Кіріспе

Пауль I Шубич Брибирский (bribiri I. Subics Pál; – 1 мая 1312 года) — бан Хорватии в период с 1275 по 1312 год и лорд Боснии с 1299 по 1312 год. Как старший сын Стефана II из знатного рода Шубичей, он унаследовал титул графа Брибирского. Был назначен баном в 1273 году. Отстранен от должности в 1274 году после участия в спорах между далматинскими прибрежными городами Трогир и Сплит, и возвращен на должность в 1275 году. С помощью своих братьев, Младена I и Георга I, Пауль установил прямое правление над большинством прибрежных городов. Борьба за земли семьи Качичей в южной Хорватии, известной пиратством в Адриатическом море, привела Пауля к конфликту с Венецианской республикой. В то же время Шубичи стали союзниками Анжуйского дома из Неаполя. Военные действия с Венецией продолжались с перерывами до заключения мирного договора в 1294 году. Во время кризиса престолонаследия 1290-х годов Пауль стал одним из самых влиятельных олигархов в королевстве и главным союзником Анжуйцев в их борьбе против династии Арпадов. В 1300 году Пауль пригласил претендента на престол из Анжуйского дома, Карла Роберта, в Сплит и оттуда сопроводил его в Загреб, где Карл был признан королем Венгрии и Хорватии. Пауль не принимал участия в дальнейшей деятельности Карла в Венгрии, где его не признавали королем еще 10 лет. Пауль расширил свои владения на восток, включив в 1299 году Банат Боснийский, а в 1301 году Хум, земли которых он распределил между членами своей семьи. В 1304 году Пауль возглавил поход в Боснию после того, как Младен I, которого Пауль назначил баном Боснии, был убит повстанцами. Восстание было быстро подавлено, и Пауль передал титул боснийского бана своему сыну, Младену II. Власть короля над землями, находившимися под контролем Пауля, на протяжении всего его правления была лишь номинальной, в течение которого ему удалось превратить свои титулы в наследственные для своей семьи. Его основные резиденции находились в Брибире и городе Скрадин. Он выпускал собственную монету, чеканенную из боснийского серебра, и организовал создание трех новых католических епархий в Хорватии. В 1311 году Пауль поддержал восстание против Венеции в Задаре и взял город под свой контроль, что привело к новой войне с венецианцами. Пауль умер вскоре после захвата Задара, в мае 1312 года, в то время как велись мирные переговоры с Венецией. Ему наследовал его старший сын, Младен II.

Ерте өмір

Пауль – Шюбич отбасының Стефан II-нің үлкен ұлы, ол Хорватия және Далмация Корольдігінің ең ықпалды дворяндық үйі, сол кезде Венгрия Корольдігімен жеке одақта болған. Паульдің нақты туған күні белгісіз, жыл шамамен 1245-ші деп есептеледі. Оның екі бауыры болды: Младен I және Георг I. Оның қарындастарының ішінде Станиславаның есімі белгілі. Паульдің әкесі Стефан II 1242 жылы моңғол империясымен соғысқа қатысты, сол кезде король Бела IV Трогир қаласында паналаған, оны Стефан басқарған. Оның көмегі үшін Бела 1251 жылы Брибир графтығын Стефанға мұрагерлік ретінде берді. Осы шамада Стефан Шюбич отбасының басшысы болып, басшылық үшін ішкі күрестен кейін осы мәртебеге ие болды. Трогир және Брибирмен бірге Шюбичтер Шибеник графтығын басқарды. Стефанның әйелі, аты белгісіз, патшалық Арпад әулетімен туыс болған, мүмкін оның әйел тармақтарының бірінен. Пауль әкесінен Брибир графы атағын мұраға алды, ол 1267 жылға дейін қайтыс болды. Оның есімі алғаш рет 1272 жылы Трогир қаласының подестасы болған кезде айтылады. 1273 жылдың мамыр айында Пауль Трогир және Сплит графы болды. Оның бауыры Георг I Шибеник графы болып тағайындалды. Пауль Гуткеледтермен жақсы қарым-қатынаста болды және оның туысы болған деп саналатын Славония бан Иоахим Гуткеледті, бәсекелес ақсүйектермен күресінде қолдады. 1273 жылдан бастап Пауль теңіз аймақтарының баны (banus maritimus) болды, бұрынғы бан Маурус орнына. Теңіз аймақтарының баны, сондай-ақ Хорватия баны деп те аталады, 13-шы ғасырда бүкіл Славонияның банының орынбасары болды, ол Хорватия Корольдігі мен Славонияны басқарды. Осы қызмет арқылы Пауль мен оның бауырларының ықпалы тез өсті.

