Әйелдер перспективасынан экономика

Әйелдер теңдігін зерттейтін экономикалық бағыт – феминистік экономика. Ол гендерлік аспектілерді ескере отырып, экономикалық саясатты жетілдіруге бағытталған.

24 мин оқу

100%

Дереккөз: Feminist economics — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Гендерлік сезімталдықпен қарастырылатын экономика саласы

Феминистік экономика – экономика мен экономикалық жүйелерді гендерлік сезімталдық және инклюзивті экономикалық зерттеулер мен саясатты талдауға баса назар аудара отырып, сыни тұрғыдан зерттеу. Феминистік экономикалық зерттеушілерге ғалымдар, белсенділер, саясатты зерделейтін теоретиктер мен тәжірибелі мамандар жатады. Басқа феминист ғалымдар гендерлік мүмкіндіктерді арттыру шарасы (GEM) және мүмкіндіктер әдісі сияқты гендерлік сезімталдықпен қарастырылатын теориялар сияқты деректерді жинау мен өлшеудің жаңа формаларын қолданды. Феминистік экономиканың мақсаты – "жергілікті, ұлттық және трансұлттық қоғамдардағы балалардың, әйелдердің және ерлердің әл-ауқатын арттыру". Экономика дәстүрлі түрде нарықтарға және еркектермен байланыстырылатын автономия, абстракция және логика идеяларына назар бөлсе, феминистік экономистер экономикалық өмірді толығырақ зерттеуді, соның ішінде отбасылық экономика сияқты "мәдени тұрғыдан әйелдік" тақырыптарды және экономикалық құбылыстарды түсіндіруде байланыстардың, нақтылықтың және эмоциялардың маңыздылығын қарастыруды қалайды. Әйелдер атқаратын үй шаруасының өндірісі мен қайта өндірісі барлық экономикалық операциялар мен өмір сүрудің негізін құрайды деген пікірді дәлелдейді; бірақ, бұл еңбек үшін ақы төленбейді және ЖІӨ-ге енгізілмейді. Вориордың айтуынша: "Қазіргі таңдағы экономиканың нақты негізі жоқ, себебі ол экономикалық өмірдің өзінің негізін қалдырып кетеді. Бұл негіз әйелдердің еңбегіне құрылған; біріншіден, әрбір жаңа еңбекшіні өндіретін олардың репродуктивтік еңбегі (және бірінші тауар – ана сүті, ол әрбір жаңа тұтынушы/еңбекшінің өмірін қамтамасыз етеді); екіншіден, әйелдердің еңбегіне қоршаған ортаға қажетті тазалау, шикізатты тұтынуға дайындау, әлеуметтік тұрақтылықты сақтау үшін келіссөздер жүргізу және әрбір еңбекшіні нарыққа дайындау және оны күтіп ұстау кіреді. Бұл әйелдердің үздіксіз өндірісін құрайды, ол еңбекшілерге жұмыс күшінің барлық лауазымын иеленуге мүмкіндік береді. Бұл негізгі еңбек пен тауар болмаса, экономикалық белсенділік болмас еді және біз дамуды жалғастыру үшін тірі қалмас едік". Вориор сондай-ақ, еркектердің қару-жарақ, есірткі және адам саудасы, саяси жемқорлық, діни табыстар және басқа да жасырын қызметтерден түскен табысын мойындамау экономикалық көрсеткіштерді бұрмалайтынын атап өтеді. Тіпті әйелдердің көптеп кездесетін жасырын экономикаларда, мысалы, адам саудасы, жезөкшелік және үй шаруасының құлдықтарында, сойқышының табысының өте аз бөлігі ғана әйелдер мен балаларға жетеді. Көбінесе оларға жұмсалатын қаражат тек олардың өмірлерін қамтамасыз ету үшін жұмсалады, ал жезөкшелікпен айналысатындар үшін кейбір ақша киімге және оларды клиенттерге көбірек сатуға болатын аксессуарларға жұмсалуы мүмкін. Мысалы, АҚШ-қа ғана назар аударсақ, 2014 жылы Урбан институтының үкіметтік бағдарламасымен жасаған есебіне сәйкес, "Даллас қаласындағы көше жезөкшесі бір жыныстық қатынас үшін 5 доллардан да аз табыс табады. Бірақ Атлантада секс бизнесі жылына 290 миллион доллар табыс әкелетін болса, онда сойқылар аптасына 33000 доллар табады". Вориор тек фактілерге негізделген экономикалық талдау ғана қоршаған ортаны қорғау және репродуктивтік/халықтың қажеттіліктерін жоспарлау үшін сенімді негіз береді деп санайды. 1970 жылы Эстер Бозеруп "Әйелдің экономикалық дамудағы рөлі" атты еңбегін жариялап, ауыл шаруашылығының трансформациясы, индустрияландыру және басқа да құрылымдық өзгерістердің гендерлік әсерін алғаш рет жүйелі түрде зерттеді. Бұл дәлелдер осы өзгерістердің әйелдерге тигізген жағымсыз әсерін көрсетті. Бұл еңбек, басқаларымен қатар, "макроэкономикалық шоктар, неолибералды саясат және жаһандану күштерінің салдарынан әйелдер мен ерлер әртүрлі қиындықтарға тап болады" деген кең таралған пікірге негіз салды. Сонымен қатар, 1970-1990 жылдары дамыған елдерде жұмыспен қамту теңдігі сияқты шаралар енгізілді, бірақ бұл тіпті теңдік дәстүрі күшті елдерде де жалақы айырмашылығын толығымен жоюға жеткіліксіз болды. 1988 жылы Мэрилин Уоринг "Егер әйелдер есепке алынса: Жаңа феминистік экономика" атты еңбегін жариялады, бұл ұлттық есеп жүйесіне, экономикалық өсімді өлшеудің халықаралық стандартына және әйелдердің ақы төленбеген еңбегі мен Табиғаттың құндылығы экономикада өнімді деп есептелетін нәрселерден қалай алынып тасталғанына қатысты маңызды сынды қамтиды. 2014 жылы жарық көрген "Мэрилин Уорингті санау" атты антологияның алғы сөзінде Джули Нельсон былай деп жазды: "Мэрилин Уорингтің еңбегі адамдарды оятты. Ол әйелдердің дәстүрлі түрде атқаратын ақы төленбеген жұмысы ұлттық есеп жүйелерінде қалай көрінбейтінін және бұл қандай зиян келтіретінін көрсетті. Оның кітабы күтім жұмысын бағалау, сақтау және сыйақылаудың сан түрлі және басқа да жолдары туралы көптеген зерттеулерге ықпал етті және оларды ынталандырды. Табиғатты да ескере отырып, ол экологиялық тұрақтылық мәселелеріне де назар салды, ол уақыт өте келе маңыздырақ бола түсті". Соңғы онжылдықтарда феминистік экономика саласы осы және басқа да тақырыптарды қамту үшін кеңейді. 1972 жылы Экономика мамандығындағы әйелдердің мәртебесі жөніндегі комитет (CSWEP) құрылғаннан бастап, дәстүрлі экономикаға гендерлік тұрғыдан сын айту 1970-1980 жылдары пайда болды. Содан кейін Жаңа дәуірдегі әйелдермен даму баламалары (DAWN) құрылды және 1992 жылы Халықаралық феминистік экономика қауымдастығы (IAFFE) құрылды, ал 1994 жылы "Феминистік экономика" журналы жарық көрді. Феминистік экономистер гендерлік сезімталдықпен қарастырылатын теория мен талдауды дамытып, өндірді, экономикаға назар аударуды кеңейтті және методология мен зерттеу әдістерінің көп түрлілігін іздеді. Феминистік экономика тұрақтылық, табиғат, әділеттілік және күтім құндылықтарына назар аудара отырып, экологиялық экономика және жасыл экономика сияқты қолданбалы салалармен көптеген көзқарастарды бөліседі.

