Желарі: Соғыс және махаббат тарихы

Кіріспе

2003 жылғы чех / словак фильмі

«Желарі» – Ондрей Троянның режиссерлік жұмысы және Анна Гейслерованың басты рөлде ойнаған 2003 жылғы чех / словак фильмі. Фильм 2004 жылы «Ең үздік шетелдік фильм» номинациясында «Оскар» сыйлығына ие болды. Ол Прагадағы «Баррандов» студиясымен түсірілген. Фильм чех жазушысы Квета Легатованың «Желарі» (2001 жылы жарық көрген әңгімелер жинағы) және «Йозова Хануле» (2002 жылғы кітабы) есімді екі туындысы негізінде жасалған.

Сюжет

1940-шы жылдары Богемия мен Моравия протекторатында Елишка - сүйіктісі, құрметке ие хирург Ричардпен бірге жұмыс істейтін медбике. Олар нацистердің қуғын-сүргініне ұшырағандарға көмек көрсету үшін құрылған жер асты қарсылық желісінің бір бөлігі. Елішка хабаршы ретінде әрекет етеді. Бір күні түнде Ричард қауіпті операция жасалуы керек науқасқа жедел хабар береді. Қан тобы бірдей болғандықтан, Елишка қан құю үшін қан береді. Бірнеше күннен кейін ол Ричардтың пәтерінде олардың досы Славекті тауып, Гестапо олардың екі мүшесін ұстады деген жаңалықпен келеді, бұл барлығын анықталу қаупіне ұшыратады. Элишкаға Ричардтың көшіп кеткені, жаңа жеке басын алу үшін оған құжаттарын қалдырғаны айтылады. Славек оның қаладан Жоза есімді кісімен бірге кетуі керектігін айтады. Елішканың басқа жолы жоқ, Хана ауылға кетеді. Жоса таудың бір тұрғыны болғандықтан, әдепсіз әрі әдепсіз болып көрінеді, бірақ ол мейірімді әрі әйелдің жағдайына көңіл бөледі. Ол оған кішкентай ауылға уақытша бас сауғалап, қызығушылықтың нысанасына айналады. Кейбіреулері, мысалы, мектеп мұғалімі Ткач, ксенофобиялық және күдікті. Нацистер жаулары барларды өлтіреді. Елишка кетуге тырысады, бірақ ауыл дәрігері нацистер Славекті өлтіргенін айтады. Ол оған қауіпсіз болу үшін Жозаға үйленіп, онымен бірге Зелари деген таулы ауылда тұруы керектігін айтады. Алғашында Елишканың ықыласы жоқ. Жоза оны жаңа үйлеріне, электр жарығы жоқ, едені саз, ауласы қап-қара құртқа толы кішкентай үйге, алып барады. Той күні Елишка қарсы шығады, бірақ Жозаның ауыл тұрғындары бейтаныс, ерлі-зайыпты әйелді қабылдамайтынын түсіндіргенде, оған көнбейді. Елішка келісіп, екеуі үйленеді. Тойда ол Зелария тұрғындарының көпшілігімен танысады. Хеленка - Жоза мен Элишканың жанында анасы Женямен бірге тұратын жас қыз. Оның ең жақсы досы - Lipka, ауыл тұрғындары оны сыртқа шығарылған адам ретінде қарастырады, бірақ оның әкесі Михалдың оны ұнатпауынан үйсіз. Ол Žeňa, Lucka ауыл акушері