Билікті біріктіру

Пауыл Сплит пен Трогирдің арасындағы ұзаққа созылған дауға араласты. Екі қала 1240 жылдары Сплиттің ішкі аймағындағы иеліктер үшін соғысқан. Пауыл Сплитті қолдап, Пауылға қарсы көтеріліс жасаған Трогирдің үстінен билігін нығайтуға тырысты. Ол Трогирді қорғанысына алған король Ладислав IV-тің ескертулерін елемеді. 1273/1274 жылдың қысында Сплит Клис бекінісіне шабуыл жасады, оның кастеланы Трогирдің жақтасы болды. Шабуыл сәтсіз аяқталса да, Пауыл 1274 жылдың көктемінде Трогирді бағындыруға қол жеткізді. Ол сондай-ақ Шибеник пен Трогирдің Шибеник шіркеуі туралы даусына қатысты. Пауыл Шибеник позициясын жақтады және оның шіркеуінің Трогир епархиясынан бөлінуіне ұсыныс жасады. Содан кейін ол 1274 жылдың екінші жартысында уақытша бан лауазымынан алынды. Ол келесі жылдың жазында лауазымға оралды. Барлық Славонияның баны Иван Кёзеги мен Николас Гуткелед бірлесіп тағайындалды. Николасқа жаңа атақ берілді – Хорватия мен Далмацияның баны. Николас бұл атақты 1275 жылы алды, ал Пауыл Венгрияға көшкеннен кейін Хорватиядағы жалғыз бан болды. Пауылдың ағасы Младен I Трогирдің подестасы болды, кейін Трогир мен Сплит графы атанды. 1278 жылға қарай Шубичтер Велебит тауының оңтүстігіндегі жағалау қалаларының көбін басқарды. Олардың арасында Шибеник маңындағы Скрадин де болды. Скрадин – Брибир, Клис және Островица бекінісімен бірге Пауылдың резиденцияларының бірі болды. Бұлардан басқа, Пауыл Книн және Почитель қалаларына ие болды. Шубичтердің иелігіндегі жерлер біртұтас аймақ құрамады, олар округтер мен бекіністерді бақылау үшін басқа ақсүйек отбасыларымен бәсекелесті. Пауыл Омиш қаласының маңындағы оңтүстік Хорватиядағы қарақшылар бекінісі – Качич отбасының иеліктерін нығайтуға тырысты. Неаполь патшалығынан шыққан Анжу әулеті де сол аймақтағы қарақшыларды басуға белсенді қатысты. Осы кезеңде Шубичтер мен Анжу отбасылары достық қарым-қатынас орнатты. Анжуиндер оңтүстік Италияны басқарды, ол 13 ғасырдың соңында Далмация жағалау қалалары мен ішкі аймақтар үшін астық көзі болды. Екі отбасы арасындағы алғашқы байланыс Пауылдың екінші мерзімі басталғанға дейін, Анжуиндердің бастамасымен жасалды, олар оларда әлеуетті одақтастарды көрді. Анжуиндер 1275 жылы Качичтерден Хвар және Брач аралдарын алды. Венеция Республикасы 1276 жылы Качичтерге қарсы соғыс бастады. 1278 жылдың сәуірінде Хвар мен Брач аралдары Венеция билігін мойындады. Бұл Пауылдың мүдделеріне қауіп төндірді және ол Венецияға қарсы қақтығысқа араласты. Соғыс барысында Пауыл Омиш пен Брач аралына ие болды, онда ол Задардан шыққан дворянды басқарушы етіп тағайындады. Георг I Омиш графы болып тағайындалды. Качичтер билікте болған жоқ, бұл Адриатика теңізіндегі Пауылдың кемелеріне қарақшылардың қауіпін жойды. 1288 жылы Пауыл Венециямен бейбіт келісімге келуге кірісті. Ұзақ келіссөздерден кейін 1290 жылдың мамырында бейбіт келісімге қол қойылды. Пауылдың келіссөздердегі өкілдері Омиштен келген қарақшылар Венеция кемелеріне шабуыл жасамайтынына және солтүстік Адриатикада жүзбейтініне кепілдік берді. Венецияның Хвар мен Брач аралдарына билігі мойындалды. Трогир, Шибеник және Сплит қалалары Венецияға кепілдік ретінде 20 000 лира төлеуге келісті. Венециялықтар Пауылдың аумағына шабуыл жасамайтынына кепілдік берді және оның ағасы Георг I-ге Папалық мемлекетке және басқа сапарларға еркін өтуге рұқсат берді. Бейбіт келісім 1293 жылдың мамырында бұзылды, Венеция жергілікті дворянның көмегімен Омишті басып алды. Қақтығыс қайта жаңғырды және 1294 жылдың наурызына дейін жалғасты, алғашқы келісімге сәйкес жаңа бейбіт келісім жасалды, Омиш Шубичтерге қайтарылды. Пауыл Тьеполо отбасымен байланысы арқылы Венецияда, сондай-ақ Венеция бақылауындағы Раб және Задар қалаларында одақтастар іздеуге бет бұрды. Венециямен бәсекелесетін Гориция әулетімен некелік байланыс орнатылды. Пауыл Рим папасы мен Католик шіркеуімен жақсы қарым-қатынаста болды. Ол Рим Куриясымен аймақтағы ереске қарсы күресуде және Адриатикадағы Венеция үстемдігіне қарсы тұруда ортақ мүдделерді бөлісті, екеуі де Анжу әулетін таққа отыруда қолдады. Олардың қарым-қатынастары 1290 жылдан кейін, папа Николай IV-тің понтификаты кезінде жиіледі. Папа болғанға дейін Николай Славония провинциясының францискандық министрі болды, ол Хорватия және Далмация Корольдігін қамтыды. Шубичтер Хорватиядағы францискандық қозғалысқа да жақын болды.

