциядан тұрады, оның әйгілі ашылуы белгілі бір бөлімдердің қайталау циклдарын пайдалана отырып, студияда толығымен құрылған. Кейінгі уақытта тректе бірнеше микро редакциялар бар: мысалы, 8:39-да алғаш рет пайда болған бір секундтық фрагмент 8:54 мен 8:59 аралығында бес рет қайталанады. Атау трегінде 15 түзету бар, тағы да бірнеше қысқа таспа фрагменттері, бұл жағдайда бес секундтық (сағат 3:01, 3:07 және 3:12). Сондықтан, *Bitches Brew* тек музыкалық инновацияның даулы классикасына айналып қана қоймай, студиялық технологияны ілгерілету арқылы да танымал болды. *Bitches Brew* көптеген жағынан революциялық болғанымен, оның ең маңызды жаңалығы ырғақтылық болды. Бұл жазбаның ырғақ бөлімі екі бассисттен (бірі бас гитарада, екіншісі контрабас), екі-үш барабаншыдан, екі-үш электропианино ойнаушыдан және перкуссионисттен тұрады, барлығы бір уақытта ойнайды. Пол Таннер, Морис Геров және Дэвид Мегилл түсіндіргендей, "рок топтары сияқты, Дэвис ырғақ секциясына ансамбльдің іс-әрекетінде басты рөл береді. Оның осындай үлкен ырғақ секциясын қолдануы сололықтарға сололарын кең, бірақ белсенді кеңістіктерге ұсынады".

Шығару

"Bitches Brew" 1970 жылдың наурыз айында жарық көрді. Ол келесі төрт айда коммерциялық сәттілікке ие болып, 1970 жылдың 4 шілдесінде АҚШ-тың Billboard 200 тізімінде 35-орынға жетті. Бұл Дэвистің аталған тізімдегі екінші үздік көрсеткіші болып табылады, ал "Kind of Blue" винилде 3-орынды, ал 2020 жылы 12-орынды иеленді. 2003 жылдың 22 қыркүйегінде альбом АҚШ-та миллион дана сатылғаны үшін RIAA-дан платиналық сертификат алды.

Стандартты стерео нұсқасынан өзге, альбом квадрофоникалық дыбыс үшін де дайындалды. Columbia 1971 жылы SQ матрицалық жүйесін пайдаланып, төрт LP нұсқасын шығарды. Sony 2018 жылы Жапонияда альбомды Super Audio CD форматында, толық стерео және квадрофоникалық араластыруларын қамти отырып, қайта жариялады.