Feminist economics is the critical study of economics and economies, with a focus on gender aware and inclusive economic inquiry and policy analysis. Feminist economic researchers include academics, activists, policy theorists, and practitioners. Other feminist scholars have engaged in new forms of data collection and measurement such as the Gender Empowerment Measure (GEM), and more gender aware theories such as the capabilities approach. Feminist economics is oriented towards the goal of "enhancing the well being of children, women, and men in local, national, and transnational communities." While economics traditionally focused on markets and masculine associated ideas of autonomy, abstraction and logic, feminist economists call for a fuller exploration of economic life, including such "culturally feminine" topics such as family economics, and examining the importance of connections, concreteness, and emotion in explaining economic phenomena. presents a cogent argument that the production and reproduction of domestic labor performed by women constitutes the foundation of all economic transactions and survival; although, unremunerated and not included in the GDP. According to Warrior: "Economics, as it's presented today, lacks any basis in reality as it leaves out the very foundation of economic life. That foundation is built on women's labor; first her reproductive labor which produces every new laborer (and the first commodity, which is mother's milk and which sustains every new consumer/laborer); secondly, women's labor entails environmentally necessary cleaning, cooking to make raw materials consumable, negotiating to maintain social stability and nurturing, which prepares for market and maintains each laborer. This constitutes women's continuing industry enabling laborers to occupy every position in the work force. Without this fundamental labor and commodity there would be no economic activity nor we would have survived to continue to evolve." Warrior also notes that the unacknowledged income of men from illegal activities like arms, drugs and human trafficking, political graft, religious emoluments and various other undisclosed activities provide a rich revenue stream to men, which further invalidates GDP figures. Even in underground economies where women predominate numerically, like trafficking in humans, prostitution and domestic servitude, only a tiny fraction of the pimp's revenue filters down to the women and children he deploys. Usually the amount spent on them is merely for the maintenance of their lives and, in the case of those prostituted, some money may be spent on clothing and such accouterments as will make them more salable to the pimp's clients. For instance, focusing on just the US, according to a government sponsored report by the Urban Institute in 2014, "A street prostitute in Dallas may make as little as $5 per sex act. But pimps can take in $33,000 a week in Atlanta, where the sex business brings in an estimated $290 million per year." Warrior believes that only an inclusive, facts based economic analysis will provide a reliable bases for future planning for environmental and reproductive/population needs. In 1970, Ester Boserup published Woman's Role in Economic Development and provided the first systematic examination of the gendered effects of agricultural transformation, industrialization and other structural changes. This evidence illuminated the negative outcomes that these changes had for women. This work, among others, laid the basis for the broad claim that "women and men weather the storm of macroeconomic shocks, neoliberal policies, and the forces of globalization in different ways." Moreover, measures such as employment equity were implemented in developed nations in the 1970s to 1990s, but these were not entirely successful in removing wage gaps even in nations with strong equity traditions. In 1988, Marilyn Waring published If Women Counted: A New Feminist Economics, a groundbreaking and systematic critique of the system of national accounts, the international standard of measuring economic growth, and the ways in which women's unpaid work as well as the value of Nature have been excluded from what counts as productive in the economy. In the foreword to the 2014 anthology Counting on Marilyn Waring, Julie A. Nelson wrote:
"Marilyn Waring's work woke people up. She showed exactly how the unpaid work traditionally done by women has been made invisible within national accounting systems, and the damage this causes. Her book encouraged and influenced a wide range of work on ways, both numerical and otherwise, of valuing, preserving, and rewarding the work of care that sustains our lives. By pointing to a similar neglect of the natural environment, she also issued a wake up call to issues of ecological sustainability that have only grown more pressing over time. In recent decades, the field of feminist economics has broadened and widened to encompass these topics and more." Supported by formation of the Committee on the Status of Women in the Economics Profession (CSWEP) in 1972, gender based critiques of traditional economics appeared in the 1970s and 80s. The subsequent emergence of Development Alternatives with Women for a New Era (DAWN) and the 1992 founding of the International Association for Feminist Economics (IAFFE) along with its journal Feminist Economics in 1994 Feminist economists pushed for and produced gender aware theory and analysis, broadened the focus on economics and sought pluralism of methodology and research methods. Feminist economics shares many of its perspectives with ecological economics and the more applied field of green economy, including the focus on sustainability, nature, justice and care values.

Нормативтілік

Көптеген феминисттер экономикалық талдаудағы бағалауларға назар аударады. "Экономистер таңдайтын мәселелер, олардың қоятын сұрақтарының түрлері және жүргізілетін талдаудың барлығы – көптеген факторлардың, соның ішінде идеологиялық сипаттағы факторлардың ықпалымен қалыптасқан сенім жүйесінің өнімі." Феминист экономистер экономиканың барлық салаларындағы бағалауларға назар салып, оның объективті ғылым ретінде бейнеленуін сынап бағалайды.

Еркін сауда

Негізгі экономиканың басты қағидасы – сауданың салыстырмалы артықшылықтар мен маманданудың нәтижесінде тиімділікті арттыру арқылы барлығына пайда әкелуі мүмкін. Көптеген феминист экономистер бұл тұжырымға күмәнмен қарайды. Диана Элсон, Карен Граун және Нилуфер Кагатай халықаралық саудадағы гендерлік теңсіздіктің қандай рөл атқаратынын және осы сауданың гендерлік теңсіздікті қалай өзгертетінін зерттейді. Олар және басқа феминист экономистер нақты сауда тәжірибелері кімнің мүддесіне қызмет ететінін анықтауға тырысады. Мысалы, Африканың көптеген елдерінде экспортқа арналған бір ғана ауыл шаруашылық дақылының өндірісіне мамандану осы елдерді бағаның өзгеруіне, ауа райының құбылуына және зиянкестерге өте осал еткенін атап көрсетуі мүмкін. Бұл неоклассикалық экономикамен қарама-қайшы келеді, онда осы еңбек түрлері «экономикалық емес» құбылыстар ретінде қарастырылмайды. Егер бұл еңбек экономикалық модельдерде ескерілмесе, әйелдердің көптеген еңбегі назардан тыс қалады, олардың күш-жігерінің құны төмендеп кетеді. Нақтырақ айтқанда, мысалы, Нэнси Фолбре балаларды қоғамдық игілік ретінде қарастырады және ата-аналардың нарықтан тыс еңбегінің адами капиталды дамытуға, қоғамдық қызмет ретінде қалай үлес қосатынын зерттейді. Осы тұрғыдан алғанда, балалар – дәстүрлі талдау бойынша жеткіліксіз инвестицияланған оң сыртқы фактор. Фолбре осы кемшіліктің бір бөлігі нарықтан тыс қызметтерді тиісті деңгейде зерттемеуден туындайтынын көрсетеді. Мэрилин Уоринг ұлттық есеп жүйелерінде нарықтан тыс қызметтерді алып тастаудың, ұлттық есептердің халықаралық стандартын әдейі таңдау және жобалау нәтижесінде болғанын түсіндірді, ол нарықтан тыс қызметтерді тікелей алып тастауға бағытталған. Кейбір елдерде, мысалы, Норвегияда, 20 ғасырдың бірінші жартысында ЖІӨ-ге еңбекақысыз үй шаруашылығы жұмыстарын қосса да, 1950 жылы жаңа халықаралық стандартқа сәйкес болу үшін оны есептен шығарды. Айльса Маккей негізгі кіріс туралы «гендерлік бейтараптық әлеуметтік азаматтық құқықтарын ілгерілету құралы» ретінде сөз сөйлейді, бұл аталған мәселелерді шешуге бағытталған.