Мұрагерлік дағдарыс

1290 жылы мұрагерлері жоқ король Ладислав IV қайтыс болғаннан кейін, венгр ақсүйектерінің көпшілігі қолдаған Арпад әулетінен Андрей III және хорват ақсүйектерінің көпшілігінің қолдауымен Анжу әулетінен Карл Мартель арасында мұрагерлік соғыс басталды. Олардың арасында Шубичтер, Куряковичтер, Франкопандар және Бабоничтер отбасылары болды, бірақ олардың адалдығы әртүрлі болды. Андрей III және Карл Мартель хорват және славониялық ақсүйектердің қолдауын алу үшін бәсекелесті. Анжуліктер негізінен Пауылға жүгінді. Андрей славониялық бан Степан III Бабоничпен одақтасты. Бұл Бихач маңындағы Дрезник округі үшін Шубичтер мен Бабоничтер арасындағы дауға әкелді, Андрей оны Бабоничтерге берді, ал Анжуліктер оны Шубичтерге берді. 1291 жылдың қарашасында Анжуліктер мен Пауыл Апулиядан астық импорттау туралы келісімге келді. 1292 жылы Карл Мартельдің әкесі Карл II, ұлының атынан Пауылға және Шубичтер отбасына бүкіл Хорватияға мұрагерлік құқықтарды берді – Гвозд тауынан Неретва өзеніне дейін, «барлық барондар, вассалдар, қалалар, қамалдар мен ауылдар, іргелес аралдар және барлық құқықтар мен тиесіліліктер» барлығы, тек Франкопандар билеген Хорватияның батыс бөлігін қоспағанда. 1293 жылы Андрей III Пауылды Хорватия және Далмацияның мұрагерлік баны етіп тағайындап, осыған ұқсас қадам жасады. Осылайша Андрей Пауылдың қолдауын алған болуы мүмкін. Андрей III Пауылдан анасы Томасина Морозиниді бүкіл Славонияның герцогинясы деп тануды өтінді, бұл атақ Драва және Дунай өзендерінен Адриатика теңізіне дейінгі барлық аумақты қамтыды. Бұл Пауылға ұнамады және ол Анжуліктерге қайта оралды. 1295 жылы Карл Мартельдің обадан кенеттен қайтыс болуы Анжу отбасының амбицияларына тосқауыл қойды. Карл Мартельдің таққа құқығы оның ұлы Карл Робертке өтті. Карл II Пауылдың өмір бойына бандық лауазымын растады. Андрей III ақсүйектер тарапынан король ретінде қабылданды және қысқа мерзімге бейбітшілік орнады. 1299 жылы Андрей өзінің туысы Альбертино Морозиниді Славония герцогы етіп тағайындады және ол тақ мұрагері болды. Бұл Карл Роберт атынан жаңа көтеріліске әкелді. Сол жылы Карл II Пауыл мен оның бауырларының барлық иеліктерін, қазіргі және болашақтағыларын Анжуліктер науқанына әскер беру шартымен бекітті. Бұрынғы үсыныстар шартсыз болғандықтан, Пауыл Анжуліктерден алшақтады. Пауылдың пікірінше, венгр және хорват патшалықтарына құқықтарды Әулие Тақ анықтайды, себебі хорват корольі Деметрий Звонимир және венгр корольі Степан I Папа тарапынан таққа отырғызылған. Ол 1300 жылдың қаңтарында Георгий I-ді Рим Папасына және Неапольдегі Анжу резиденциясына сапарға жіберді. Георгий Карл II-ні немересінің таққа талабын алға тартуға және Карл Роберттің Адриатика теңізі арқылы Сплит қаласына сапарға шығуына жағдай жасауға көндірді, онда Пауыл оны күтіп алатын еді. Ол сондай-ақ Шубичтер отбасының мақсаттарының бірі – Шибениктегі шіркеуді Трогир епископының қарауынан алып тастау және Шибеник епархиясын тікелей Сплит архиепископының басшылығында құру үшін Папаның келісімін алды. Георгий мен Карл Роберт тамыз айында Сплитке келді. Одан Пауыл Карлді Загребке сүйемелдеді, онда адал ақсүйектер – мысалы, Угрин Чсак – оны король деп мойындады. Пауылдың билігіндегі жерлер мен қалалардың ішінде тек Трогир қаласы ғана, болжам бойынша Шибеник епархиясының бөлінуіне байланысты, Карлдың танылуын даулауға тырысты. Карлдің қарсыласы Андрей III 1301 жылдың қаңтарында қайтыс болды. Осы кезде Пауыл Римге қажылық сапарымен кетіп бара жатқан еді. Карл 1301 жылдың көктемінде Эстергомға асығып барып, уақытша тәж киді. Пауыл Карл Роберттің Венгриядағы кейінгі іс-әрекеттеріне қатыспады және өз патшалығын Венеция билігіндегі Задар қаласына және Босния банатына кеңейтуге назар аударды. Тәж кигізілгеніне қарамастан, Карл тағы 10 жыл бойы толық мойындалмады және Венгрияның тек бір бөлігін басқарды, ал Хорватиядағы билігі тек номиналды болды. Пауыл өзінің жарғыларында корольге сирек сілтеме жасады және іс жүзінде өз патшалығында тәуелсіз билеуші болды. Ол және оның отбасы мүшелері 1309 жылы Карл Роберттің тәж кигізу рәсіміне қатыспады, ол өзінің елшілерін жіберді. Теңіз қалаларының графы ретінде билік жүргізген Георгий Венеция қатерінен Анжуліктермен тығыз байланыста болды.

