1965 жылғы Индианаполис 500 жарысының тарихы

Кіріспе

49-шы рет өткізілетін Индианаполис 500 жарысы

49-шы Халықаралық 500 Мильдік сыйлық жарысы 1965 жылғы 31 мамырда, дүйсенбі күні Индиана штатының Спидвей қаласындағы Индианаполис моторлы трассасында өтті. Бес жылдық «Британдық басып алу» соңында жемісін берді, Джим Кларк пен Колин Чапман Форд қозғалтқышымен жабдықталған, алғашқы артқы қозғалтқышты Indy жеңімпазы Lotus 38 машинасымен үстемдікпен жеңіске жетті. 33 машинаның тек 6-сы ғана алдыңғы қозғалтқыштармен жабдықталғандықтан, тарихында алғаш рет 500 жарысында басым бөлігі артқы қозғалтқышты машиналар болды. Шотландиялық Кларк бірінші қатардан старт алып, 1953 жылы Билл Вуковичтен (195) бері ең көп – 190 айналымды жетекке шықты. Ол 1920 жылы француз Гастон Шевроле жеңгеннен бергі Индианаполис 500-дің алғашқы американдық емес жеңімпазы атанды. Кларк 1965 жылғы Әлем чемпионатында жеңіске жетті (Индианаполис енді оның құрамына кірмейді). Ол бір жылдың ішінде Indy 500 және Формула 1 Әлем чемпионатында жеңіске жеткен тарихындағы жалғыз жүргізуші. Кларк Монако жарысын өткізіп, Indy-де бақ сынауды жөн көрді. ABC Sports жарысты алғаш рет Wide World of Sports бағдарламасында көрсетті. Чарли Брокман Роджер Уордпен бірге хабарламаны жүргізді.

Ережелер өзгерісі

1964 жылғы трагедиялық жарыстан кейін бұл жарыс салыстырмалы түрде таза өтті, ірі апаттар болған жоқ. Кейбір тараптардың қате пікіріне қарамастан, 1965 жылғы жарыста бензинге тыйым салынбады. Оның орнына, USAC шенеуніктері командаларды бәсекеге қабілетті болу үшін метанол қолдануға итермелеу үшін бірнеше есептелген ереже өзгерістерін жасады. Сонымен қатар, автомобильдердің ең төменгі салмағы 1250 фунт деп белгіленді. 1965 жылы барлық автомобильдер кемінде екі пит-стоп жасауы тиіс болды. Пит-стоп дегеніміз – тиісті пит-бокста толығымен тоқтау және жанармай құю механизмын қосу. Шиналарды ауыстыру міндетті емес еді, тіпті кейбір автомобильдер күні бойы бірде-бір шина алмады. Жанармай бакінің сыйымдылығы 75 галлонға дейін төмендетілді, сондай-ақ ішінде резеңке қапшықтар болуы және олар әрбір автомобильдің сол жағында, жүргізушінің артында орналасуы керек болды. Жүргізушінің алдындағы жанармай құбырларына рұқсат етілмеді. Сондай-ақ, қысыммен жұмыс істейтін жанармай құю станцияларына тыйым салынды. 1965 жылдан бастап барлық жанармай құю станциялары гравитациялық жүйемен жұмыс істеуі керек болды, бұл ереже 2023 жылға дейін күшінде. Құрамындағы бензин метанолға қарағанда отынды үнемдірек жағарды және жанармай құюды қажет етпей, ұзаққа дейін жүре алатын еді. Метанолда жұмыс істейтін қозғалтқыштардың отын шығыны жоғары болды, бірақ олардың күші артық болады және жарыс жолында жылдамдыққа қол жеткізеді деп күтілді. Автомобильдер кемінде екі рет жанармай құюға тоқтағандықтан, бензин пайдаланудың артықшылығы (аз пит-стоп және жақсы трасса орны) азайды немесе мүлдем жойылды. Көптеген командалар метанолға ауысса, Агаджаниан командасы метанол мен бензин қоспасын пайдалануға шешім қабылдады. Бас механик Джонни Пулсон мен жүргізуші Парнелли Джонс күш жеткіліксіз екенін анықтады, екінші орынды иеленді және жарыста жеңіске жету мүмкіндігін отын қоспасының салдарынан жоғалтқанын айтты. Біліктілікке теңдік принципі қосылғанына қарамастан, әрбір автомобильге полюс кезеңінде сынақтан өтуге мүмкіндік берілмеді. Егер жаңбыр Полюс күні біліктілікке кешігуге немесе үзіліс беруге себеп болса, трасса жабылған кезде (жаңбыр немесе сағат 6-да) бастапқы біліктілік тізімінде қалған автомобильдер келесі кезеңде біліктілік алуға мәжбүр болды. Бұл техникалық кемшілік 1971 жылы түзетілді.

