Кіріспе

Генри Джеймстің кітабы "Америкалық сахна" – Генри Джеймстің 1904–1905 жылдары Америка Құрама Штаттары бойынша жасаған саяхаты туралы жазған саяхат кітабы. Кітаптың он төрт тарауының оны 1905 және 1906 жылдары "North American Review", "Harper's" және "Fortnightly Review" журналдарында жарияланды. Кітаптың алғашқы басылымы 1907 жылы жарық көрді, және кітаптың американдық және ағылшын тіліндегі нұсқалары арасында маңызды айырмашылықтар болды. Джеймстің саяхат кітаптарының ішіндегі ең даулы және сынға түскен "Америкалық сахна" ғасыр басындағы Американың кең таралған материализм мен әлсіреген әлеуметтік құрылымын қатаң сынады. Кітап түрлі этникалық топтар мен саяси мәселелерге қатысты болғандықтан пікір қақтығыстарын тудырды. Бұл кітап иммиграциялық саясат, қоршаған ортаны қорғау, экономикалық өсім және нәсілдік шиеленістер сияқты қазіргі заманғы өзекті мәселелерге де қатысты болып табылады.

Қорытынды және тақырыптар

1904 жылдың тамызынан 1905 жылдың шілдесіне дейін Джеймс өзінің Америкалық сапарына шамамен бір жыл жұмсады. Ол бүкіл елді аралап, қоғамдық лекцияларынан жақсы табыс тапты, көбінесе әйелдер ұйымдарынан "құнына дейін ақысын алып" берген. "Америкалық көрініс" кітабы Шығыс жағалаудағы саяхаттарын, әсіресе Нью-Йорк пен Жаңа Англияны қамтиды. Орталық Батыс және Батыстағы тәжірибелерін баяндайтын екінші том жазылмады. Кітап мақталып, сыналып, құрметтелді де, жоққа шығарылды. Мұндай қарама-қайшы пікірлердің себебі кітаптың ішкі қайшылықтарында болуы мүмкін. Мысалы, Джеймс қара нәсілді адамдардың ес житу мен назар аудару қабілетіне күмән келтіріп, оларды сынға алды, бірақ содан кейін В.Е.Б. Дю Бойстың "Қара халықтың жаны" атты еңбегін "көп жылдар бойы Оңтүстікте жарық көріп, ерекше көзге түскен жалғыз кітап" деп жоғары бағалады. Сол сияқты, Джеймс шексіз иммиграцияның және оның Американың әлсіз әлеуметтік құрылымына тигізер әсерінен алаңдады. Бірақ ол американдық өмірдің күшті сіңіру қабілеті иммигранттардың балаларына әсер ететінін, "жас буын толыққанды пайда көріп, жағдайға сай келіп, толыққанды азаматтықтың құқығына ие болатынын" мойындады. Джеймс американдық бизнестегі материалдық құштарлықты және ашкөздікті үнемі сынады. Бірақ ол оның нәтижесінде орташа адамның материалдық жағдайының айтарлықтай жақсарғанын мойындады: "кедейліктің үлкен, жарқын көтерілуі және әрбір адамның өзінің табыс әкелетін мүлкін бағалауы". Осы кең таралған өркендеуде "көрініс айқын болып, қуанышқа жол ашылады". Дегенмен, Джеймстің баяндамасы соңында көңіл көншітпейтін болды. Кітаптың соңғы бөлімінде ол Американың "ұлы, жалғыз қалған жерді" тонауын, қарқынды экономикалық дамуын және күрделене түскен әлеуметтік шиеленістерін айыптады. Соның салдарынан "шайтанның биі" пайда болды, ол болашақты белгісіз және қауіпті етіп көрсетті. Бұл соңғы бөлім кітаптың американдық басылымынан алынып тасталды, бұл Джеймстің наразылығын тудырды.

Санаткерлік бағалау

Шэрон Камерон Джеймстің сана тұжырымдамасын зерттеуінде "Американдық сахна" романын пайдаланып, Джеймстің сананы бейнелеуінде интуицияға қарсы келетін пікірін (тезисін) ұсынады.