және қария Goreik, қайын қызы Маримен бірге тұратын қарт мырзаның жақсы еркімен аман қалады. Елішка ауыл өміріне бейімделмеген сияқты. Ол ауыл тұрғындарының мінез-құлқын әуесқойлық пен қарапайым деп санайды, ал әсіресе, ішкенде, жақындауды қаламайтын Михалдан бас тартады. Уақыт өте келе Жозаның шыдамдылығы мен Женяның мейірімділігі оған үйренуге көмектеседі. Осының бәріне қарамастан, Елишка күйеуінен сақ болып қалады, бір кешке дейін олардың жалғыз шамдарын сындырып, ұрып-соғудан қорқады. Жоза оған кітаптар жинап береді. Бір күні ол қызды анасының қабіріне алып барады. Елішканы оның сүйіспеншілігі мен мейірімділігі қатты әсер етеді. Жоза Елизаға, ал Елиза оған ғашық болады, бұл олардың некелерін аяқтауға әкеледі. Жылдар өте келе, ауыл тұрғындары Ханула деп атаған Елишка, ал Жоза Ханулка деп атаған Елиза бірнеше оқиғаға куә болады. Желарияда нацистер аз болса да, партизандарды жасырғаны үшін бүкіл отбасын өлтіреді, содан кейін бәрінің көз алдында жазықсыз адамды өлтіреді. Елиза Гестапоның өзін табатынына қорқады. Михал оны арақашықтықта зорлауға тырысады. Хеленка шабуылға куә болып, Жозаны ескертеді, ол Михалды ұрып, оның қолын сындырады. Кейін ата-анасы, Кутиналар, Михалдың жүкті әйелі мен Липканың анасы Анинканы барлық шаруа жұмыстарын жасауға мәжбүрлейді, бұл оның түсік жасауына әкеледі. Липка Елишка, Люка және Зеньяны ескертеді, бірақ тым кеш. Анинканың өлімі Михалдың беделін құртады және Lipka-ны ауыл тұрғындарының көзінде құтқарады. 1945 жылдың көктемінде Элишка қайтадан медбике болып, Лучкадан өсімдіктер арқылы емделу өнерін үйреніп алады. Қарт әйел Мари мен оның қайын атасы, Қарт Горик, бала күтіп отырғанын айтады. Бала дүниеге келген соң Қызыл Армиядан келген сарбаздар соғыстың аяқталғанын хабарлап келеді. Бір түнгі мерекеден кейін Жоза Елишкаға (олардың некелері техникалық тұрғыдан жарамсыз) кетуіне ерікті екенін еске салады. Елишка оған әрқашан қасында болғысы келетінін айтады және таудың үстінде Йозаның қолында ұйықтап қалады. Жас Горик әкесі мен әйелі арасындағы қарым-қатынасқа ашуланып, Ескі Гориктің үйіне мас сарбазбен келеді, оны Мариді зорлауға көндіреді. Ескі Горик келіп, ұлын өлтіреді, сондай-ақ зорлаушы болады, бірақ соңғысының ағасы келіп, оны өлтіреді. Есірткі ішіп алған сарбаздар өлтіруді фашистердің әрекеті деп түсіндіріп, ауыл тұрғындарына атқылайды. Липканың көмегімен көптеген адамдар құтқарылады, олар саздан өтіп, ескі арақашыққа қарай барады, онда Люкка мен Элишка жарақ...

