Кіріспе

Шведтік дәстүрлі би

Хамбо – 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында Швецияда пайда болған дәстүрлі би. Бұл – екі адам билейтін, күшті акцентпен бірінші тактіден ойналатын музыкамен биленетін және темпі орташадан жылдамға дейін (минутына 100-120 такт) өзгеретін би. Хамбо – белгілі бір үлгідегі би, ал әуендер көбінесе сегіз тактіден тұратын құрылымға ие. Швецияда хамбо – гаммальданс (ескі уақыт биі) дәстүрінің бір бөлігі, атауына қарамастан, ол 20-шы ғасырдың басында пайда болған. Бұл би Солтүстік Америкада швед иммигранттары құрған әлеуметтік клубтарда, халықаралық халық биі шараларында және контраданс орындарындағы үзілістерде биленеді. Көптеген вальс топтары хамбоны өздерінің тұрақты билерінің қатарына қосады.

Тарих

Хэмбоның бір мүмкін бастауы – 19-ғасырдың екінші жартысында Еуропада танымал болған, көптеген бұрылыстардан тұратын полька-мазурка биі. «Полька мазурка» термині швед шаруаларының халық музыканттары қолданған 20-ғасырдың басындағы жазба кітапшаларында да кездеседі. Дегенмен, бүгінде Солтүстік Еуропада мазурка – хэмбодан өзге бидің атауы, ол үшінші соққыда жылдам және қысқа секірумен орындалады. Бидің бір бұрылысы шамамен 1900 жылы жеке биге айналдырылып, ескі поляк музыкасымен, мысалы, слэнпольска немесе полякшаның басқа түрлерімен орындалды, бірақ бірінші соққыға көбірек назар аударылды. 20-ғасырдың басында хэмбоның оңайырақ нұсқасы болды, онда бұрылыстар басталар алдында алғашқы екі такт үшін әр соққыға қысқа қадам жасалды. Бүгінде биленіп жүрген хэмбо түрлері, яғни алғашқы екі тактта «далстег» (дал қадамы) деп аталатын қадамдар, шамамен 1910-1920 жылдары тарады. Тағы бір мүмкін бастауы – «hambo polska». 19-ғасырдың ортасынан 20-ғасырдың басына дейін hambo polska Швецияның кейбір аймақтарында өте танымал би болды. Осы кезеңнен бастап, шамамен мың hambo polskor нотасы басылып шықты. Нотадағы атауы көбінесе полякша деп көрсетіледі. Hambo polska – би мен музыканың ескі полякша мен hambo араласуы, далстегсіз және бірінші соққыға ерекше мән берілмейді. Музыка көбінесе мажор тонында орындалады. Бір теория бойынша, үлкен қалаларда жұмыс істеген жас ерлер өз қадамдарын қаладағы жаңа үрдістерге бейімдеді немесе ескі биді үйренбеді, ал ескі ауылдарда жұмыс істеген жас әйелдер ескі полякшаның қадамдарын сақтап қалды. 1910-1957 жылдары би музыкасының басты аспабы ретіндегі аккордеонның кең таралған қолданылуы, хэмбодағы бірінші соққыға көбірек назар аударудың себебі болған болуы мүмкін.

Адамның рөлі

1 Оң аяқпен алға қадам жасап, оң аяқтың ұшымен айналып, сағат тілімен айналуды бастаңыз. 2-ші соққы Сол аяқты жерге қойып, айналуды жалғастырыңыз (осы кезде би бағыты бойынша артқа қарап тұру керек), сол аяқтың ұшымен айналуды жалғастырыңыз. 3-ші соққы Оң аяқтың ұшын сол аяқтың өкшесімен теңдестіріп (осы кезде бөлменің ортасына қарай қарап тұру керек), айналуды жалғастырып, 1-ші соққыға оралыңыз.

Әйелдер рөлі

Би 1 Сол аяқпен қадам басып (және денеңізді жылжытып) алға жылжыған бастаушы аяқтың айналасында, аяқтың алғы бөлігін би шеңберінің сыртына, би бағыты бойынша артқа қойып, сол аяқтың алғы бөлігінде айналуды жалғастырыңыз. Би 2 Оң аяқтың алғы бөлігін сол аяқтың үстіне қойыңыз (осы кезде бөлменің ортасына қарап тұрып), айналуды жалғастырыңыз. Би 3 Оң аяқпен алға қадам басып, оң аяқтың алғы бөлігінде айналуды бастап, 1-ші биге оралыңыз.

Вариациялар

Қазіргі заманғы хомбоның әрбір сегіз тактіден кейін қайталанатын қадамдардың белгілі бір үлгісі бар. Алғашқы екі 3 уақыттық өлшем – далстег. Бірінші тактідің өзінде жұп ішкі қолдарын ұстап (ер адамның оң, әйелдің сол қолы), сыртқы аяқтарымен алға қадам басады (ер адамның солы, әйелдің оңы), ішкі аяғын сәл алға және сыртқа иіп, тұрған сыртқы аяқтың өкшесін көтеру арқылы жеңіл көтеріледі. Екінші такті қайталайды, бірақ қарсы аяқтармен және диагональ бойынша алға және ішке қарай иіледі. Үшінші такт – екі қадам алға өту (ер адам солына, оңға, солына; әйел оңға, солына, оңға). Келесі төрт такт – жоғарыда сипатталғандай хомбоның бұрылыстары, ал сегізінші және соңғы такт үш қадам алға (ер адам оңға, солына, оңға; әйел солына, оңға, солына) басады, сыртқы аяқтарды үлгіні қайта бастауға дайын қалдырады. Хомбоның 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында енгізілу кезінде, баяу далстег пен жылдам бұрылыстармен сегіз тактідік үлгі швед елді мекендеріне қайтарылды, ол бұрыннан бар, көне поляк билеріне әсер етті және олардан әсер алды. Осының нәтижесінде көптеген вариациялар жасалды, олардың кейбіреулері фольклоршылардың зерттеулерінің арқасында бүгінге дейін белгілі және биленеді. Мұндай тарихи нұсқалардан басқа, қазіргі кезде кеңінен биленетін нұсқаларда да айырмашылықтар бар. Мысалы, шведтік Hälsingehambo сайысында биленетін нұсқа баяу және әдемі, салыстырмалы түрде күшті svikt (көтерілу және түсу) болса, американдық контраданс орындарында биленетін нұсқа аз svikt-пен әлдеқайда жылдам.

Жарыс

Швеция жыл сайын "Хеллсингехамбон" деп аталатын хамбо әлем чемпионатының өту орны.