Күш қатынастарын қалдыру

Феминистік экономика көбінесе экономикада билік қатынастары бар екенін және осыған байланысты, оларды экономикалық модельдерде бұрын елеусіз қалған тәсілдермен бағалау қажет екенін айтады. Ол сондай-ақ, ерлер мен әйелдердің тәжірибесі, тіпті бір үйдің ішінде де, көбінесе өте әртүрлі болатынын, сондықтан гендерлік тұрғыдан қарамайынша экономиканы зерттеу жаңылысқа алып келуі мүмкін екенін айтады. Экономикалық модельдерді жыныс, нәсіл, тап және кастаны нақты қарастыру арқылы жақсартуға болады. Джули Маттай олардың маңыздылығын былай сипаттайды: «Гендерлік және нәсілдік этникалық айырмашылықтар мен теңсіздік капитализмге дейін ғана емес, оның құрылымына да негізгі тұрғыдан енгізілген. Басқаша айтқанда, капиталистік экономикамыздың әрбір аспектісі гендерлік және нәсілдік тұрғыдан анықталған; мұны ескермейтін теория мен практика өзінен-өзі кемшікті». Феминист экономист Эйман Зейин Элабдин нәсілдік және гендерлік айырмашылықтарды зерттеу қажет дейді, себебі екеуі де дәстүрлі түрде назардан тыс қалғандықтан, олар да «феминистік айырмашылық» деп сипатталады. 2002 жылғы шілде айындағы «Феминистік экономика» журналы «гендер, түс, тап және каста» мәселелеріне арналды. Джули А. Нельсон «әйелдер ерлерге қарағанда тәуекелге төзімсіздік танытады» деген идеяны көрсетті, бұл мінез-құлық экономикасынан шыққан қазіргі танымал мәлімдеме, шындығында өте аз эмпирикалық деректерге негізделген. Жақындағы зерттеулердің мета-талдауын жүргізе отырып, ол кейде тәуекелге төзімсіздіктің орташа көрсеткіштерінде статистикалық маңызды айырмашылықтар кездесетінін, бірақ бұл топтық деңгейдегі айырмашылықтардың маңызды көлемі шағын (стандартты ауытқудың бөлшегі) екенін және көптеген басқа зерттеулерде статистикалық маңызды айырмашылық табылмағанын көрсетті. Дегенмен, «айырмашылықты» таба алмаған зерттеулердің жариялануына немесе назар аударуына мүмкіндік азырақ. Сонымен қатар, ерлер мен әйелдердің «әртүрлі» қалаулары бар (мысалы, тәуекелге, бәсекелестікке немесе қайырымдылыққа) деген пікірлер көбінесе категориялық деп қате түсіндіріледі, яғни барлық әйелдер мен ерлерге, жеке тұлғалар ретінде қатысты деп есептеледі. Шындығында, кейбір зерттеулерде анықталған орташа мінез-құлықтың шағын айырмашылықтары көбінесе ерлер мен әйелдердің таралуындағы үлкен ауытқулармен бірге жүреді. Яғни, ерлер мен әйелдердің екеуі де тәуекелге төзімді (немесе бәсекеге қабілетті немесе қайырымды) топтарда да, ең төменгі топтарда да кездесуі мүмкін.

Feminist economics often assert that power relations exist within the economy, and therefore, must be assessed in economic models in ways that they previously have been overlooked. He goes on to say that experiences of men and women, even within the same household, are often so different that examining economics without gender can be misleading. Economic models can often be improved by explicitly considering gender, race, class, and caste. Julie Matthaie describes their importance: "Not only did gender and racial ethnic differences and inequality precede capitalism, they have been built into it in key ways. In other words, every aspect of our capitalist economy is gendered and racialized; a theory and practice that ignores this is inherently flawed." Feminist economist Eiman Zein Elabdin says racial and gender differences should be examined since both have traditionally been ignored and thus are equally described as "feminist difference." The July 2002 issue of the Feminist Economics journal was dedicated to issues of "gender, color, caste and class." Julie A. Nelson has shown how the idea that "women are more risk averse than men," a now popular assertion from behavioral economics, actually rests on extremely thin empirical evidence. Conducting meta analyses of recent studies, she demonstrates that, while statistically significant differences in measures of mean risk aversion are sometimes found, the substantive size of these group level differences tend to be small (on the order of a fraction of a standard deviation), and many other studies fail to find a statistically significant difference at all. Yet the studies that fail to find "difference" are less likely to be published or highlighted. In addition, claims that men and women have "different" preferences (such as for risk, competition, or altruism) often tend to be misinterpreted as categorical, that is, as applying to all women and all men, as individuals. In fact, small differences in average behavior, such as are found in some studies, are generally accompanied by large overlaps in men's and women's distributions. That is, both men and women can generally be found in the most risk averse (or competitive or altruistic) groups, as well as in the least.

Экономикалық адам

Адамның неоклассикалық экономикалық моделі Homo economicus деп аталады, ол "қоғаммен байланыс жасайтын, бірақ қоғамның ықпалына түспейтін" адамды сипаттайды, себебі "оның байланыс құралы – идеалды нарық", онда бағалар ғана маңызды фактор болып табылады. Сонымен қатар, феминист экономистер неоклассикалық экономиканың ақшалай сыйақыларға назар аударуын сынап бағалайды. Нэнси Фолбр: "Заңдық ережелер мен мәдени нормалар нарық нәтижелеріне әйелдерге ерекше зиян келтіруі мүмкін" деп атап өтеді. Бұл әйелдерге тең емес жалақы төленуіне себеп болатын кәсіптік жіктелуді қамтиды. Осы салалардағы феминисттік зерттеулер еңбек нарығының неоклассикалық сипаттамасына қарсы келеді, онда кәсіптерді жеке адамдар өз еркімен және дербес шешімдерімен таңдайды.

2000-шы жылдардағы қаржы дағдарысы

Маргун Бьёрнхольт пен Айльса Маккей 2007-08 жылдардағы қаржы дағдарысы және оған берілген жауаптар, бағытты экономика мен экономисттер қауымдастығындағы идеялық дағдарысты көрсетті деп санайды. Олар экономиканы, экономикалық теорияны және экономисттер мамандығын қайта қарау қажеттігін айтады. Олардың пікірінше, мұндай қайта қарау феминистік экономиканың жаңа жетістіктерін қамтуы керек, ол экономика мен экономикалық теорияны құруда әлеуметтік жауапкершілік, саналылық және есеп беруге дайын субъектілерді бастапқы тұсы ретінде қарастырып, бір-біріне және планетаға деген қамқорлықты толыққанды мойындауы тиіс.

