Кіріспе
жоқ Компьютерлерде қытай таңбаларын қолдануға арналған бірнеше енгізу әдісі бар. Көпшілігі таңбаларды олардың айтылуына немесе графикалық түріне қарай таңдауға мүмкіндік береді. Фонетикалық енгізу әдістерін үйрену оңай, бірақ олардың тиімділігі төмен, ал графикалық әдістер жылдамырақ енгізуге мүмкіндік береді, бірақ оларды үйрену қиын. Басқа әдістер пайдаланушыларға ұялы телефондар мен планшеттердегідей сенсорлық экрандар арқылы тікелей таңбаларды жазуға мүмкіндік береді.
Several input methods allow the use of Chinese characters with computers. Most allow selection of characters based either on their pronunciation or their graphical shape. Phonetic input methods are easier to learn but are less efficient, while graphical methods allow faster input, but have a steep learning curve. Other methods allow users to write characters directly via touchscreens, such as those found on mobile phones and tablet computers.
Тарих
Қытай тілінде мәтін енгізу әдістері компьютерден бұрын пайда болған. Алғашқы әрекеттердің бірі – көрнекті қытай жазушысы Лин Ютанның 1940 жылдары ойлап тапқан электромеханикалық «Минг кваи» теріскеш машинасы. Ол әртүрлі пернелерге отыз негізгі пішін немесе сызықтарды тағайындады және қытай таңбаларын жіктеудің жаңа тәсілін қабылдады. Бірақ машина коммерциялық түрде өндірілмеді және Лин көп ұзамай қарызға батып қалды. 1980 жылдарға дейін қытай баспагерлері жұмысшыларды жалдап, қытай таңбаларының үлкен жиынтығынан бірнеше мың дананы таңдап алды. Қытай үкіметтік мекемелері әр таңбаға әртүрлі нөмірлер берілген қытай телеграф кодтарының ұзақ және күрделі тізімін қолдана отырып, таңбаларды енгізді. Компьютерлердің алғашқы кезеңінде қытай таңбалары радикалдары немесе пиньинь транскрипциясы бойынша жіктелді, бірақ нәтижелер қанағаттанарлық болмады. 1970-1980 жылдары қытай тілін енгізу үшін мыңдаған пернесі бар үлкен пернетақталар қолданылды. Әр перне бірнеше қытай таңбасына сәйкес келеді. Таңбаны теру үшін таңба пернесін, содан кейін таңдау пернесін басу қажет болды. Сондай-ақ ондаған, тіпті жүздеген пернелі «радикалды пернетақталар» да болды. Қытай таңбалары «радикалдарға» бөлінді, олардың әрқайсысы пернемен белгіленді. Чу Бонг Фу 1976 жылы өзінің Цанцзе әдісімен кең таралған енгізу әдісін ойлап тапты, ол стандартты компьютерлік пернетақтадағы әр пернеге әртүрлі «түбірлерді» тағайындайды. Мысалы, 日 таңбасы A пернесіне, ал 月 таңбасы B пернесіне беріледі. Оларды бірге теру 明 («жарық») таңбасын береді. Оқу қисығы тік болғанына қарамастан, бұл әдіс дәстүрлі қытай таңбаларын қолданатын қытай қоғамдарында, мысалы, Гонконг пен Тайваньде танымал болып қала береді. Бұл әдіс пайдаланушыларға минутына жүзден астам қытай таңбасын енгізуге мүмкіндік берді. Оның танымалдығына дәстүрлі қытай компьютер жүйелерінде оның кең таралғаны да көмектеседі, өйткені Чу 1982 жылы оның патенін тастап, оны мәдени мүлік бөлігі болуға тиіс деп мәлімдеді. Қытай жүйелерін әзірлеушілер оны еркін қабылдай алады және пайдаланушылар қытай тілі қолдауы бар құрылғыларда оның жоқтығынан алаңдамайды. Үлкен CJK таңбалар жиынтығын қолдайтын Цанцзе енгізу бағдарламалары жасалды. Барлық әдістердің артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Пиньинь