Кеңейту

1299 жылы Пауыл өзінің билігін Босния банатына дейін кеңейтіп, Боснияның иегері (dominus Bosne) атағын алды. Босниядағы Пауылдың басты одақтасы – Хрватин Стьепанич, ол Шубичтер әулетімен туыс болған, ал Шубичтер Донжи Кражи графы ретінде билік жүргізген. Пауылдың билігіне Босниялық бан Степан I Котроманич қарсылық көрсетті. 1302 жылдың көктемінде Младен I Степанға қарсы жорыққа шықты, мамыр айына қарай банаттың көп бөлігін, шығысында Дрина өзеніне дейін бақылауға алды. Маусымда жорық аяқталды, Младен I Боснияның жаңа баны ретінде Дрина жағалауындағы Фоча қаласынан Сплитке сауда жеңілдіктерін берді. 1301 жылы Пауыл Сербия патшасы Стефан Милутин билеген жерлерге де кеңейді. Ол Сербиядағы Стефан Милутин мен Стефан Драгутин арасындағы азамат соғысынан пайдаланып, Хум аймағының барлығын басып алды. Содан кейін ол Венеция флотының және Венецияның билігінде болған Дубровник және Задар қалаларының көмегімен Котор қаласына шабуыл жасады. Пауылдың әскері қалаға шабуыл жасай алмады, бұл Пауыл әскерлерінің ең алыс жеткен нүктесі болды. 1303 жылы Пауыл мен Стефан Милутин арасында бейбіт келіссөздер жоспарланған, бірақ келіссөздер өтті ме және оның нәтижесі қандай болды, белгісіз. Пауылдың үлкен ұлы Младен II Хумның иегері болып тағайындалды. Жерді басқару Нелипич әулетіне сеніп тапсырылды. 1304 жылдың маусымында оның ағасы Младен I-нің қазасы, оны Шубичтер дінсіз деп айыптаған Степан I Котроманичтің жақтастары өлтірген деген хабар тарады, Пауылды Боснияға әскерді жетектеп, билігін қайта орнатуға мәжбүр етті. 1305 жылдың ақпанына қарай ол билігін қайта жаңартты және бан титулын Младен II-ге берді. Пауыл бүкіл Боснияның иегері атағын алды. 1308 жылы Карл Роберт Пауылға Босния банатын мұрагерлік құқығымен берді.