Экономикалық эпистемология

Феминистік экономикаға сын "экономика, кез келген ғылым сияқты, әлеуметтік тұрғыдан құрылған" деген пікірді қамтиды. Сонымен қатар, феминист экономистер экономиканың тарихи негіздері әйелдерді қасақана шеттетуге бейім деп мәлімдейді. Мишель Пужоль экономиканың қалыптасуына енген және әйелдердің еркектерден өзгеше екенін, оларды қалыптан шығаратынын дәлелдейтін әйелдер туралы бес нақты тарихи тұжырымға назар салады. Оларға мыналар жатады: Барлық әйелдер үйленген, немесе үйленбекші, және барлық әйелдер бала туады. Барлық әйелдер ер адам туысына экономикалық жағынан тәуелді. Барлық әйелдер өнімділік қабілеттеріне байланысты үй шаруасында болуы керек (және болуы тиіс). Әйелдер өнеркәсіптік еңбек нарығында өнімді емес. Әйелдер ақылсыз, экономикалық шешімдер қабылдауға жарамсыз және дұрыс экономикалық шешімдер қабылдауға сенуге болмайтын агенттер. Феминист экономистер сонымен қатар, ерте замандағы экономикалық ойшылдардың гендерлік теңсіздік және әйелдер мәселелерімен байланысының болуын немесе болмауын зерттейді, сондай-ақ әйелдердің экономикалық оймен тарихи байланысының мысалдарын көрсетеді. Мысалы, Эдит Куйпер Адам Смиттің XVIII ғасырдағы Франция мен Англиядағы әйелдердің рөлі туралы феминистік дискурспен қарым-қатынасын талқылайды. Ол Смиттің жазбалары арқылы әйелдер мәселесінде көбінесе статус-квоны қолдағанын және "отбасылық еңбек бөлінісі мен әйелдердің экономикалық еңбегіне жасаған үлесін елемегенін" анықтады. Оған жауап ретінде ол Мэри Коллиердің "Әйел еңбегі" (1739) сияқты еңбектерін Смиттің сол кездегі әйелдер туралы тәжірибесін түсінуге және осындай кемшіліктерді толтыруға көмектеседі деп көрсетеді.

Макроэкономикалық теорияларды қалыптастыру

Феминисттік экономиканың басты мақсаты – экономиканың теориялық моделін өзгерту, гендерлік қиылықты және теңсіздікті азайту. Бұл модель гендерлік факторлардың макроэкономикалық көрсеткіштерге қалай әсер ететінін көрсетеді және әйелдер еңбек нарығына үй шаруашылығына уақыт жұмсаудың орнына белсенді қатысса, экономиканың төмендеуден жаңару мүмкіндігі артады. Алайда, бұл еңбек процесінің күтімдік еңбек арқылы жүзеге асырылатынын ескермейді, ал мұндай күтімдік еңбектің басым бөлігін әйелдер атқарады. Стивен Ноуэлс және авторлар тобы неоклассикалық өсім моделін пайдаланып, әйелдердің білімі еңбек өнімділігіне ерлердің біліміне қарағанда күшті әсер ететінін, бұл әсердің статистикалық тұрғыдан маңызды екенін көрсетті. Екі жағдайда да экономистер макроэкономикалық көрсеткіштердегі гендерлік қиылықты атап көрсетеді және гендердің модельдердің нәтижелеріне елеулі әсер ететінін дәлелдейді.

Екі секторлы жүйе

Екі секторлық жүйелік тәсіл экономиканы екі жеке жүйе ретінде моделідейді: біреуі стандартты макроэкономикалық айнымалыларды, ал екіншісі гендерлік ерекшеліктерді қамтиды. Уильям Даррити төмен кірісті, шаруашылыққа негізделген экономикалар үшін екі секторлық тәсілді әзірледі. Даррити көрсеткендей, натуралды шаруашылық әйелдер еңбегіне, ал табыс алу ақшалай дақылдармен айналысатын ерлер мен әйелдер еңбегіне тәуелді болды. Бұл модельде ерлер өндіріс пен табысты бақылағанда, олар әйелдерді ақшалай дақылдар өндірісіне қосымша күш салуға ынталандырып, табысты арттыруға тырысады, нәтижесінде ақшалай дақылдар өндірісінің өсуі натуралды шаруашылық өндірісінің төмендеуіне әкеледі. Бина Агарвал мен Прадип Панда әйелдің мүліктік жағдайының (мысалы, үй немесе жерге ие болуы) тұрмыстық зорлық-зомбылыққа ұшырау ықтималдығын тікелей және айтарлықтай төмендетіп, жұмыспен қамтудың оған аз әсер ететінін көрсетті. Олардың пікірінше, мұндай жылжымайтын мүлік әйелдердің өзіне деген сенімін, экономикалық қауіпсіздігін арттырады және олардың резервтік мүмкіндіктерін күшейтеді, осылайша олардың таңдауларын және келіссөз жүргізу қабілетін арттырады. Мүлікке ие болу әйелдердің экономикалық әл-ауқатын жақсартуға себін тигізеді, себебі ол зорлық-зомбылыққа ұшырау қаупін азайтады. Әл-ауқатты жалпылай бағалау үшін Амартия Сен, Сакико Фукуда Парр және басқа да феминист экономистер жалпы ішкі өнімге (ЖІӨ) баламаларды, мысалы, Адам даму индексін (АДИ) әзірлеуге көмектесті. Феминист экономистерге қызығушылық тудыратын басқа модельдердің қатарында Карл Маркс "Капитал" еңбегінде толыққанды дамыған құнның еңбек теориясы бар. Бұл модель өндірісті әлеуметтік тұрғыдан құрылған адамның жобасы ретінде қарастырады және жалақыны күнкөріс табу құралы ретінде қайта анықтайды. Бұл экономикалық модельдерді ақшалай ынталандыруларға қарағанда адамның туа біткен қалаулары мен қажеттіліктеріне қайта бағыттайды. ЖІӨ, пайдалылық, табыс, активтер сияқты ақшалай өлшемдерге бағытталған дәстүрлі экономикалық жетістік өлшемдерінен өзгеше, мүмкіндіктерге негізделген тәсіл жеке адамдардың не істей алатынына назар аударады. Бұл тәсіл процестерге де, нәтижелерге де назар аударады және әл-ауқаттың мәдени, әлеуметтік және материалдық факторларын ескереді. Марта Нуссбаум өмір, денсаулық, дене тұтастығы, ой-өріс және тағы басқа орталық мүмкіндіктердің толық тізімін қосып, бұл модельді кеңейтті. Соңғы жылдары мүмкіндіктерге негізделген тәсіл БҰҰ-ның Адам даму индексі (АДИ) сияқты жаңа модельдерді құруға ықпал етті.

The two sector system approach models the economy as two separate systems: one involving the standard macroeconomic variables, while the other includes gender specific variables. William Darity developed a two sector approach for low income, farm based economies. Darity shows that subsistence farming depended on the labor of women, while the production of income depended on the labor of both men and women in cash crop activities. This model shows that when men control production and income, they seek to maximize income by persuading women to put additional effort into cash crop production, causing increases in cash crops come at the expense of subsistence production. Bina Agarwal and Pradeep Panda illustrate that a woman's property status (such as owning a house or land) directly and significantly reduces her chances of experiencing domestic violence, while employment makes little difference. They argue that such immovable property increases women's self esteem, economic security, and strengthens their fall back positions, enhancing their options and bargaining clout. They show that property ownership is an important contributor to women's economic well being because it reduces their susceptibility to violence. In order to measure well being more generally, Amartya Sen, Sakiko Fukuda Parr, and other feminist economists helped develop alternatives to Gross Domestic Product, such as the Human Development Index. Other models of interest to feminist economists include the labor theory of value, which was most thoroughly developed in Das Kapital by Karl Marx. That model considers production as a socially constructed human project and redefines wages as means to earning a living. This refocuses economic models on human innate desires and needs as opposed to monetary incentives. Unlike traditional economic measures of success, focused on GDP, utility, income, assets or other monetary measures, the capabilities approach focuses on what individuals are able to do. This approach emphasizes processes as well as outcomes, and draws attention to cultural, social and material dynamics of well being. Martha Nussbaum, expanded on the model with a more complete list of central capabilities including life, health, bodily integrity, thought, and more. In recent years, the capabilities approach has influenced the creation of new models including the UN's Human Development Index (HDI).

