Кіріспе

Гарри Брейверман (1920–1976) – американдық марксист, жұмысшы, саяси экономист және революционер. Нью-Йорк қаласында жұмысшы отбасында туған Брейверман, Гров Пресс баспасында редактор болар алдында түрлі металл өңдеу салаларында жұмыс істеді, кейін Monthly Review Press баспасында қызмет етті. 55 жасында Пенсильвания штатының Хонсдейл қаласында қайтыс болды. Брейверман ең белгілісі 1974 жылы жарық көрген «Еңбек және монополиялық капитал: ХХ ғасырдағы еңбектің деградациясы» кітабымен танымал. Бұл кітап «еңбек процесін зерттеудің пайда болған саласын нақты қалыптастырған мәтін» және өз кезегінде «тарих, социология, экономика, саяси ғылым және адам географиясы сияқты салаларда еңбек процесін зерттеуді қайта жандандырып, интеллектуалдық ой-өрісті серпілтті».

Саяси күрес және даму

Брейверман Ұлы депрессия оқиғаларынан радикалданған мыңдаған өнеркәсіп жұмысшыларының бірі болды. Ол алғаш рет Жастар социалистік лигасының (YPSL) мүшесі болып саяси белсенділікке қатысты, оның мүшелері "Йипсельдер" деп аталды. Олардың көп бөлігі студенттер мен жас радикалдардан тұрғанмен, Йипсельдер орнықты коммунистік топтардың пікірлеріне қарсы шығып, социалистік интернационализм қажеттілігін (әсіресе Испания Азамат соғысымен байланысты), жұмысшылардың көтерілісін және Өнеркәсіптік ұйымдар конгресінің (CIO) құрылуын ынтамен қолдады, сондай-ақ сталиндік саясат пен оның бұрмалауларын толығымен қабылдамады.

Қызыл үрей кезінде агитация

Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеме жасау саласында қызмет еткеннен кейін, Брейверман революциялық күреске деген бейілділігін арттырып, АҚШ-тағы алғашқы троцкишіл партияға – Социалистік жұмысшылар партиясына (СЖП) қосылды. Оның саяси қатысуы социалистер мен коммунистерге қарсы саяси репрессия толқынымен – «Қызыл үреймен» бірге жүрді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталмас бұрын, 18 СЖП жетекшісі түрмеге қамалды, олар «Маркс, Энгельс, Ленин және Троцкийдің идеяларын жариялауды мемлекетке қарсы қылмыс деп қарастырған, жаман атқа ие Смит заңының алғашқы құрбандары болды». Брейверманның өзі ФБР қолданған «қызыл сүреу» тактикасы салдарынан Republic Steel компаниясындағы жұмысынан босатылды. Осы қудалауларға қарамастан, Брейверман саяси қызметін жалғастырды, бірақ «Гарри Франкель» псевдонімімен жазды. Осы жазбаларында Брейверман еңбек, еңбек процесі, машиналар және кластық сана туралы ойларын нақтылай бастады – бұл бір он жылдан кейін «Еңбек және монополиялық капитал» еңбегінің негізгі тақырыптарына айналды.

Металл өңдеушіден редакторға дейін

1960 жылдардың басында Гарри Брейверман "Гроув Пресс" баспасында редактор болып жұмыс істеді, онда ол Малькольм Х-тің автобиографиясын жариялауға зор үлес қосты. 1967 жылы Брейверман Monthly Review Press баспасының басқарушы директоры болды және өмірінің соңына дейін осы қызметін атқарды. Monthly Review редакторы болған Пол Баран мен Пол Суизи, әсіресе олардың "Монополиялық капитал" кітабы, Брейверманның 20 ғасыр капитализмінің еңбек процесін талдауын қалыптастыру кезеңінде маңызды ықпал етті.

Еңбек пен монополиялық капитал

Брейверманның монополиялық капитализмнің еңбек процесін сынауы еңбек және еңбек қатынастары социологиясына ұзақ мерзімді әсер етті. Маркс өзінің "Еңбек және монополиялық капитал" кітабында машиналардың пайда болуын және жұмысшылардың дағдылары машиналарды басқаруға бағытталғандықтан еңбек процесін бақылауының артуын байқады. Бұл капитал иелерінің күшеюіне алып келді, себебі олар зауытты басқару, машиналарды іске қосу және жұмыс күшін пайдалану үшін қажетті білім мен дағдыларды меңгерді. Брейверман бұл пікірді одан әрі дамытып, мұндай жұмыс күші капиталға қатысты әлсіз позицияда екенін айтты. Жұмыс бұрынғы дағды мен тәжірибені қолданудан гөрі, санасыз, машинаға тәуелді және әлсіз әрекетке айналды. Ол Фредерик Тейлордың ғылыми басқару принциптерін былай қорытындылады: 1. еңбек процесін жұмысшылардың білімінен бөлу, 2. жоспарлауды орындаудан ажырату, 3. еңбек процесінің әр қадамын және оның орындалу жолын бақылау үшін білімге монополиялық билік қолдану. Брейверман Тейлордың жұмыс ортасы үшін ұсынған талаптарының "капиталистік өндіріс тәсілінің тікелей айғағынан артық емес" екенін дәлелдеді.