Following the tragic 1964 race, this race was run relatively clean with no major accidents. Contrary to some popular belief, gasoline was not banned for the 1965 race. Instead, USAC officials crafted several calculated rule changes to effectively encourage teams to use methanol in order to be competitive. In addition, a new minimum car weight of 1,250 pounds was also established. For 1965, all cars were required to make a minimum of two pit stops. A pit stop was generally defined as coming to a complete stop in the respective pit box, and hooking up the fueling mechanism. Tire changes were not specifically required, and some cars in fact changed zero tires all day. On board fuel tank capacity was reduced to 75 gallons, which also included requirements that they contain rubber bladders inside, and were required to be behind the driver on the left side of each car. Crossover tubes were no longer allowed ahead of the driver as well. Pressurized fueling rigs were also outlawed. All fueling rigs from 1965 onward had to be gravity fed, a rule that still is in effect as of 2023. Conventional "pump" gasoline registered better fuel mileage than methanol, and could go a longer distance before needing to refuel. The methanol powered engines had worse fuel mileage, but were expected to produce more horsepower and effectively race faster. Since cars were required to make a minimum of two fuel stops, the advantage to using gasoline (i. e., fewer pit stops and better resulting track position) was diminished, or outright lost. While most teams switched to methanol, the Agajanian team decided to utilize a methanol/gasoline blend. Chief mechanic Johnny Pulson and driver Parnelli Jones determined that they were effectively down on power, finished second, and attributed the fuel blend as what cost them a chance to win the race. Despite the addition of a qualifying draw, each car in the order was not yet guaranteed the opportunity to make an attempt during the pole round. If rain were to delay or interrupt the qualifying line on Pole Day, any cars left in the original qualifying order at the time the track closed (due to rain or at the 6 o'clock gun) were simply out of luck, and had to qualify on the next round. This technicality would be corrected in 1971.

Өмірбаян

Қаңтар айында Риверсайдтегі Motor Trend 500 жарысында қатты апатқа ұшыраған А. Дж. Фойт, 500 шақырымдық жарысқа қатысу үшін уақытында қайтадан рульге отырды. Фойт тежегіштерін жоғалтып, бөгетке соғылып, қатты аударылғаннан кейін арқасы сынған, кеуде сүйегі сынып, шаңқа бас жарақат алған. Бастапқы құралымда үлкен өзгерістер болды, жарысқа 11 жаңа жүргізуші қатысты, бұл 1951 жылдан бері ең көп көрсеткіш (12). 1965 жылғы жаңадан келгендер тобы тарихи маңызға ие болды, оған Марио Андретти, Ал Унсер аға, Гордон Джонкок, Джо Леонард және Джордж Снайдер сияқты жүргізушілер кірді.

Практика

Жарыс жолы 1 мамырда жаттығулар үшін ашылды. 3 мамыр, дүйсенбі күні Джим Кларк 150.779 миль/сағ жылдамдықпен бір айналым жасады, бұл айда 150 миль/сағ жылдамдықты алғаш рет көрсеткен жүргізуші болды. 4 мамыр, сейсенбі күні бас төреші Харлан Фенглер жылдамдық шектеуін жойды, ал А. Дж. Фойт жаттығу жылдамдығын 155 миль/сағ дейін арттырды. 5 мамыр, сәрсенбі күні А. Дж. Фойттың "Лотус Форд" машинасы артқы түзу бойда, магний дөңгелек тірегінің жыртылуынан құлады. Ертесі күні USAC барлық "Лотус Форд" және "Лола" машиналарын бірнеше күнге тоқтатты, магний бөлшектерін тексеру және жақсарту жұмыстарын жүргізу үшін. Бейсенбі күнгі жаттығу жаңбыр салдарынан қысқартылды. 10 мамыр, дүйсенбі күні жеткілікті жақсартулар жасалғаннан кейін "Лотус Форд" машиналары жолға қайта оралуға рұқсат алды. Фойт және Кларк екеуі де 158 миль/сағ жылдамдықтан асып түсетін айналымдар жасады. Фойт пен Кларк апта бойы жылдамдық тізімінде көш бастады, ал бейсенбіде Фойт 161.146 миль/сағ жаңа ресми емес трасса рекордын көрсетті. Бірінші орынды анықтау күніне бір күн қалғанда, Эбб Роуз бірінші бұрылыста Бобби Унсердің алдында айналып, оны соқтығыстырды. Унсер Энди Гранателли ұсынған, жаңа төрт дөңгелекті "Нови" машинасының тізгінін ұстаған еді. Унсердің машинасы Роуздің машинасына тік соқтығысып, сыртқы қабырғаға қатысты. Роуз жарақат алмады. Унсер ауруханаға рентгенге түсу үшін жіберілді, бірақ ауыр жарақат алған жоқ.