Соңғы жылдар

Пауыл хорваттардың титулына (banus Croatorum) Хорватияның тыйымынан немесе теңіз аймақтарының тыйымынан артық басымдық берді, бұл оның билігі жоғары биліктен емес, халықтан және хорват дворяндарынан келгенін көрсетеді. Осылайша ол бүкіл Славония тыйымынан тәуелсіздігін көрсетті. Пауылдың гербі – қалқандағы бүркіт қанаты болды. Ол Скрадин мен Брибирде кеңселері болды. Ол Босниядан алынған күмістен соғылған және Венеция гроссосының үлгісімен жасалған жеке монеталарын шығарды. Монеталарға Младен I, кейін Младен II, Босния тыйымдарының және Пауылдың есімдері жазылған. Шибеник епархиясымен қатар екі жаңа епархия құрылды: біреуі Дувнода, екіншісі Омисте. Пауылдың негізгі ордасы болған Скрадинде Иоанн Баптист шіркеуі салынды. Пауыл осы әулиені отбасының қорғаушысы деп таңдады. Скрадинде сондай-ақ Францискан монастыры салынды, онда оның қарындасы Станислава Кедей Клара орденінің мүшесі ретінде қызмет етті. Брибирде Шюбичтердің жерлеу шіркеуі болған Францискан шіркеуінің Киелі Мариясы тұрғызылды. Шюбичтер өздерінің билігін үзіліссіздік ретінде көрсету үшін бұрынғы хорват әміршілері мен Домагоевич және Трпимирович әулеттерінің патшаларын еске алды. Бұл әсіресе 11 ғасырдың екінші жартысында Хорватияны билеген король Деметрий Звонимирді еске алуда көрінді. Шюбичтерге жатқызылатын 14 ғасырдың басындағы Звонимир туралы жылнамада Звонимир Шюбичтер қолданған жерлеу шіркеуіне жерленгені айтылады. 1302 жылы Пауыл Рим папасына Хорватияның король Звонимирдің заманынан бері Киелі Тақтың феоды болғанын жазды. 1310 жылға дейін Рим папасы Климент V Пауылды Вранадағы Святой Григорий монастырының қамқоршысы және қорғаушысы деп жариялады, оны Звонимир Рим папасы Григорий VII-ге сыйлаған, содан кейін ол Темплиерлерге берілді. Пауыл Звонимирдің құрметіне Киелі Мария шіркеуінде ескерткіш тақта орнатқан деген болжам бар. 9 ғасырдың герцогы Бранимирді атаған тас жазулар қалпына келтіріліп, жаңа салынған шіркеулерге орналастырылды. Пауыл билігінің шыңында оның назары Далматияның жағалауындағы, бірақ оның бақылауында емес, жалғыз Задар қаласына ауды. Ол Задардың ақсүйектерімен тығыз байланыс ұстады, оларды өз аймағындағы түрлі лауазымдарға тағайындады және Задар азаматтары мен Брибир графтығы арасындағы жер дауларын төрелікке шақырды, Венеция оларға қатаң айыппұл салумен қорқытты. 