In the 1940s Protectorate of Bohemia and Moravia, Eliška is a nurse who works alongside her lover, Richard, a respected surgeon. They are part of an underground resistance network that has formed to help those in danger of persecution from the Nazis. Eliška acts as a messenger. One night, Richard responds to an emergency call to a patient needing a risky operation. Because she has the same blood type, Eliška gives blood for the transfusion. Days later, she arrives at Richard's apartment to find their friend, Slávek, with news that the Gestapo has apprehended two of their members, putting everyone at risk of discovery. Eliška is told that Richard has emigrated, leaving papers for her to assume a new identity. Slávek says that she must leave the city with a man named Joza the patient who had received the transfusion. Seeing no alternative, Eliška now Hana leaves for the countryside. As a mountain dweller, Joza appears uncouth and disheveled, but he is kind and considerate to her plight. He provides her with temporary refuge in a small village, where she quickly becomes the object of curiosity. Some, such as Teacher Tkáč the schoolmaster, are xenophobic and suspicious. The Nazis have killed anyone harbouring enemies. Eliška tries to leave, but the village doctor reveals that the Nazis have executed Slávek. He tells her that to remain safe, she must marry Joza and live with him in the mountain village of Želary. Initially, Eliška is reluctant. Joza takes her to their new home, a small cottage with no electricity, dirt floor, and a fly infested outhouse. On the day of their wedding, Eliška rebels, but relents upon Joza's explanation that the villagers will not accept a strange, single woman. So Eliška agrees, and the two are married. At the wedding, she meets most of Želary's inhabitants. Helenka is a young girl who lives near Joza and Eliška with her mother, Žeňa. Her best friend is Lipka, a boy whom the villagers treat as an outcast, but who is actually homeless due to his step father Michal's dislike of him. He survives through the goodwill of Žeňa, Lucka the village midwife, and Old Goreik, an elderly gentleman who lives with his daughter in law, Marie, a victim of spousal abuse. Eliška seems ill suited to rural life. She finds the villagers' behavior raucous and crude, and is particularly repulsed by Michal, the drunk, who makes unwanted advances. As time passes, Joza's patience and Žeňa's gentle guidance help her to assimilate. Despite this, Eliška remains wary of her husband, until one evening when she breaks their only lamp and fears a beating. On the contrary, Joza is comforting and gives her a gift: a stack of books that she may like. One day, he takes her to his mother's grave and Eliška is moved by the love and kindness he feels. Joza falls in love with Eliška and she with him, leading to the consummation of their marriage. Years pass and Eliška called Hanula by the villagers and Hanulka by Joza bears witness to a number of incidents. The Nazis, though scarce in Želary, kill an entire family for harbouring partisans, and then murder an innocent man in front of everyone. Eliška fears that the Gestapo will find her. Michal attempts to rape her at the saw mill. Helenka witnesses the attack and alerts Joza, who beats Michal and breaks his arm. His parents, the Kutinas, then force Michal's pregnant wife and Lipka's mother, Aninka, to do all the farm work, which leads to her miscarrying. Lipka alerts Eliška, Lucka, and Žeňa, but it is too late. Aninka's death destroys Michal's reputation and redeems Lipka in the eyes of the villagers. By the spring of 1945, Eliška is a nurse again, and learns the art of herbal healing from Lucka. The old woman divulges that Marie and her father in law, Old Goreik, are expecting a child. Following the birth, soldiers from the Red Army arrive with news that the war is over. After a night of celebration, Joza reminds Eliška that she is free to leave (their marriage being technically invalid). Eliška replies that she wants to stay with him always, and falls asleep on the mountain in Joza's arms. Young Goreik, furious over his father's relationship with his wife, arrives at Old Goreik's home with a drunken soldier who he persuades to rape Marie. Old Goreik arrives and shoots his son, as well as the would be rapist, but the latter's brother arrives and shoots him. Intoxicated, the soldiers interpret the killing as the act of fascists and shoot at the villagers. With help from Lipka, many escape by crossing a swamp towards an old saw mill, where Lucka and Eliška tend to the wounded. Joza races back and forth between the haven and the village, and rescues several people including Michal. Meanwhile, the soldiers kill the village priest and rape Žeňa. Vojta, a farmhand, comes to her aid and Joza goes back to rescue him. The next morning, they arrive at the saw mill and find soldiers heading in the same direction. The villagers are relieved, but Joza collapses (Vojta having shot him earlier after mistaking him for the enemy). Devastated, Eliška kneels beside Joza's lifeless body and weeps. Years later, Želary is virtually abandoned due to modernisation of the town below. Eliška, now with Richard, returns to visit the mountains and the cottage that she had shared with Joza. Lucka emerges from the ruins and is shocked to see Hanula, but remembers that "nothing disappears off the mountain, there’s always tracks". Astounded, Eliška asks if it is possible that Lucka is still alive, to which Lucka responds, "I'm none too sure. I'm none too sure at all." On the top of the mountain, the women laugh.