Үй шаруашылығының келіссөздері

Феминист экономиканың негізгі қағидасы – "отбасы" және "шаруашылық" ұғымдарына деген басқаша көзқарас. Классикалық экономикада бұл бірліктер көбінесе достық және біртекті деп сипатталады. Гари Беккер және жаңа үй шаруашылығы экономистері дәстүрлі экономикаға "отбасыны" зерттеуді енгізді, онда отбасы әдетте ақша тең бөлінетін, жалғыз және игілікті бірлік ретінде қарастырылады. Басқалары отбасы ішінде тауарлар мен жабдықтамалардың оңтайлы таралуы жүзеге асып, отбасыларды жеке тұлғалармен теңестірді. Феминист экономистердің пікірінше, бұл модельдер "жыныстарға қатысты дәстүрлі көзқарастарды қолдады" және үй ішіндегі мінез-құлықты түсіндіру үшін жекелей рационалды таңдау модельдерін пайдаланды. Агарвал әйелдердің билік пен сыртқы мүмкіндіктерінің жетіспеушілігі отбасы ішінде келіссөздер жүргізу қабілеттерін шектейтінін көрсетеді. Амартия Сен әйелдердің үй шаруашылығындағы еңбегін бағаламаушы әлеуметтік нормалардың отбасы ішіндегі келіссөздерде әйелдерге қалай зиян келтіретінін көрсетеді. Бұл феминист экономистер мұндай мәселелердің маңызды экономикалық салдары бар екенін және оларды экономикалық аяда мойындау қажет екенін айтады.

Қамқорлық экономикасы

Феминист экономистер БҰҰ және басқалармен бірге күтім жұмысын, яғни қамқорлықты қажет ететін барлық міндеттерді қамтитын жұмыс түрін, экономикалық даму мен адамның әл-ауқатының маңызды бөлігі деп мойындайды. Феминист экономистер ақылы және ақысыз күтім жұмыстарын зерттейді. Олар дәстүрлі экономикалық талдаулар көбінесе үй шаруашылығындағы ақысыз еңбектің құндылығын елемейтінін көрсетеді. Феминист экономистер ақысыз үй жұмысының ақылы жұмыспен тең құнды екенін, сондықтан экономикалық жетістіктің өлшемдері ақысыз еңбекті де қамтуы керек деп санайды. Олар әйелдердің осындай күтім жұмысына пропорционалды емес жауапкершілікті жүктелетінін көрсетті. Сабина О’Хара күтімнің барлық экономикалық қызмет пен нарықтық экономиканың негізі екенін айтады, сонымен қатар "әр нәрсеге күтім керек" деген тұжырымға келеді – тек адамдар ғана емес, жануарлар мен заттар да. Ол ресми экономикадан тыс көрсетілетін күтім қызметтерінің тұрақтылығын атап өтеді. Риан Эйслер экономикалық жүйенің адамдарға және табиғатқа қамқорлық жасаудың маңызды жұмысын көрсете білуі керектігін мәлімдейді. ЖІӨ-ні өлшеу тек өнімді еңбекті қамтиды және келесі үш сектордың өмірді сақтау қызметтерін ескермейді: үй шаруашылығы экономикасы, табиғи экономика және еріктілік қауымдастығы экономикасы. Осы секторларда күтім жұмысының көп бөлігі атқарылады. Экономикалық көрсеткіштерді өзгерту арқылы аталған үш сектордың да үлесін өлшеуге болады, бұл экономикалық шындықтың нақтырақ бейнесін береді. Ол әлеуметтік байлық көрсеткіштерін ұсынады. Оның пікірінше, бұл көрсеткіштер адамдар мен табиғатқа қамқорлық жасаудың үлкен пайдасын көрсетеді. Психологиялық зерттеулер көрсеткендей, адамдар жақсы сезінгенде, оларға қамқорлық жасағанда, олар өнімдірек және шығармашылыққа бейім болады (мысалға, кейс-стади). Осының салдарынан күтім экономикасының адам капиталының сапасын арттыру сияқты оң сыртқы әсерлері бар. Көптеген елдер әлі де әйелдер атқаратын күтім жұмысын қолдамайды, сонымен қатар біз гендерлік құндылықтар жүйесіне негізделген әлемде өмір сүреміз. Әйелдермен және әйелдікпен байланысты барлық нәрсе девальвацияланады немесе шеттетуге ұшырайды. Бізге күтімді бағаламайтын гендерлік екі стандарттан бас тарту керек. Тек содан кейін ғана біз биліктен серіктестікке өте аламыз және Эйслер өзінің "Ұлттардың нағыз байлығы: қамқорлық экономикасын құру" кітабында ұсынған жаңа экономикалық модельді құра аламыз. Адамдар мен табиғаттың үлесі қоғамның нағыз байлығын құрайды және біздің экономикалық саясатымыз бен тәжірибеміз оларға қамқорлық жасауды қолдауы керек. Феминист экономистер отбасылар мен үй шаруашылықтары ішіндегі билік пен теңсіздік мәселелерін де атап көрсетті. Мысалы, Рэнди Альбельда күтім жұмысына жауапкершілік АҚШ-тағы жалғыз аналардың уақыт жетіспеушілігіне қалай әсер ететінін көрсетеді. Сол сияқты Сара Гаммедж Гватемаладағы әйелдер атқаратын ақысыз күтім жұмысының әсерін зерттейді. Дублин университетінің Теңдік зерттеулер бөлімінің, мысалы, Сара Кантильонның жұмысы тіпті бай отбасылардағы үй шаруашылығының теңсіздіктеріне назар аударады. Күтім жұмысының көп бөлігі үйде атқарылса да, ол ақылы негізде де орындалуы мүмкін. Сондықтан феминист экономикасы оның салдарына, соның ішінде әйелдердің ақылы күтім жұмысына қатысуына, пайдалану мүмкіндігіне және күтім жұмыскерлерінің өміріне тигізетін әсерін зерттейді. Күтім жұмысы "жеке және эмоционалдық қарым-қатынасты" қамтиды. Сондай-ақ, осы санатқа "өзін-өзі күту" кіреді, оған бос уақыт пен іс-шаралар кіреді. Көшіп-қону жұмысы – су жинау сияқты негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыру үшін атқарылатын, бірақ нарықтық құны жоқ жұмыс. Бұл күш-жігердің кейбіреуі "халықаралық ұлттық есептер жүйесінің (SNA) соңғы қайта қаралуына сәйкес өнімді қызметтерге жатқызылса да, көптеген сараптамаларда дұрыс бағаланбайды". Ерікті жұмыс көбінесе үй шаруашылығының мүшелері емес адамдар үшін жасалатын жұмыс, бірақ оның орнына аз немесе мүлдем ақы төленбейді.