Полюс күні 15 мамыр, сенбі

Поль күні рекордтық күн болды, өйткені жүргізушілер 160 миль/сағ жылдамдық шегін ресми түрде бұзды. Жаңадан келген Марио Андретти жылдамдықты белгілеген алғашқы жүргізушілердің бірі болды, ол 159,406 миль/сағ жылдамдықпен бір айналым жасады, ал төрт айналымның орташа жылдамдығы 158,849 миль/сағ құрады. Кейіннен Джим Кларк, "Lotus 38" машинасында, 160 миль/сағ жылдамдық шегін бұзған алғашқы жүргізуші болды. Оның алғашқы екі айналымдағы 160,772 миль/сағ және 160,973 миль/сағ жылдамдықтары бір айналымдық рекордтарды орнатты. Оның рекордтық төрт айналымдық орташа жылдамдығы 160,729 миль/сағ оны алдыңғы қатарға шығарды. Жарыстың қорғаушы чемпионы А. Дж. Фойт 161 миль/сағ диапазонында үш айналыммен күнінің ең жылдам жүргізушісі атанды. Оның бірінші айналымдағы 161,958 миль/сағ жылдамдығы жаңа бір айналымдық трасса рекордын орнатты. Оның рекордтық төрт айналымдық орташа жылдамдығы 161,233 миль/сағ оған алдыңғы қатардағы орынды қамтамасыз етті, бұл оның Индидегі алғашқы полюлі болды. Жарыс кезіндегі апатынан кейін Боби Унсер бір жылдық "Novi" резервтік машинасына отырып, 8-орынды иеленді. Поль күнінде 19 автомобиль жарысқа ілікті.

Екінші күн: 16 мамыр, жексенбі

Күшті жел көптеген көліктерді жарыс жолына шығудан алды. Тек екі жүргізуші (Дон Брэнсон және Арни Кнеппер) қатысуға іліккен. Уақыт сынақтарының бірінші күні аяқталғанда, қатысушылар саны 21 көлікке жетті.

Үшінші күн 22 мамыр, сенбі

1964 жылы Милуокидегі апатта ауыр күйік шаққан Джим Хуртубис, сол күні біліктілік алған он бір жүргізушінің ішінде ең жылдам «Нови» көлігімен қайта оралуын аяқтады. Күндіз екі жүргізуші апатқа ұшырады – Роджер Уорд пен Ллойд Руби. Руби бұрыннан біліктілік алған көлігін қиратты, ал Уорд әлі де жылдамдыққа жете алмады. Мастен Грегори мен Аль Унсердің қозғалтқыштары жарылып қалды, бірақ олар көліктерді қабырғаға тигізбеді. NASCAR жүргізушісі Боби Джонс 600 әлемдік жарыстан бас тартып, Джим Кларкпен бірге тағы бір «Lotus» командасында қатысты. Ол 22-орынға ілікті, бұл түстен кейінгі үшінші ең жылдам көрсеткіш. Күннің соңында жарысқа қатысу үшін бір орын бос қалды.

Қақтығыстар күні 23 мамыр, жексенбі

Бұрынғы жеңімпаз Роджер Уорд іріктеуден өте алмады. Ол ай бойы апатқа ұшырады және үш қозғалтқышы бұзылды. Ол соңғы 15 минутта жолға шықты, бірақ оның біліктілік әрекеті жарысқа қатысу үшін жеткіліксіз баяу болды. Боб Матузер – Инди тарихында алдыңғы доңғалақты машинамен іріктеуге тырысқан соңғы жүргізуші, бірақ қозғалтқышы жарылып, ол жарысқа қатыса алмады.

Басталу желісі

RowInsideMiddleOutside 11 А.Ж. Фойт 82 Джим Кларк 17 Дэн Гурни 212 Марио Андретти 98 Парнелли Джонс 66 Билли Фостер 374 Ал Миллер 9 Бобби Унсер 7 Ллойд Руби 454 Боб Вейт 24 Джонни Разерфорд 16 Лен Саттон 552 Джим МакЭлреат 76 Гордон Джонкок 81 Микки Руп 694 Джордж Снайдер 48 Джерри Грант 4 Дон Брэнсон 718 Арни Кнеппер 59 Джим Хуртубиз 53 Уолт Хансген 883 Бобби Джонс 25 Роджер МакКласки 5 Буд Тинглстад 965 Ронни Думан 88 Чак Стивенсон 29 Джо Леонард 1023 Эдди Джонсон 14 Джонни Бойд 19 Чак Роди 1141 Мастен Грегори 45 Ал Унсер 47 Билл Чисбург