Актерлік құрам

Анна Гейслерова - Элишка / Ханулка: Гестапо қарсылық туралы хабар алған кезде қала өмірін тастап кеткен жас медбике. Ол Жозаға үйленіп, Зеларияға бірге тұрады. Алғашында ауыл өміріне бейімделу қиынға соғады, бірақ күйеуін және таудағы өмірді сүруге деген сүйіспеншілігі артады. Жоржи Церхальми - Жоза: Еліске алғаш рет қан тапсырған кезде кездесетін, апатқа ұшыраған фабрика жұмысшысы. Басында Жоза жайбарақат, қатал болып көрінеді, бірақ ол шын мәнінде күшті жұмысшы және оны білетіндерге адал дос. Ол ауыл тұрғындарының оның бар екендігіне күдік келтірмеу үшін Элишкамен үйленеді, бірақ неке барысында оған ғашық болады. Ярослава Адамова - Лука: ауылдың акушер-акушері. Лүка - эксцентрикалық және ашық сөйлеуші, ол Зеляри тұрғындарының арасындағы байланыс құралы және олардың күнделікті өмірі туралы бәрін біледі. Ива Битова - Женя: Жоза мен Элишканың көршісі. Женя - жесір әйел. Ол Елизаға ауылға үйренуге көмектеседі және бойдақ өмірдің өзін-өзі қамтамасыз етуіне мүмкіндік береді. Анна Vertelárová - Хеленка: Žeňa қызы және Lipka жақын досы. Жас болса да, ол өте ақылды және тез түсінікті. Бірнеше апат кезінде оның алғашқы болуы оны Želary-ді қауіп-қатерге дайын ұстайтын адамдық апат сигналына айналдырады. Липка ролі: Анасы Анинканың ауылдағы мас Михалға үйленген жас жігіт. Липка Михал оны лақтырып жіберген кезде орманға тасталып кетеді және аман қалу үшін ауыл тұрғындарының мейірімділігіне сүйенуі керек. Липка сонымен қатар Хеленканың "сүт ағасы" болып табылады, өйткені оның анасы Анинка емдемеген кезде оны Женя емдеген. Фильмнің соңында ол ауыл тұрғындарын Қызыл Армия сарбаздарының қаһарынан құтқаруда маңызды рөл атқарады. Ондрей Коваль - Михал Кутина: Липканың асыраушысы және ашулы алкоголик. Ол - Елішкаға күдік білдіретін Желариядағы жалғыз адам. Ол оның ұсыныстарын қабылдамағанда, Михал оны зорлауға тырысады, бірақ ұсталып, ұрып-соғады. Татьяна Вадждова - Анинка Кутина: Липканың анасы және Михалдың әйелі. Жоза күйеуін майып еткен кезде, ол фермада барлық жұмыстарды атқаруға мәжбүр болады. Бұл оның түсік жасауына әкеліп, өлімге әкеледі. Франтишек Велецкий және Виера Павликова Кутина мырза мен ханым рөлінде: Михалдың өзінің қатыгез мінез-құлқын мойындаудан бас тартқан ата-анасы. Анинка түсік тастап, өліп жатқанда, олар дәрігерді шақыруды бірнеше сағат бойы ұмытып кетеді. Оның өлімі ауыл тұрғындарының ұятын, ашуын туғызады. Эдита Маловчич және Ян Тржишка Мари және Ескі Горейк рөлінде: келін және қайын атасы. Мари күйеуінің зұлымдықтарынан қашу үшін Горикке көшіп келеді. Олар романтикалық қарым-қатынас жасайды, нәтижесінде ұл туады. Михал Хофбауэр - жас Горик: Ескі Гориктің ұлы және Маридің күйеуі. Ол өз әкесі мен әйеліне кек алу үшін бүкіл ауылға зиян келтіреді. Діни қызметкер Мирослав Донутил: Жоза мен Элишканы үйлендіруші католик діни қызметкері. Ол оның неге Зелярға келгенін білетін аздаған адамдардың бірі. Ярослав Душек - Мұғалім Ткач: ауылдың мектеп мұғалімі. Фильмнің басында ол қатал және диктаторлық, бірақ діни қызметкердің көмегімен жұмсарады. Юрай Хрчка - Войта Юрига: Зеняға ғашық болған шаруа. Иван Троян - Ричард: хирург және Елизаның Желарға көшіп келер алдындағы сүйіктісі. Ян Хрушинский - Славек: дәрігер және Ричард пен Элишканың ортақ досы. Гестапо қарсылық туралы білгенде, ол Елизаға Жозамен бірге қашу керектігін айтады. Ол нацистердің қолынан қаза табады.

