Кіріспе
Литвада орналасқан Еуроодақ бастамасымен құрылған орган – Еуропалық гендерлік теңдік институты (EIGE) – гендерлік теңдік мәселесіне толыққанды арналған Еуропалық одақ бастамасымен құрылған орган. Институт 2006 жылдың 20 желтоқсанында Еуроодақтың регламентіне сәйкес құрылды. Институттың қызметкерлері 2007 жылы Вильнюстегі Еуропалық үйлестіру органы арқылы жұмысқа қабылданды. Бастапқыда институт әйелдер мен ерлердің теңдігі мәселесінде демократиялық кемшілікті теңестіруде қиындықтарға тап болды. Теңдік – Еуропалық одақтың негізгі принциптерінің бірі. Дегенмен, Еуроодақта ерлермен салыстырғанда әйелдердің қатысу деңгейі, жалақысы және әлеуметтік жәрдемақылары бойынша гендерлік айырмашылықтар сақталып отыр.
The European Institute for Gender Equality (EIGE) is a European Union initiated body dedicated exclusively to gender equality. In accordance to Regulation (EC) the institute was founded on 20 December 2006. The staff of the institute was recruited in 2007 at the European coordinating body in Vilnius. Since the beginning, the institution has difficulties to balance the democratic deficit, in the context of the issue of equality between women and men. From the very beginning equality is one of the principles of the EU. Nevertheless, there is an existing gender gap in the levels of participation, payment and benefits of women in comparison to men in the EU.
Тапсырмалары
EIGE-нің міндеті әйелдер мен ерлердің теңдігі туралы деректерді жинау, талдау және тарату болып табылады. Нақты деректерді ұсыну гендерлік теңдіктің ілгерілеуіне ықпал етеді. Олар Еуропалық Одақтың (ЕО) институттары мен мүше мемлекеттеріне теңдікті іске асыруға және сексизм, кемсітушілік және өткеннің қазіргі заманға әсері сияқты жыныстық негіздегі кемсітушілікпен күресуге көмектеседі. Институт гендерлік теңдікті қамтамасыз ету қағидасы арқылы ұлттық және еуропалық деңгейдегі міндеттер мен саясат аяларын ескереді. Бұл жұмыс өмірдің барлық саласында ерлер мен әйелдердің теңдігіне қол жеткізуге көмектеседі және оған бағытталған. Өкілдік деректерді жинау гендерлік айырмашылықты азайтуға және гендерлік теңсіздікті теңестіруге бағытталған. EIGE көптеген ресурстары мен ғылыми зерттеу нәтижелері арқылы гендерлік теңдік саласындағы Еуропалық білім орталығына айналды.
Ұйымдастыру құрылымы
EIGE – Еуропалық Одақтың институты болып табылады. Еуропалық Кеңес пен Еуропалық Парламент жүктеген міндеттер мен мақсаттарға қол жеткізу стратегиялық жоспарлар мен бастамалар арқылы іске асырылады. Мекемені басқару директорлар кеңесіне жүктеледі. Оның құрамына мүше мемлекеттердің 18 өкілі және Еуропалық Комиссияның өкілі кіреді. Директорлар кеңесінен өзге, EIGE-ге кеңесші орган ретінде көмек көрсететін Сараптық кеңес бар. Институттың маңызды құралы – кандидат елдер мен мүше мемлекеттердің қатысуын қамтамасыз ету. Бұдан бөлек, әлеуметтік серіктестер, азаматтық қоғам ұйымдары, Еуропалық Комиссия және Парламент те қатысады. Келіп түскен ақпарат пен жоғары деңгейдегі сараптама Еуропалық Одаққа, Еуропалық Комиссиямен және мүше мемлекеттермен бірлесіп, негізделген саясатты жүзеге асыруға және басқаруға мүмкіндік береді.
Гендерлік теңдік индексі
Гендерлік теңдік индексі – EIGE ұйымы әзірлеген және 2013 жылы алғаш рет қолданылған құрал. Бұл индекс мүше мемлекеттердегі гендерлік теңдікті өлшеуді жеңілдетеді. Гендерлік теңдікке қатысты маңызды сұрақтарды қамтитын әртүрлі теориялық көзқарастар тұжырымдамасы осы құралдың негізін құрайды. Сұрақтар негізгі салаларда қарастырылады. Елдерді салыстыру мүше мемлекеттердің жеке мәндері және индекстің алты негізгі саласы бойынша есептеледі. Гендерлік көрсеткіштер негізгі тұжырымдамаға сәйкес қосылады, соның нәтижесінде жиынтық өлшем жасалады. Орталық негізгі салалар – «Билік, уақыт, білім, денсаулық, ақша және жұмыс» және индекстің үшінші басылымынан бастап ол қиылысқан тәсілді де қамтиды. Спутниктер – бұл белгілі бір халық тобында ғана кездесетін құбылыстарды өлшеуге арналған. Олар, әсіресе, қиылысқан теңсіздік және зорлық-зомбылыққа қатысты. Жалпы жиынтық көрсеткіш 1 мен 100 балл аралығында болады. 1 саны толық теңсіздікті, ал 100 саны толық теңдікті көрсетеді. Бұл әрбір мүше мемлекет үшін жеке мән және еуропалық орташаны анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Индекс осы тақырыптың күрделілігін түсіндіруге және жеңілдетуге көмектеседі.
2017 жылғы гендерлік теңдік индексі және салыстырмалы түрде елдердің
Индекс бойынша көрсеткіш Еуроодақтағы орташа көрсеткіш 100 баллдың 66,2 баллына тең, соңғы жарияланым 2015 жылы болған. Бұл 2012 жылғы базалық жылмен салыстырғанда 1,2 баллға жақсаруды білдіреді. Швеция 82,5 баллмен көш бастап тұр, ал Грекия 100 баллдың 50,00 баллымен соңғы орында. Испания 68,3 баллмен орташа көрсеткіштен жоғары, Германия болса 65,5 баллмен орташа көрсеткіштен төмен. Швеция мен Дания ең гендерлік теңдікке жеткен елдер болып табылады. Италия мен Кипр соңғы он жылда ең үлкен жақсаруды көрсетті. Әйелдер мен еркектердің теңгерімді шешім қабылдауының жақсаруы – Еуроодақтың барлық мүше мемлекеттеріндегі прогрестің басты драйвері болды. Соңғы 10 жылда Ұлыбритания, Чехия және Словакияда ешқандай жақсару тіркелмеді. Индекс көрсеткендей, "Еуроодақта ерлер мен әйелдер арасындағы теңдікті жақсартуға әлі де көп жұмыс жасау қажет".
Пекиндік іс-қимыл платформасы
Бейжің іс-қимыл платформасы – 1995 жылы әйелдерге қатысты төртінші дүниежүзілік конференцияда қабылданған және БҰҰ деңгейінде Еуропалық Одақ қабылдаған міндеттеме. Бұл міндеттеме әйелдерді күштендіруге қызмет етеді. Жалпы, бұл 12 салаға әсер етеді, онда қолдау көрсетіледі. EIGE мүше мемлекеттерге және ЕО-ға халықаралық міндеттемелерді орындауға көмектеседі. Процесс мынадай: жыл сайын Еуропалық Одақ Кеңесінің ағымдағы төрағалығы 12 саланың біреуін таңдап, оны жан-жақты зерттейді. EIGE жинаған деректер саяси ұсыныстар жасау үшін берік негіз құрайды.