Кіріспе

Британдық ауыр көлік ұшағы, 1950 жыл

Блэкберн B 101 Беверли – британдық ұшақ құрастырушы компаниясы Blackburn Aircraft өндірген ауыр көлік ұшағы. Бұл, Blackburn компаниясы жасаған жалғыз құрлықтағы көлік ұшағы болды, ал компанияның өзге ұшақтары теңіз күштері үшін шайқас ұшақтарын жасаумен айналысты. Беверли бастапқыда General Aircraft компаниясымен GAL.60 Универсалды жүк тасымалдаушысы ретінде жобаланған, бұл оның әскери және азаматтық операторлар үшін қолданылуына бағытталғанын көрсетеді. Жобалау процесі Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде басталды және General Aircraft Hamilcar планерінен үлгі алды. 1945 жылы Әуе министрлігі C.3/46 спецификациясын жариялауға дейін кең ауқымды жобалау зерттеулері жүргізілді. Компанияның ұсынысы қабылданды және Әуе министрлігі бір прототипке тапсырыс берді. 1940 жылдардың соңында General Aircraft компаниясы Blackburn компаниясымен біріктірілді, ол жобаны жалғастырды. 1950 жылдың 20 маусымында компанияның Брау зауытынан алғашқы прототип бірінші рейсін жасады; ол рейске шыққан кезде Ұлыбританияның екінші ірі ұшағы болды. Жеткізу министрлігі ұшу сынақтары барысында техникалық талаптарды өзгертуді талап етті, соның салдарынан екінші прототиптің құрылысы қажет болды, ол жаңа жобаға сәйкес жасалды. 1952 жылдың 1 қазанында Корольдік әуе күштері (RAF) атынан 20 ұшаққа алғашқы тапсырыс берілді. 1956 жылдың 12 наурызында бірінші өндірістік Beverley C.1, Абингдон әуежайында орналасқан 47-эскадрильяға тапсырылды. 1956 жылдан 1967 жылға дейін Беверли Корольдік әуе күштерінің көліктік командасының алты эскадрильясымен пайдаланылды. RAF қатарында Беверли әлемнің әртүрлі аймандарына, соның ішінде Кения, Бахрейн және Вьетнамға жөнелтілді. Осы типтегі ұшақтарға коммерциялық клиенттерді тартуға ниет білдіргенімен, Blackburn RAF-тан түскен тапсырыстардан басқа тапсырыстар ала алмады. Соңғы операциялық Беверли 1967 жылдың тамызында RAF қызметінен алынып тасталды.

Өмірбаян

Беверли ұшағының тарихы британдық General Aircraft авиациялық компаниясына дейін жетеді; олардың бас дизайнері Ф. Ф. Крокомб бұл тұжырымдаманы 1939 жылдан бастап әзірлеген. Екінші дүниежүзілік соғыстың қатал талаптарын ескере отырып, үлкен көлемді жүктерді тасымалдауға арналған ірі ұшақтар әскери жоспарлаушылар үшін дереу қызығушылық тудыратыны күтілген. Сонымен қатар, мұндай ұшақтың азаматтық авиацияда да болашағы бар деген пікір болған.

Ұшуға

Бірінші прототиптің құрылысы General Aircraft компаниясының Фелтемдегі (Мидлсекс) зауытында басталды. Компанияның Blackburn Aircraft компаниясымен бірігуінен кейін, құрылыстың Фелтемде жалғасатыны туралы келісімге келді, бірақ іргелес Hanworth әуежайының қолайсыздығына байланысты, ол бөлшектелді және қара жолмен Блэкберннің Браудағы (Йоркшир) зауытына тасымалданды, онда қайта құрастырылды. 1950 жылғы 20 маусымда бірінші прототип бас сынақ ұшқышы Харольд Тим Вуд басқаруымен алғашқы ұшуын жасады; ұшу ақаусыз болды деп хабарланды. Ұшу кезінде ол Ұлыбританиядағы екінші ірі құрлықтағы ұшақ болды (ең ірісі – Bristol Brabazon прототипі). Алғашқы ұшудан кейін төрт апта ішінде бірінші прототип 21 рет ұшып, алдын ала басқару, өнімділік және жүктеме сынақтарының барлығын аяқтады. 1953 жылғы 14 маусымда екінші прототип алғашқы ұшуын жүзеге асырды.

Өндіріске енгізу

1952 жылғы 1 қазанда Корольдік Әуе күштері (RAF) атынан 20 ұшаққа алғашқы тапсырыс берілді, ол Беверли С.1 (Беверли, Карго Марк 1) деп белгіленді. 1952 жылғы желтоқсанда ұшаққа ресми түрде Беверли деген ат қойылды. Өндірісті үдету мақсатында, Блэкберн компаниясы ұшақтың бірнеше құрамдас бөліктерін, соның ішінде қосымша жабдықтарын, шасси жүйелерін және қанатты есіктерін (clamshell doors) Думбартон зауытында жасатуға тапсырыс берді. Блэкберн компаниясы кейіннен қосымша тапсырыстар алды, оның ішінде 1954 жылғы 30 шілдеде тоғыз ұшақ, 1956 жылғы 2 қаңтарда тағы сегіз, ал 1956 жылғы 24 қыркүйекте тағы он ұшаққа тапсырыс берілді, барлығы 47 ұшаққа тапсырыс жасалды. Барлық Беверли ұшақтары Блэкберннің Броу зауытында құрастырылатын болды. Бірнеше өндірістік ұшақ бағалау және сынақ бағдарламаларына қатысты. Олардың арасында 1955 жылғы жазда Солтүстік Африкада өткен тропикалық сынақтар және 1955 жылдың соңы мен 1956 жылдың басында Канадада өткен қысқы сынақтар болды. 1956 жылғы желтоқсанда алғашқы өндірістік Беверли ұшағы қысқа ұшу сынақтары барысында ракеталық көмекпен ұшып көтерілді (RATOG). 1953 жылғы 23 сәуірде Беверли әуеге лайықтылық туралы сертификатын алды. Барлығы 49 ұшақ өндірілді, соңғы Беверли 1958 жылы аяқталды. Блэкберн компаниясы ұшақтың жетілдірілген немесе қайта жабдықталған түрлеріне қатысты әртүрлі ұсыныстарды қарастырды, бірақ Беверли үшін басқа клиенттер табылмады. Блэкберн азаматтық секторда іздеген клиенттерінің бірі Silver City Airways болды, ұшақтың Ла-Манш арқылы автокөлік паром ретінде пайдаланылуы көзделді, ол бір мезгілде 6 автомобиль мен 5 мотоциклді, сондай-ақ 42 жолаушыны тасымалдауға қабілетті болды.