1308 жылы Венеция Солтүстік Италиядағы Феррара қаласын басып алды. Қала Рим папасының мемлекетінің бөлігі деп жарияланғандықтан, Рим папасы Климент V Венецияға интердикт салды. 1310 жылы Венеция Баямонте Тиеполоның Венеция дожынан құлату әрекетіне тап болды. Баямонте Пауылдың жеріне қашып келді. 1310 жылдың көктемінде Пауыл Задар маңында әскер жинады және 1311 жылдың наурыз айында Задарда Венеция билігіне қарсы көтеріліс болғанға дейін тұрақтап қалды. Пауылдың ұлы Младен II көтерілісшілерге көмекке жіберілген әскердің басында болды, ал венециялықтар қаладан қашуға мәжбүр болды. Младен II Задар графы және Далмация князі (princeps Dalmacie) деп жарияланды, өйткені Задар Далмацияның астанасы саналды. Дож қаланы қайтарып алу үшін үлкен флот жіберіп жауап берді. Пауыл Рим папасына оқиғалар барысы туралы хабарлады, Задардың «заңсыз венециялық тұтқындаудан босатылғанын» мәлімдеді және Папаның интердиктын араласуға себеп ретінде көрсетті. Младеннің басқаруындағы әскерлер шабуылдарды сәтті тойтарды. Рим папасы Климент V де, король Карл Роберт те Задарға жасалған шабуылдарға наразылық білдірді, ал Венеция 1312 жылдың сәуірінде басталған бейбіт келіссөздерге келісті. Дегенмен, соғыс жалғасты, оның барысында Венеция флотының қолбасшысы тұтқындалды. Келіссөздерді Пауылдың екінші ұлы Георг II жүргізді, олар Пауылдың өлімінен кейін де жалғасты. Пауыл 1 мамырда қайтыс болды және Брибирдегі Киелі Мария шіркеуіне жерленді. Оның орнын ұлы Младен II басты.

Отбасы

Пауылдың алғашқы әйелінің есімі белгісіз. Пауыл 1289 жылы екінші әйелі Урсаға үйленді. Ол, мүмкін, Хрватин Стьепаничтің қарындасы немесе Стефан Драгутин мен Арпадтар әулетінен Екатеринаның қызы болған. Урса 1303 жылы қайтыс болды. Оның өлімі туралы жазылған деректе ол хорваттардың баншасы деп аталды. Пауылдың екі бауыры, Младен I және Георг I, оның билік кезінде зор ықпалға ие болды. Пауылдың төрт ұлы болды, оларға лауазымдар мен жерлер берді. Оның үлкен ұлы Младен II Далмация князі, Задар графы және Босния бандығын иеленді. Ол Анжу үйінің туысы Еленаға үйленді. Әкесінің қайтысынан кейін Младен Босния бандығының және Хумның иелігін өзінде сақтап, тек Пауылдың екінші ұлы Георг II-ге биліктің жоғары деңгейіне қатысуға рұқсат берді. Георг II Далмация қалаларының графы болды. Ал қалған екі ұлы, Павел II мен Григорий II, одан әлдеқайда жас болды және төменгі лауазымдарды иеленді.