әдісін тез үйренуге болады, бірақ оның ең жоғары енгізу жылдамдығы шектеулі. Уби әдісін үйренуге көбірек уақыт кетеді, бірақ тәжірибелі терушілер мәтінді фонетикалық әдістерге қарағанда әлдеқайда жылдам енгізе алады. Алайда, Уби жекеменшік болып табылады және оның нұсқасы 1997 жылы оның ойлап тапқан адамы патенттік сотта жеңілгеннен кейін ғана еркін қолжетімді болды. Осы күрделіліктерге байланысты «стандартты» әдіс жоқ. Қытайдың материктік бөлігінде Согу Пиньинь және Google Пиньинь сияқты пиньинь әдістері ең танымал. Тайваньда Цанцзе, Дайи, Бошиами және бопомофо қолданылады; ал Гонконг пен Макаода Цанцзе көбінесе мектептерде оқытылады, ал кейбір мектептер CKC қытай тілі енгізу жүйесін оқытады. Басқа әдістерге қолмен жазуды тану, OCR және дауыс тану жатады. Бұл әдістердің біріншісі немесе екіншісі қолданылғанға дейін компьютердің өзі «оқытылуы» керек, яғни жаңа пайдаланушы жүйеге арнайы «оқу режиміне» кіреді, сонда жүйе олардың қолмен жазу үлгісін немесе дауысын тануға үйренеді. Соңғы екі әдіс пернетақтаға негізделген енгізу әдістерінен сирек қолданылады және салыстырмалы түрде жоғары қателік деңгейіне ұшырайды, әсіресе дұрыс «оқыту»сыз қолданылғанда, бірақ қателік деңгейінің жоғары болуы көптеген пайдаланушылар үшін қабылданады.
Фонетикалық негізде
Пайдаланушы айтылуларды енгізеді, олар тиісті қытай таңбаларына түрлендіріледі. Пайдаланушы қытай тілінде жиі кездесетін біртеңес сөздерден қалаған таңбаны таңдауы керек. Sogou Pinyin және Google Pinyin сияқты заманауи жүйелер контекст пен пайдаланушының қалауына сәйкес қажетті таңбаларды болжайды. Мысалы, егер «jicheng» дыбыстарын енгізсе, бағдарламалық қамтамасыз ету «繼承» (мұрагерлік) деп жазады, ал «jichengche» енгізілсе, «計程車» (такси) пайда болады. Қытай тілінің әртүрлі диалектілері жүйені күрделендіреді. Фонетикалық әдістер негізінен стандартты пиньинге, Zhuyin/Bopomofo және Jyutping Қытай, Тайвань және Гонконгта сәйкес келеді. Хака немесе Миннан сияқты қытай тілінің басқа түрлеріне негізделген енгізу әдістері де бар. Фонетикалық жүйені үйрену оңай болғанымен, тиісті қытай таңбаларын таңдау теру жылдамдығын төмендетуі мүмкін. Көптеген пайдаланушылар минутына елу таңбадан астам жылдамдықпен жазады, бірақ кейбіреулері минутына жүзден асып кетеді. Кейбір фонетикалық IME (Input Method Editors) арқылы, бұрынғы түрлендірулерге негізделген болжамды енгізуден өзге, пайдаланушылар жиі қолданылатын таңбалар мен тіркестер үшін жеке сөздік жазбаларын жасауға мүмкіндік алады, бұл оларды шақыру үшін қажетті таңбалар санын азайтуы мүмкін.
Шуаңпин
Shuangpin (雙拼; 双拼), сөзбе-сөз "екі әріпті", ханью пиньиніне негізделген стенографиялық фонетикалық енгізу әдісі, бір қытай таңбасын енгізу үшін қажетті пернелер санын екіге дейін азайтады. Бұл әрбір дауысты және бір әріптен көп құрамы бар әріпті нақты бір пернеге тағайындау арқылы іске асырылады. Shuangpin макеттерінің көпшілігінде, мысалы, Сяохе, Microsoft 2003 және Ziranma, ең көп қолданылатын дауыстылар ортаңғы қабатқа орналастырылып, қайталамалы жүктеме салдарынан болатын жарақаттар қаупі азайтылады. Shuangpin QQ, Microsoft Bing Pinyin, Sogou Pinyin және Google Pinyin сияқты көптеген пиньин енгізу бағдарламаларымен үйлесімді.