Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ванкувер аралының батысындағы Уакашан тілі, Британдық Колумбия, Канада. Нуу-чах-нульт тілі, көбінесе Ноотка деп аталады.
Wakashan language of western Vancouver Island, British Columbia, Canada
the Nuu chah nulth language, often called Nootka
Нуу-чах-нульт (nuučaan̓uɫ), Ноотка (/n//uː//t//k//ə/) – Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауындағы Ванкувер аралының батыс жағалауында, Баркли саундынан Британдық Колумбиядағы Квацино саундына дейін Нуу-чах-нульт халқының арасында таралған Вакашан тілінің бірі. Нуу-чах-нульт – Нитинахт және Маках тілдерімен байланысты Оңтүстік Вакашан тілі. Бұл Тынч мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы жергілікті халықтардың тілінің сипаттамасы жазылған алғашқы құжатталған материалдары бар тіл. 1780 жылдары капитан Ванкувер, Квадра және басқа еуропалық зерттеушілер мен саудагерлер Ноотка саунына және басқа Нуу-чах-нульт қауымдастықтарына жиі келіп, саяхаттары туралы есептер жасады. 1803–1805 жылдары ағылшын теміршісі Джон Р. Джуитт Ноотка саунында бас макиннаның тұтқынында болды. Ол тілді үйренуге тырысты және 1815 жылы терминдердің қысқаша сөздігі бар естеліктерін жариялады.
Nuu chah nulth (nuučaan̓uɫ), Nootka ('/n//uː//t//k//ə/), is a Wakashan language in the Pacific Northwest of North America on the west coast of Vancouver Island, from Barkley Sound to Quatsino Sound in British Columbia by the Nuu chah nulth peoples. Nuu chah nulth is a Southern Wakashan language related to Nitinaht and Makah. It is the first language of the indigenous peoples of the Pacific Northwest Coast to have documentary written materials describing it. In the 1780s, Captains Vancouver, Quadra, and other European explorers and traders frequented Nootka Sound and the other Nuu chah nulth communities, making reports of their voyages. From 1803–1805 John R. Jewitt, an English blacksmith, was held captive by chief Maquinna at Nootka Sound. He made an effort to learn the language, and in 1815 published a memoir with a brief glossary of its terms.
Атауы
"Nuu chah nulth" терминінің шығу тегі 1970-ші жылдарға дейін жетеді, сол кезде осы тілдің әртүрлі топтары бірігіп, "Nootka" терминін ұнатпады (ол "айналып өту" дегенді білдіреді және қате түсінікпен Yuquot деп аталатын жердің аты деп қабылданып келді). Бұл тілді бұрынғы дереккөздер Тахкахт деп атаған; олар өздерін де осылай атаған (тамыр "aht" сөзі "адамдар" дегенді білдіреді).
The provenance of the term "Nuu chah nulth", meaning "along the outside [of Vancouver Island]" dates from the 1970s, when the various groups of speakers of this language joined together, disliking the term "Nootka" (which means "go around" and was mistakenly understood to be the name of a place, which was actually called Yuquot). The name given by earlier sources for this language is Tahkaht; that name was used also to refer to themselves (the root aht means "people").
Сөздік
Нуу-чах-нулт тілі чинук жаргонының сөздік қорына үлкен үлес қосты. Теңіз саудасы және нуу-чах-нулт тілінде сөйлейтін халық пен басқа Оңтүстік Вакашан тілдерінде сөйлейтін адамдар мен Колумбия өзенінің төменгі ағысындағы чинукан тілінде сөйлейтін халықтар арасындағы қарым-қатынастар чинук деп аталған сауда жаргонының негізін қалады деп саналады. Чинук жаргонындағы нуу-чах-нулт сөздерінің ішінде "көп" мағынасын беретін "хию" (нуу-чах-нулт тілінде "он"), және "алыс" мағынасын беретін "сиа" (нуу-чах-нулт тілінде "аспан") бар. 15 жылдық зерттеулер нәтижесінде шамамен 7500 жазбадан тұратын сөздік құрастырылды. Сөздік негізінде қазіргі тілде сөйлейтін адамдармен жұмыс және тіл білімі маманы Эдвард Сапирдің шамамен бір ғасыр бұрын жасаған жазбалары жатыр. Дегенмен, сөздікке қатысты дау-дамайлар бар. Көптеген нуу-чах-нулт ақсақалдары автордың тілдерін жариялауға құқы бар-жоғы туралы сұрақтар көтеріп отыр.
The Nuu chah nulth language contributed much of the vocabulary of the Chinook Jargon. It is thought that oceanic commerce and exchanges between the Nuu chah nulth and other Southern Wakashan speakers with the Chinookan speaking peoples of the lower Columbia River led to the foundations of the trade jargon that became known as Chinook. Nootkan words in Chinook Jargon include hiyu ("many"), from Nuu chah nulth for "ten", siah ("far"), from the Nuu chah nulth for "sky". A dictionary of the language, with some 7,500 entries, was created after 15 years of research. It is based on both work with current speakers and notes from linguist Edward Sapir, taken almost a century ago. The dictionary, however, is a subject of controversy, with a number of Nuu chah nulth elders questioning the author's right to disclose their language.
Мәртебе
2021 жылғы санақ деректеріне сүйене отырып, Statistics Canada 665 адамның Nuu chah nulth тілінде сөйлесе алатынын мәлімдеді. Бұл 2016 жылғы санақпен салыстырғанда 23%-ға артық. Осы көрсеткіштің ішінде 280 адам осы тілді ана тілі ретінде атады.
Using data from the 2021 census, Statistics Canada reported that 665 individuals could conduct a conversation in Nuu chah nulth. This represents a 23% increase over the 2016 census. The total included 280 speakers who reported the language as a mother tongue.
Ресурстар
2012 жылдың қаңтар айында Ehattesaht iPhone қосымшасы жарық көрді. First Voices Ehattesaht Nuchatlaht қауымдастық порталында онлайн сөздік, тіркестер жинағы және тіл үйренуге арналған портал қолжетімді.
A Ehattesaht iPhone app was released in January 2012. An online dictionary, phrasebook, and language learning portal is available at the First Voices Ehattesaht Nuchatlaht Community Portal.