Feminist economists join the UN and others in acknowledging care work, as a kind of work which includes all tasks involving caregiving, as central to economic development and human well being. Feminist economists study both paid and unpaid care work. They argue that traditional analysis of economics often ignores the value of household unpaid work. Feminist economists have argued that unpaid domestic work is as valuable as paid work, so measures of economic success should include unpaid work. They have shown that women are disproportionately responsible for performing such care work. Sabine O'Hara argues that care is the basis for all economic activity and market economies, concluding that "everything needs care," not only people, but animals and things. She highlights the sustaining nature of care services offered outside the formal economy. Riane Eisler claims we need the economic system, to give visibility to the essential work of caring for people and caring for nature. Measuring GDP only includes productive work and leaves out the life sustaining activities of the following three sectors: the household economy, the natural economy and the volunteer community economy. These sectors are where most of the care work is done. By changing existing economic indicators in a way that they would also measure the contributions of the three aforementioned sectors we can get a more accurate reflection of economic reality. She proposes social wealth indicators. According to her these indicators would show the enormous return on investment (ROI) in caring for people and nature. Psychological studies have shown that when people feel good, and they feel good when they feel cared for, they are more productive and more creative (example case study). As a result, the care economy has positive externalities such as increasing the quality of human capital. Most nations not only fail to support the care work that is still predominantly done by women, but we live in the world with gendered system of values. Everything that is associated with women or femininity is devalued or even marginalised. We need to leave behind the gender double standard that devaluates caring. Only then we can shift from domination to partnership and create a new economic model that Eisler proposes in her book The Real Wealth of Nations: Creating a Caring Economics. Contributions of people and of nature present the real wealth of the society and our economic policies and practices must support caring for both she claims. Feminist economists have also highlighted power and inequality issues within families and households. For example, Randy Albelda shows that responsibility for care work influences the time poverty experienced by single mothers in the United States. Similarly, Sarah Gammage examines the effects of unpaid care work performed by women in Guatemala. The work of the Equality Studies Department at University College Dublin such as that of Sara Cantillon has focused on inequalities of domestic arrangements within even affluent households. While much care work is performed in the home, it may also be done for pay. As such, feminist economics examine its implications, including the increasing involvement of women in paid care work, the potential for exploitation, and effects on the lives of care workers. Care work also involves "close personal or emotional interaction." Also included in this category is "self care," in which leisure time and activities are included. Subsistence work is work done in order to meet basic needs, such as collecting water, but does not have market values assigned to it. Although some of these efforts "are categorized as productive activities according to the latest revision of the international System of National Accounts (SNA) [they] are poorly measured by most surveys." Voluntary work is usually work done for non household members, but in return for little to no remuneration.

Ұлттық есептер жүйесі

Әр ел өзінің экономикалық өнімділігін Ұлттық есептер жүйесі (SNA) бойынша өлшейді. Бұл жүйе негізінен Біріккен Ұлттар Ұйымы (БҰҰ) демеушілігімен, бірақ негізінен Еуропалық Комиссия, Халықаралық Валюта Қоры (ХВҚ), Экономикалық ынтымақтастық және даму ұйымы (ЭЫДҰ) және Дүниежүзілік банк сияқты басқа ұйымдар іске асырады. SNA еңбекақысыз жұмысты қызығушылық тудыратын сала ретінде мойындайды, бірақ "еңбекақысыз үй шаруашылық қызметтері [оның] өндіріс шегінен тыс қалдырылады". Феминист экономистер осылай шығарып тастағаны үшін SNA-ны сынға алды, себебі еңбекақысыз жұмысты есепке алмау арқылы маңызды және қажетті еңбек назардан тыс қалады. Тіпті гендерлік теңсіздікті ескеретін есептеу шаралары да еңбекақысыз жұмысты елемегені үшін сынға ұшырайды. Мұндай екі мысал – Гендерге қатысты даму индексі (GDI) және Гендерлік мүмкіндіктер өлшемі (GEM), олардың екеуінде де еңбекақысыз жұмыс көлемі аз. Сондықтан феминист экономикасы еңбекақысыз жұмысқа қатысуды қамтитын толыққанды индекске шақырады. Соңғы жылдары бұл мәселеге көбірек назар аударылып келеді, мысалы, SNA есептерінде еңбекақысыз жұмысты мойындау және БҰҰ-ның еңбекақысыз жұмысты өлшеу және бағалау, әсіресе әйелдер атқаратын күтім жұмысына баса назар аудару бойынша міндеттемесі. Бұл мақсат 1995 жылы Бейжіңде өткен БҰҰ-ның әйелдер жөніндегі төртінші дүниежүзілік конференциясында қайта расталды.

Ақылы емес жұмысты өлшеу

Ақысыз еңбекті өлшеу үшін ең көп қолданылатын әдіс – уақытты пайдалану туралы ақпарат жинау. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, бұл әдіс "кем дегенде 20 дамып келе жатқан елде қолданылған, ал тағы да бірнеше елдерде жұмыс жүріп жатыр". Уақытты тіркеу күнделіктерін қолдаушылар бұл әдістің "алдын ала дайындалған сұрақтарға қарағанда толыққандырақ ақпарат беретіні және көбірек айырмашылықты қамтитыны" үшін тиімді деп санайды. Үй шаруасы көбінесе "әйелдердің жұмысы" ретінде қарастырылатындықтан, оның көп бөлігін әйелдер атқарады, тіпті еңбек етіп табыс табатын әйелдер де осы жұмыстың үлесін көтереді. Бір зерттеу көрсеткендей, ақысыз үй шаруасына жұмсаған уақытты ақылы жұмысқа жұмсаған уақытпен қоссақ, үйленген аналар аптасына 84 сағат, үйленбеген аналар 79 сағат, ал үйленген немесе үйленбеген әкелер аптасына 72 сағат жұмыс істейді. Жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) сияқты көрсеткіштерге кірмейтін ақысыз еңбектің нақты экономикалық құнын есептеуге жасалған тыраштандырған күш-жігер осы құнның зор екенін көрсетті. АҚШ-та бұл көрсеткіш 20-дан 50%-ға дейін бағаланған, яғни ақысыз еңбектің нақты құны жылына триллиондаған долларды құрайды. Басқа елдерде ЖІӨ-нің үлесі одан да жоғары болуы мүмкін, мысалы, Ұлыбританияда ол 70%-ға дейін жетеді. Бұл ақысыз еңбектің көп бөлігін әйелдер атқарады және экономикалық көрсеткіштерде ескерілмейді, сондықтан әйелдердің қоғамға жасаған үлесі бағаланбайды.

Ресми экономика

Кәсіптік бөлінудің себептері мен салдары, ерлер мен әйелдердің жалақы айырмашылығы және «шыны төбе» феминистік экономиканың маңызды бөлігін құрайды. 1960-1970 жылдардағы дәстүрлі неоклассикалық экономикалық теориялар мұны әйелдер мен ерлердің әртүрлі қабілеттері мен бейімділіктеріне байланысты еркін таңдауының нәтижесі деп түсіндірсе, феминистік экономистер стереотиптердің, сексизмнің, патриархалдық сенімдер мен институттардың, жыныстық қанаудың және кемсітушіліктің маңызды рөлін көрсетті. Сонымен қатар, 1970 жылдардан бастап көптеген өнеркәсіптік елдерде қабылданған кемсітушілікке қарсы заңдардың негіздемелері мен салдары зерттелді. Әйелдер 20 ғасырдың соңғы онжылдықтарында медицина және құқықтану сияқты бұрын ерлер басымдығын құраған салаларға көптеп келіп енді. Жыныстық жалақы айырмашылығы әлі де сақталып тұр және өте баяу азайып келеді. Мэрилин Пауэр, Эллен Мутари және Дебора М. Фигарт сияқты феминистік экономистер жалақы айырмашылығын зерттеді және жалақыны белгілеу процедуралары негізінен нарық күштерімен емес, актерлердің ықпалымен, еңбек құнына қатысты мәдени түсініктермен, лайықты өмір сүру туралы ұғымдармен және әлеуметтік гендерлік нормалармен анықталатынын анықтады. Осыған байланысты, олар экономикалық модельдер мұндай сыртқы факторларды ескеруі керек деп мәлімдейді. Жыныстық дискриминация феминистік экономистерді әлі де алаңдатып отырғанымен, соңғы жылдары күтім қызметін көрсетушілерге – балаларға, ауру немесе қарт жақындарына күтім жасайтын әйелдерге және кейбір ер адамдарға – қатысты дискриминацияға көбірек назар аударылуда. Көптеген бизнес және мемлекеттік саясаттар «идеалдық жұмысшыға» (яғни, мұндай жауапкершіліктері жоқ дәстүрлі ер адамға) бейімделу үшін жасалғандықтан, күтім қызметін көрсетушілерге тиімсіз және теңсіз қараушылық туындады.

