Кіріспе

"Қилыстың нысаны" (испан тіліндегі түпнұсқа атауы: "La forma de la espada", кейде "Қилыстың пішіні" деп аударылады) – аргентиналық жазушы Хорхе Луис Борхестің 1942 жылдың шілдесінде алғаш рет жарық көрген және 1944 жылғы "Ficciones" жинағының екінші бөлігіне ("Өнер туындылары") енген әңгімесі. Ағылшын тіліне алғашқы аударма 1953 жылы "Жаңа әлем жазуы" журналының 4-шы санында жарияланды. Әңгімеде, қазір Уругвайдағы Такуарембо қаласының жанында тұратын ирландтық адам Ирландияның тәуелсіздік соғысындағы өмірі мен бетіндегі үлкен жараның қалай пайда болғанын айтады.

Қысқаша мазмұны

Борхес әңгімені өзінің баяны ретінде бастайды, өйткені ол аты-жөні белгісіз ирландтық адам басқаратын шағын қалада тоқтауға мәжбүр болады, ол қатал, бірақ әділ адам ретінде танымал. Борхес ирландтықпен жақындасып, аулада бірге ішімдік ішеді. Борхес мас болып, ирландтықтың бетіндегі жарты ай пішіндес іздің қалай пайда болғанын сұрайды. Оның әңгімесі былай:

Ирландтық соғыс және олардың көтерілісші тобына Джон Винсент Мун деген жаңа серіктің қосылуын сипаттайды. Ол Мунның өте қорқақ болғанын, ақыл-ойымен мақтанғанын, бірақ жарақат алудан қатты қорқынын түсіндіреді. Ол солдаттар шабуыл жасағанда Мунның өмірін қалай сақтап қалғанын айтады. Қашқанда Мунның иығына оқ тиген, бірақ жарасы беткі болған. Олар бірге генералдың үйіне қашып, он күн тұрады. Тоғызыншы күні ол жолдастарының өлімі үшін кек алуға шығады. Мун үнемі үйде қалып, жарақатымен ақталуға тырысады. Ирландтық үйге соңғы күні келгенде, Мунның телефон арқылы оны полицияға сатқанын естиді. Ирландтық Мунды қуалайды, оны қысып, полиция ұстап алғанға дейін маңдайына ай пішіндес із салады. Осы сәтте Борхес сөзін бөліп, Мунның тағдыры қандай болғанын сұрайды. Ирландтық Борхеске осы әңгімені тек ол жат адам болғандықтан айтып отырғанын, өйткені оның жек көруі көп зиян тигізбейтінін мәлімдейді. Содан кейін ол Мунның "Иуданың ақшасымен" қашып кеткенін, ал оның серігі (көрінетіндей) өлтірілгенін айтады. Оның әңгімесі мына сөздермен аяқталады: «Мен мені қорғаған адамды жамандадым: Мен Винсент Мунмын. Енді маған қарап жек көруіңді тілеймін».