Қабылдау және мұра

1970 жылы Rolling Stone журналына жариялаған шолуында Лэнгдон Уиннер «Bitches Brew» альбомы Дэвис музыкасының «сұлулығымен, нәзіктігімен және таңғажайып күшімен» өркендегенін айтты, оны «формасы мен мазмұнында соншалықты бай екенін, ол тыңдаған әркімнің қиялын қанаттандырып, оны еркін ойға жетелейтінін» атап өтті. Ол альбомның «тыңдаушының қаншалықты ынталы екеніне қарай сыйлық беретініне» қорытынды жасады. Village Voice газетінің сыншысы Роберт Кристагау оны «жаз бен рокқа ұқсас керемет музыка» деп бағалап, жылдың үздік джаз альбомы деп атады, ал «Jazz & Pop» журналының дауыс беруі бойынша Дэвисті «жылдың джаз музыканты» деп таныды. Біраз жылдар өткен соң ол альбомға деген ынтасы азайды; Кристагаудың «Record Guide: Rock Albums of the Seventies» (1981) кітабында «Bitches Brew» альбомын «көптеген идеялардың жарқын шашырауы, сондықтан ол шатасқан әсер қалдырады» деп сипаттады, сондай-ақ Тони Уильямстың «In a Silent Way» альбомындағы тұрақты рок ырғақтары «латын және фанк полиритмінің нәзік түстерімен ауыстырылды, бірақ олар қажетті күшті жинамады» деді. Ол музыканың «керемет ұсыныс беретінімен, бірақ толыққанды әсер қалдырмайтынын» айтты. «Осылай рок музыка болуы керек». Альбом шыққаннан бері бір миллионнан астам данасы сатылып, 1970-ші жылдардағы жазушылардың пікірінше, ол джаздың кең көрермендер арасындағы жаңадан танылуына ықпал етті. Майкл Сегел 1978 жылы жазғандай, 1960-шы жылдары джаз «коммерциялық жағынан өлі» деп есептелген, бірақ альбомның табысы «музыка индустриясының басшыларының джазға бағытталған музыканың сату әлеуетін көруіне» мүмкіндік берді. Бұл Дэвистің жаңа джаз стилін «жетілдірген» және миллиондаған данасы сатылған басқа фьюжн жазбаларына жол ашты, соның ішінде Херби Хэнкоктің «Head Hunters» (1973) және Джордж Бенсонның 1976 жылғы «Breezin'» альбомы. Кейін джаз сыншысы болған Том Халл: «70-ші жылдардың басында біз «Bitches Brew» альбомын түнгі салқын музыка ретінде тыңдайтынбыз – сол кезде мен кездестірген жалғыз джаз осы болатын». Тәуелсіз ғалым Джейн Гарридің айтуынша, «Bitches Brew» джаз-фьюжн жанрын анықтады және танымал етті, оны джаз-рок деп те атайды, бірақ оны көптеген консерваторлар жек көрді. Джаз сыншысы және продюсер Боб Раш: «Мен үшін бұл ұлы қара музыка емес еді, бірақ мен оны Blue Note және Prestige сияқты сенімді компаниялардың каталогтарын тұншықтыра бастаған коммерциялық дерттің бір бөлігі деп қарадым. Бүгін оны жақсырақ естимін, өйткені қазір одан да нашар музыка көп». Альбом джаз қауымдастығы арасында қозғаған дауға қарамастан, ол 1970 жылы DownBeat журналының жылдық сыншылар сауалнамасында жеңіске жетті. The Penguin Guide to Jazz «Bitches Brew» альбомын «соңғы жарты ғасырдағы кез келген көркемдік формадағы ең керемет шығармашылық мәлімдемелердің бірі» деп атады. «Бұл сонымен қатар терең кемшіліктері бар, қатты шулы музыкадан тұратын алып дене, ол ешқандай танымал формада шешілмейді». 2003 жылы альбом Rolling Stone журналының барлық уақыттың ең үздік 500 альбомының тізімінде 94-орынды иеленді. Тоғыз жылдан кейін бір сатыға төмен түсті. 2020 жылғы тізімде ол 87-орынға көтерілді. Бұл жетістікке қоса, альбом басқа бірнеше журналдардың әртүрлі жанрлардағы «үздік альбомдар» тізімдерінің жоғарғы жағында немесе жақын қатарында болды. Альбом «1001 Albums You Must Hear Before You Die» кітабына да енгізілген. Эксперименталды джаз барабаншысы Бобби Превитт «Bitches Brew» альбомын «жаңарушы» деп санады: «Қазір қанша жаңа музыка естисіз? Бұл музыка бұрын естімегендей сезім береді. Ол басқа бір орыннан келді. Қазір осындай музыканы қанша естисіз?» Британдық рок-тобы Radiohead әншісі Том Йорк 1997 жылғы «OK Computer» альбомына оның әсер еткенін айтты: «Бір нәрсені құрастырып, оның құлауын бақылау – осының сұлулығы. Бұл біз тырысқан нәрсенің ядросы болды». Әнші Билал оны өзінің 25 сүйікті альбомының қатарына қосып, Дэвистің стильдік жаңаруына сілтеме жасады. Рок және джаз музыканты Дональд Фейген альбомды «Майлз үшін тек үлкен қоқыс» деп сынға алды. «Мен оны тыңдай алмадым. Ол [Дейвис] фанк пластинкасын жасауға тырысып, дұрыс емес адамдарды таңдаған сияқты. Олар фанк ойнауды түсінбеді. Олар жеткілікті тұрақты емес еді».