Anna Geislerová as Eliška / Hanulka: a young nurse who leaves city life behind when the Gestapo catch wind of the resistance. She marries Joza and comes to live with him in Želary. At first, she finds it difficult to adapt to country life, but toughens and eventually grows to love her husband and life on the mountain. György Cserhalmi as Joza: a mill worker who suffers a freak accident and meets Eliška for the first time when she donates her blood to him. At first, Joza appears dull and rough shod, but is actually a strong worker and a loyal friend to those who know him. He marries Eliška to keep the villagers from being suspicious about her presence, but falls in love with her in the course of their marriage. Jaroslava Adamová as Lucka: the village midwife. Eccentric and outspoken, Lucka is a link between all the inhabitants of Želary and knows everything there is to know about their daily lives. Iva Bittová as Žeňa: Joza and Eliška's neighbor. Žeňa is a widow who lives alone with her young daughter, Helenka. She helps Eliška to become accustomed to country living and enjoys the self sufficiency of a single life. Anna Vertelárová as Helenka: Žeňa's daughter and Lipka's closest friend. Although young, she is sharp and quick to the point. Her initial presence during several disasters turns her into a human distress signal of sorts keeping Želary alert to danger. Tomáš Žatečka as Lipka: a young boy whose mother, Aninka, is married to Michal, the village drunk. Lipka ends up living in the woods as an outcast when Michal throws him out and must rely on the kindness of the villagers to survive. Lipka is also Helenka's “milk brother,” Žeňa having nursed him when his own mother, Aninka, was unable. At the end of the film, he plays an essential role in saving the villagers from the wrath of the Red Army soldiers. Ondřej Koval as Michal Kutina: Lipka's step father and a raging alcoholic. Irascible and shameless, he is the only person in Želary who openly voices his suspicion of Eliška. When she rebuffs his advances, Michal tries to rape her, but is caught and beaten. Tatiana Vajdová as Aninka Kutina: Lipka's mother and Michal's wife. When Joza maims her husband, she is forced to do all the work on their farm. This leads to a miscarriage resulting in her death. František Velecký and Viera Pavliková as Mr. and Mrs. Kutina: Michal's parents who refuse to acknowledge his violent behavior. When Aninka lies dying from a miscarriage, they neglect to call the doctor for hours. Her death brings them the shame and ire of the villagers. Edita Malovcic and Jan Tříska as Marie and Old Goreik: daughter in law and father in law. Marie comes to live with Goreik to escape her husband's abuse. They begin a romantic relationship which results in the birth of a son. Michal Hofbauer as Young Goreik: Old Goreik's son and Marie's husband. In trying to get revenge from his wife and father, his actions bring harm to the whole village. Miroslav Donutil as the priest: the Catholic priest who marries Joza and Eliška. He is one of only a few people who know why she has come to Želary. Jaroslav Dušek as Teacher Tkáč: the village schoolmaster. At the beginning of the film, he is heavy handed and dictatorial, but softens with the help of the priest. Juraj Hrčka as Vojta Juriga: a farmhand who is in love with Žeňa. Ivan Trojan as Richard: a surgeon and Eliška's lover before she moves to Želary. Jan Hrušínský as Slávek: a doctor and a mutual friend of Richard and Eliška. When the Gestapo find out about the resistance, he tells Eliška that she must leave with Joza to escape detection. He dies at the hands of the Nazis.

Орналасқан жері

Фильм көбінесе Словакия Республикасының солтүстік-батыс аймағындағы Мала-Фатра тауларында түсірілді.

Қабылдау

Rotten Tomatoes сын-тексерулер жинағында фильм 51 сынға сүйене отырып 73% рейтинг алды, орташа бағасы 10-нан 6,7. Сайттың сын тұжырымында: "Зелари – эпикалық кеңістіктегі қанағаттандырарлық классикалық романтика" делінген. Metacritic 20 сыншының пікірлеріне негізделген бағасы бойынша 100-ден 66 балл берді, бұл "көбінесе жағымды пікірлерді" көрсетеді.