Жаһандану

Феминист экономистердің жаһандануға қатысты жұмысы әртүрлі және көп қырлы. Бірақ оның көп бөлігі жаһанданудың әйелдерге қалай әсер ететінін және бұл әсерлердің әлеуметтік әділеттілікпен қалай байланысты екенін егжей-тегжейлі және нюансты зерттеулер арқылы біріктірілген. Мұндай деректерді алу үшін көбінесе елдер бойынша жағдайларды зерттеу пайдаланылады. Сонымен қатар, Налия Кабир Бангладештегі өрісте жүргізілген зерттеулерге сүйене отырып, халықаралық сауда келісімдері арқылы жаһандық еңбек стандарттарын міндетті етуге бағытталған әлеуметтік баптың әсерін талқылайды. Оның пікірінше, бұл жұмыс орындары қанаушылық көрінуі мүмкін, бірақ көптеген жұмысшылар үшін бұл бейресми экономикадағы одан да қанаушылық жағдайлардан қашудың мүмкіндіктерін ұсынады. Мысалы, Сюзанна Бержерон жаһанданудың әйелдерге тигізетін көп қырлы әсерін көрсететін зерттеулерді келтіреді, соның ішінде Кумудини Розаның Шри-Ланка, Малайзия және Филиппин еркін сауда аймақтарындағы жұмысшыларын зерттеуі, бұл жаһандануға қарсы жергілікті қарсылықтың мысалы болып табылады. Сол жердегі әйелдер өз жалақыларын жергілікті қоғамдық мүшелерге заңдық және медициналық қызметтер, кітапханалар мен кооперативтік тұрғын үйлер ұсынуға бағытталған әйелдер орталықтарын құруға жұмсайды. Бержерон атап көрсетеді, мұндай күш-жігер әйелдерге экономикалық жағдайды бақылауға мүмкіндік береді, жеке тұлғалық сезімін арттырады және жаһанданудың қарқыны мен бағытын өзгертеді. Басқа жағдайларда феминист экономистер жаһанданудың теориялық негіздеріндегі гендерлік бұрмалаушылықты жоюға жұмыс істейді. Мысалы, Сюзанна Бержерон тауарлар, капитал және ақша ағыны арқылы "әлемнің бір экономикалық кеңістікке жылдам интеграциясы" ретінде жаһанданудың дәстүрлі теорияларына назар аударады, олар кейбір әйелдер мен әлсіз топтарды қалай шеттетуін көрсетеді. Олар "өсуге негізделген капиталистік экономикалық парадигма" қамқорлық пен табиғатты девальвациялауға қатысты пайдалы сын ретінде дегроуст тәсілін қолдауға негіз береді. Олардың пікірінше, өсу парадигмасы қазіргі гендерлік және экологиялық теңсіздіктерді күшейтеді және оны жұмыс бөлісу ұсынысы арқылы жеңілдетуге тырысады. Дегроуст парадигмасының ғалымдары қазіргі экономикалық ойлау уақытты тиімді бөлуге болатын тапшы ресурс ретінде қарастыратынын, ал үй шаруашылығы және күтім саласында уақытты пайдалану өмірдің ырғағына байланысты екенін атап өтеді. (D’Alisa et al. 2014: Degrowth. A Vocabulary for a New Era, New York, NY: Routledge.) Джоан Тронто (1993: Moral Boundaries: A Political Argument for an Ethic of Care, New York, NY: Routledge.) күтім процесін төрт кезеңге бөледі: күтімге қатыстылық, күтім көрсету, күтім беру және күтім алу. Бұл кезеңдер ерлер мен әйелдердің іс-әрекеттерін сипаттағанда әртүрлі мағыналарға ие болады. Дегроуст қоғамның орталық тұсы ретінде күтімді қоюды ұсынады, осылайша адамдық қарым-қатынастарды түбегейлі қайта қарастыруға шақырады. Дегроуст әлемнің солтүстігінде пайда болған және негізінен бай елдердің экономикалық (демек, материалдық) өнімділігін азайтуға бағытталған тұжырым екенін атап өткен жөн. Гендерлік теңсіздікке байланысты экологиялық теңсіздіктер "Жасыл өсімге" енген, өндірістік процестерді дематериализациялауға қабілетсіздігіне байланысты, және бұл теңсіздіктер "Жасыл өсім" наративі мен оның салдары арқылы жалғасады. Экологиялық процестер де, күтімге қатысты іс-әрекеттер де үстем өнеркәсіптік және экономикалық парадигмаларға сәйкес жүйелі түрде бағаланбайды. Бұл ақшалай және ұстап тұру арасындағы кездейсоқ шекарамен түсіндірілуі мүмкін, ол көбінесе сынға алынбайды. Дегроуст өзін осы дуалистік көзқарасқа балама ретінде ұсынады. Гендерлік сезімталдықпен жобаланған және күтімді қоғамның орталық тұсы ретінде қайта қарастыратын дегроуст экологиялық теңсіздіктерді жеңілдетуге және гендерлік теңдікті арттыруға әлеуетті мүмкіндік береді.

Feminist economists' work on globalization is diverse and multifaceted. But much of it is tied together through detailed and nuanced studies of the ways in which globalization affects women in particular and how these effects relate to socially just outcomes. Often country case studies are used for these data. Additionally, Nalia Kabeer discusses the impacts of a social clause that would enforce global labor standards through international trade agreements, drawing on fieldwork from Bangladesh. She argues that although these jobs may appear exploitative, for many workers in those areas they present opportunities and ways to avoid more exploitative situations in the informal economy. Alternatively, Suzanne Bergeron, for example, raises examples of studies that illustrate the multifaceted effects of globalization on women, including Kumudhini Rosa's study of Sri Lankan, Malaysian, and Philippine, workers in free trade zones as an example of local resistance to globalization. Women there use their wages to create women's centers aimed at providing legal and medical services, libraries and cooperative housing, to local community members. Such efforts, Bergeron highlights, allow women the chance to take control of economic conditions, increase their sense of individualism, and alter the pace and direction of globalization itself. In other cases, feminist economists work on removing gender biases from the theoretical bases of globalization itself. Suzanne Bergeron, for example, focuses on the typical theories of globalization as the "rapid integration of the world into one economic space" through the flow of goods, capital, and money, in order to show how they exclude some women and the disadvantaged. argue for the degrowth approach as a useful critique of the devaluation of care and nature by the "growth based capitalist economic paradigm". They argue that the growth paradigm perpetuates existing gender and environmental injustices and seek to mitigate it with a degrowth work sharing proposal. Scholars in the paradigm of degrowth point out that the contemporary economic imaginary considers time as a scarce resource to be allocated efficiently, while in the domestic and care sector time use depends on the rhythm of life. (D’Alisa et al. 2014: Degrowth. A Vocabulary for a New Era, New York, NY: Routledge.) Joan Tronto (1993: Moral Boundaries: A Political Argument for an Ethic of Care, New York, NY: Routledge.) divides the care process in four phases: caring about, taking care of, care giving and care receiving. These acquire different meanings when used describing the actions of males and females. Degrowth proposes to put care at the center of society, thus calling for a radical rethinking of human relations. It should be pointed out that degrowth is a concept that originated in the global north and is mainly directed towards a reduction of the economic (and therefore material) throughput of affluent societies. Environmental injustices linked to gender injustices are embedded in "Green Growth" due to its inability to dematerialize production processes, and these injustices are perpetuated through the Green Growth narrative and through its consequences. Ecological processes as well as caring activities are similarly, systematically devalued by the dominating industrial and economic paradigms. This can be explained by the arbitrary boundary between the monetized and the maintaining that remains largely unchallenged. Degrowth presents itself as an alternative to this dualistic view. If designed in a gender sensitive way that recenters society around care could have the potential to alleviate environmental injustices while promoting greater gender equality.