Дизайн

Блэкберн Беверли – ірі көліктік ұшақ, ауыр және көлемді жүктерді тасымалдауға, сондай-ақ қиын немесе нашар жағдайдағы ұшу-қону жолақтарына, топырақ жолдарға қонуға арналған. Негізгі конструкциясы бойынша ол жоғары орналасқан қанатты, тұрақты шассилі моноплан болды. Қозғалтқыштар мен оларға қосымша жабдықтар қанаттың төменгі бетіндегі оңай алмастырылатын бөлікшелерге орнатылған. Екі спарлы қанаттар екі бөлек бөлімнен тұрды, олар фюзеляжға бұрандаланып бекітілді. Ыңғайлылық және техникалық қызмет көрсету оның дизайнының басты назар аударатын тұсы болды, сондықтан Беверлиде пневматика немесе кабинаны қысыммен ұстау жүйесі болған жоқ. Құрылғының артқы бөлігіне кіруге мүмкіндік беретін, ашылып-жабылатын есіктер арқылы кіруге болатын. Ауыр жүк тиелген кезде ұшақтың артқа қарай аударылып кетпеуі үшін, жүк тиеуге арналған есіктердің алдындағы фюзеляждың орталық бөлігіне «Пілдің аяғы» деп аталатын құрылғы орнатылуы мүмкін. Ұшу кабинасы салыстырмалы түрде жоғары орналасқан және жүк бөлімінің алдыңғы жағындағы баспақыш арқылы қол жетімді болды. Жеңіл қорытпадан жасалған еден толқынды және шаршы футына 325 фунт жүктемеге төзуге арналған. Әртүрлі жүктерді тасымалдауға болады, оның ішінде көптеген көліктерді де. Бір конфигурацияда ең көп тоғыз «Jeep» стиліндегі автомобильдерді тасымалдауға болады, сондай-ақ бір толық отынмен толтырылған бульдозерді де тасымалдауға болады. Қызметке енген кезде ол RAF-тың ең үлкен ұшағы болды. Ол «сырт келбеті ұнамсыз, бірақ өте тиімді» деп есептелді және әуе маршалы сэр Роберт Фрир оны «Нұхтың кемесінен шыққандай, бірақ ол тамаша жабдық жеткізуші» деп сипаттады. 1957 жылдың басында RAF Абингдон базасында да орналасқан 53-ші эскадрилья алғашқы Беверли ұшақтарын алды; ол 1963 жылдың маусым айында 47-ші эскадрильяға қосылды. Оның енгізілуі Хэндли Пейдж Хейстингстің қызметтен шығарылуына мүмкіндік берді. 1966 жылдың ақпан айында 30-шы эскадрилья Данангқа гуманитарлық көмек және басқа да жабдықтарды жеткізу үшін ең алысқа сапар жасады. Ол 1967 жылдың қазан айына дейін Беверлиді пайдалануды жалғастырды, содан кейін эскадрилья таратылды. 1957 жылдың сәуірінде 30-шы эскадрилья алғашқыда RAF Дишфорт базасында орналасқан Беверли ұшақтарын алды. 1958 жылдың маусым айында ол Иракқа әуе көлігі операцияларына қатысты. Эскадрилья мен оның Беверли ұшақтары кейіннен Кенияның Истли және Бахрейннің Мухаррак әуежайларына орналастырылды. Бұрынғы жұмыста ол Мау Мау көтерілісіне қарсы күреске және «Вантаж» операциясына қолдау көрсетуге көмектесті. Осы уақыт ішінде 34-ші эскадрилья Оңтүстік Вьетнамды су тасқынынан зардап шеккендерге көмек көрсетті. Бұған дейін, 1959 жылдың маусым-шілде айларында, Қиыр Шығысқа барған алғашқы төрт Беверли ұшағы 48-ші эскадрильяның Беверли рейсін құрады, ол Чанги әуежайында орналасқан. 1958 жылы 84-ші эскадрилья Беверлиді ұшқан алтыншы эскадрилья болды. RAF Хормаксарда орналасқан, Аденде, ол Аден төтенше жағдайы кезінде белсенді болды, аймақта орналасқан британдық және Сауд Арабиясының күштеріне әуе көлігі және жабдық жеткізіп тұрды.

Апаттар мен оқиғалар

RAF қызметінде тоғыз ұшақ жоғалды, оның ішінде Саттон-Вик әуе апатында бір ұшақ. Екі ұшақ жарылғыш құрылғылардың салдарынан (бір мина, бір бомба) жарамсыз деп жазылды.