Кіріспе

1324 жылғы Чжоу Дэциннің ұйқас кітабы

+Ұйқас кестесі No. Аты Pinyin аты Соңғы дыбыс 1 東鍾 Dōng Zhōng ung 2 江陽 Jiāng Yáng ang 3 支思 Zhī Sī ï 4 齊微 Qí Wēi i 5 魚模 Yú Mó u 6 皆來 Jiē Lái ai 7 真文 Zhēn Wén ən 8 寒山 Hán Shān an 9 桓歡 Huán Huān on 10 先天 Xiān Tiān en 11 蕭豪 Xiāo Háo au 12 歌戈 Gē Gē o 13 家麻 Jiā Má a 14 車遮 Chē Zhē e 15 庚清 Gēng Qīng əng 16 尤侯 Yóu Hóu ou 17 侵尋 Qīn Xún əm 18 監鹹 Jiàn Xián am 19 廉籤 Lián Qiān em Zhongyuan Yinyun, сөзбе-сөз мағынасында "Орталық жазықтықтың ұйқастары", 1324 жылы Чжоу Дэцин (周德清) құрастырған Юань әулетінен шыққан ұйқас кітабы. Тарихи қытай фонетикасын зерттеу үшін маңызды еңбек, ол орталық қытай тілінен ескі мандаринге дейінгі фонетикалық өзгерістердің көптеген мысалдарын көрсетеді, мысалы, соңғы дауыстықтардың қысқаруы және жоғалуы, сондай-ақ орталық қытай тілінің тондық жүйесінің қайта ұйымдастырылуы. Бұл еңбек жиі "ұйқас сөздігі" деп аталса да, кірістірілген сөздердің мағынасын бермейді.

Өмірбаян

Чжуньян Йиньюн Цюйюн және басқа да ұйқас кітаптарының дәстүрін жалғастырды. Дегенмен, Суй әулетінен Юань әулетіне дейінгі фонетикалық өзгерістерге байланысты, сол кездегі фонетикалық жүйеге сәйкес ақпаратты жаңарту қажет болды. 13 ғасырдың ортасынан 14 ғасырдың соңына дейін Бейкю (北曲, Солтүстік ән) қарқынды дамыды. Санкю авторы Чжоу Децин Бейкюді зерттеп, оның классикалық поэзиялық құрастыру ережелерін сақтамауы көптеген мәселе тудырғанын анықтады. Ол Бейкюді одан әрі дамыту үшін, әсіресе тіл жағынан нақты стандарт қажет деп ойлады. Өзінің тәжірибесіне сүйене отырып, ол Бейкюді жазу және оқу ережелері жиынтығын ұсынды, ол Чжуньян Йиньюн деп аталды.

Құрылымы

Алдыңғы рифмалық кітаптарда әріптер алдымен тон бойынша, содан кейін рифма бойынша топтастырылады. Алайда, Чжуньюань Йиньюньда, сол кездегі әндерде жиі рифмаланған таңдалған 5866 әріп алдымен 19 рифмалық топқа, содан кейін төрт тоналды топқа бөлінеді: пин шэн инь («әйелдік деңгей тон»), пин шэн ян («еркек деңгей тон»), шан шэн («көтеріңкі тон»), цю шэн («кету тон»). Дәстүрлі ру шэн («кіретін тон») кейбір қазіргі заманғы Цзилу мандарин диалектілерінде заманауи ережелерге сәйкес үш топқа жіктеледі. Дәстүрлі төрт тонды бөлудің бұл жаңа тәсілі «деңгей тонды инь мен янға бөлу, кіретін тонды қалған үш тонға жатқызу» деп аталады.

Әр рифмалық тоналды топтың ішінде бір-біріне ұқсас әріптер топтастырылады, әрбір топ бос шеңбермен бөлінеді. Әрбір сауатты адам білуі тиіс жалпы әріп әрбір топтың басына қойылғандықтан, әріптердің айтылуын көрсету үшін бұрынғы рифмалық кітаптардағыдай фанцзе жазуы қолданылмайды. Чжоу төрт ұлы Юань драматургінің негізгі туындыларын поэзияның негізі деп санады; ол олардың шығармаларын «табиғатпен байланысқан рифмалар, әлем тілімен сөйлей алатын сөздер» деп есептеді, сонымен қатар драматургтердің рифманы стандартты емес жерлерде қолданғандарын да атап өтті. Чжуньюань Йиньюньдың екінші бөлімі, Чжэнъюй Цзоцы Цили, рифма кестелерін қолдану әдістерін, сондай-ақ Бэйкудің құрылысы, стандарттары және басқа да аспектілеріне қатысты мәселелерді егжей-тегжейлі түсіндіру үшін түрлі мысалдарды пайдаланады.

Ықпал

Қазіргі заманғы және кейінгі Бейку туындыларына қатысты, Чжуньюань Йиньюнь өте маңызды басшылық қызметін атқарды; одан әрі, көптеген кейінгі ұйқасты туындылар оны өз түсіндірмелерінің негізі ретінде қарастырды. Нанку ("Оңтүстік әндері") гүлденгенге дейін Чжуньюань Йиньюнь әлі де зор ықпалға ие болды.