Дәнекерлеудің салааралық жинағы

Көптеген феминист экономистер тек "объективті" (көбінесе сандық деп есептеледі) деректер ғана дұрыс деген пікірге қарсы тұрады. Бұған қоса, көптеген феминист экономистер дәстүрлі емес деректерді жинау әдістерін қолдануды ұсынады, мысалы, "өсу есебін жүргізу аясын пайдалану, экономикалық теорияларды эмпирикалық тұрғыдан тексеру, дамып келе жатқан елдердің жағдайларын зерттеу және тұжырымдамалық және эмпирикалық деңгейде зерттеулер жасау".

Этикалық үкім

Феминист экономистер дәстүрлі экономикадан "этикалық бағалаулар экономикалық талдаудың жарамды, қажетті және тіпті қалаулы бөлігі" деген тұрғысынан ерекшеленеді. Кристина Карраско мен Аранча Родригес Испаниядағы күтім экономикасын зерттеп, әйелдердің еңбек нарығына қатысуы күтімді бөлісуде теңдікке мұқтаж екенін көрсетеді. Мұндай зерттеулер жергілікті әлеуметтік нормалардың, үкімет саясатының және мәдени жағдайлардың маңыздылығын аңғартады. Феминист экономистер мұндай айырмашылықты экономикаға енгізілуі тиіс маңызды фактор деп санайды.

Сәттіліктің баламалы өлшемдері

Феминист экономистер экономикалық табысты өлшеу тәсілдерін өзгертуді қажет етеді. Бұл өзгерістерге саясаттың әлеуметтік әділдікке жетуге және адамдардың өмірін жақсартуға бағытталған қабілетіне көбірек назар аудару кіреді, соның ішінде үлестірудің әділдігі, теңдік, қажеттіліктерді баршаға бірдей қамтамасыз ету, кедейлікті жою, кемсітушіліктерден құтылу және адамның қабілеттерін қорғау сияқты нақты мақсаттар арқылы.

Адам даму индексі (АДИ)

Феминист экономистер көбінесе елдерді жалпы адам даму деңгейі бойынша бағалау үшін, басқа көрсеткіштерге қарағанда, Адам дамуы индексін (HDI) жиынтық статистика ретінде қолдау көрсетеді. HDI әлемнің барлық елдері үшін өмір сүру ұзақтығы, сауаттылық, білім беру және тұрмыс деңгейі сияқты ақшалай емес, кең ауқымды көрсеткіштерді ескереді.

Гендерлік даму индексі (GDI)

Гендерлік даму индексі (ГДИ) 1995 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы жазған Адам дамуы жөніндегі баяндамада адам даму индексіне гендерлік сезімталдық аспектісін қосу мақсатында енгізілді. ГДИ белгілі бір елдегі орташа немесе жалпы әл-ауқат пен байлықты ғана емес, сонымен қатар осы байлық пен әл-ауқаттың қоғамның әртүрлі топтары арасында, әсіресе әйелдер мен ерлер арасында қалай таратылғанын ескереді. Дегенмен, феминист экономистер ГДИ-ді пайдалану мәселесінде бірауыздан келіспейді және кейбіреулері оны жетілдіру ұсыныстарын келтіреді.

Әлеуметтік институттар мен гендерлік индекс (SIGI)

Әлеуметтік институттар мен гендерлік индекс (SIGI) – әлеуметтік институттарды, қоғамдық тәжірибелерді және құқықтық нормаларды талдау арқылы, сондай-ақ осы факторлардың қоғамдағы гендерлік нормаларды қалай құрайтынын бағалау арқылы есептелетін гендерлік теңсіздікті өлшеудің жаңа құралы. SIGI осы теңсіздік көздерін біріктіре отырып, тиісті өлшемдердің әрқайсысындағы жоғары деңгейдегі теңсіздікті бағалайды, ал қалған өлшемдер мен ең теңсіз өлшем арасындағы айырмашылықтармен толық өтеуге мүмкіндік бермейді. 100-ден астам елдегі гендерлік теңсіздіктің институционалдық себептерін талдау нәтижесінде SIGI әйелдердің өміріне жаңа көзқарас ұсынатыны дәлелденді, тіпті дін және әлемнің аймағы сияқты басқа факторлар ескерілген жағдайда да. SIGI рейтингтері көбінесе Адами Даму Индексімен (HDI) сәйкес келеді, Португалия және Аргентина сияқты елдер көш бастаса, Ауғанстан мен Судан сияқты елдер айтарлықтай артта қалады.

Ұйымдар

Феминисттік экономиканың маңызы артып, оны қолдайтын және оның қағидаларына негізделген көптеген ұйымдардың пайда болуы оның өркендеп дамып бара жатқанын көрсетеді.

Феминисттік экономиканың халықаралық қауымдастығы

1992 жылы құрылған Халықаралық феминисттік экономика қауымдастығы (IAFFE) Америка экономикалық қауымдастығынан (AEA) тәуелсіз және неоклассикалық экономикадағы еркектік көзқарастарға қарсы тұруды мақсат етеді. Мүшелердің көпшілігі экономистер болғанымен, қауымдастық "тек әйел және ер экономистерге ғана емес, сондай-ақ басқа салалардағы ғалымдарға, тіпті ғалым емес белсенділерге де" ашық және қазіргі таңда 64 елде 600-дан астам мүшесі бар. Негізін қалаушылардың көп бөлігі АҚШ-та орналасқан болса да, IAFFE-нің қазіргі мүшелерінің басым бөлігі АҚШ-тан тыс елдерде тұрады. 1997 жылы IAFFE Біріккен Ұлттар Ұйымында Үкіметтік емес ұйым статусын алды.

Феминисттік экономика журналы

Феминистік экономика журналы, Райс университетінің Диана Страссманн мен Юта университетінің Гүнсели Берик редакциясында, феминистік экономикалық көзқарастар бойынша диалог және пікір алмасу үшін ашық платформа ретінде құрылған, рецензиядан өтетін журнал. Журнал әлемдегі барлық адамдардың – әйелдердің де, ерлердің де – өмірін жақсартатын саясатты қолдауға бағытталған нормативтік мақсаттарды ұстанады. 1997 жылы журнал Редакторлар кеңесі мен ғылыми журналдар (CELJ) сыйлығымен марапатталды. 2007 жылы ISI Social Science Citation Index журналы Feminist Economics журналын экономика журналдарының арасында 175-тің ішінде 20-орынға, ал әйелдерді зерттеу журналдарының арасында 27-нің ішінде 2-орынға қойды.

Басқа пәндермен байланысы

Жасыл экономика феминистік экономикадан идеяларды қамтиды және жасылдар феминизмді өздерінің саяси шараларының нақты мақсаты ретінде қарастырады, экономикалық және жалпы гендерлік теңдікке қол жеткізуді көздейді. Феминистік экономика көбінесе әл-ауқат экономикасы немесе еңбек экономикасымен байланысты, себебі ол балалардың әл-ауқатын және еңбектің өзінің құнын баса назарлайды, бұл нарық үшін ғана өндіріс құруға бағытталған дәстүрлі көзқарасқа қарсы келеді.

Жоғары оқу орындарының бағдарламалары

Әлем бойынша шағын, бірақ өсіп келе жатқан магистратура бағдарламалары феминистік экономика бойынша курстар мен мамандықтарды ұсынады. (Төменде басқаша көрсетілмесе, бұл курстар экономика кафедраларында оқытылады.)