Жарыс қорытындысы

NASCAR Grand National жарысынан шыққан Wood Brothers ағайындыларын Ford Motor Company компаниясы Team Lotus командасының (пилоттар Джим Кларк және Бобби Джонс) пит-стоптарында жұмыс істеуге шақырды. Олардың Speedway-ге келгендері тез байқалып, көптеп жарияланды. Олар NASCAR-дағы жылдам пит-стоп жұмыстарымен танымал болғандықтан, олардың қатысуы гараж аймағында бірден қызығушылық тудырды. Ашық дөңгелекті жарыс машиналарын жабдықтарына бейімделуіне көп уақыт кетпеді. Дегенмен, олардың жеңіске қосқан үлесі кейбір жағдайларда артық бағаланған деп есептеледі. Тарихшылар Кларк пен Lotus Ford машинасы Вуд ағайындыларының қосымша көмегінсіз де жарысты жеңіске жетіп аяқтауға қабілетті екендігіне келіседі. Шындығында, машиналарға тек қана стандартты жанармай құю қажет болды, себебі жарыс барысында дөңгелектерді ауыстырудың қажеті болмады. Кларк күні бойына бар болғаны екі рет тоқтады, ал жанармай құю процесінің жылдамдығы көбінесе Вентури түтігімен жабдықталған, арнайы жасалған гравитациялық жанармай құю құрылысына байланысты болды. Олар бұрыннан-ақ жаңа жанармай шлангінің түйіршіктерін "ішкіру" үшін, оларды біраз уақыт бойы құбырға қосып, ажыратып жаттығу жасады.

Бірінші жартысы

А. Дж. Фойт полюстен бастады, бірақ Джим Кларк бірінші айналымда көш бастады. Джим Хуртубис бірінші айналымда беріліс бұзылып жарыстан шықты. Фойт екінші айналымда алға шықты, ал бастапқы айналымдар екі арасында бәсекеге ұласатын сияқты болды. Алайда, үшінші айналымда Кларк қайтадан көш бастады және алға қашып кетті. Жарыс барысында көптеген қатысушылар қозғалтқыш немесе техникалық ақауларға байланысты жартысына жетпей 17 көлік жарыстан шықты. Ллойд Руби айналып кетті, бірақ жалғастыра алды. Ол жаңа шиналар алу үшін боксқа барды, бірақ шиналардың қатты тозуына байланысты ауыстыруға бір жарым минут уақыт кетті. Кларк 65-ші айналымға дейін жетекке шықты, содан кейін пит-стоп жасады. А. Дж. Фойт 66-шыдан 74-ші айналымға дейін алға шықты. 75-ші айналымда Кларк жарыс көшбасшылығын қайтадан иеленді.

Екінші жартысы

Джим Кларк жарыстың жартысында әлі де көшбасшы болып қалды және жарыстың соңына дейін алда болудан бас тартпады. Басты талапкерлердің бірі А. Дж. Фойт 115 айналымнан кейін жұмысы тоқтап, қорабы бұзылғандықтан жарыстан шықты. Күндізгі жалғыз апатқа Бад Тингельстад қатысты, ол дөңгелегін жоғалтып, үшінші бұрылыста сыртқы қабырғаға соқтығысты. Шотландиялық Джим Кларк 1920 жылдан бері Индианаполис 500 жарысындағы алғашқы американдық емес жеңімпаз атанды. Кларк үш рет көшбасшы болып, барлығы 190 айналымға жетекке шықты. Финиш сызығына тек он бір машина жетті. Екінші орын алған Парнелли Джонс соңғы айналымда жанармай тауысып, машинасымен пит-стопқа қайта итеріп әкелді. Жаңадан қатысқан Марио Андретти бүкіл кеш бойы 6-шы орыннан төмен түспеді, үшінші орынды иеленіп, "Жыл жаңашылы" сыйлығын жеңіп алды. Шапшаңдықпен ескіргеніне қарамастан, алдыңғы моторлы екі роудстер де ондыққа кірді. Жаңадан қатысқан Гордон Джонкок 5-ші орынды, ал Эдди Джонсон 10-шы орынды иеленді. Джонкок жарыстың соңғы кезеңінде Ал Миллермен күрес жүргізді. Жарыс үш сары сигналмен барлығы 13 минутқа баяулады.

Теледидар

Жарыс MCA жабық схемалық теледидары арқылы тікелей эфирде АҚШ-тың 180-ге жуық театрларында және мәдени орындарында көрсетілді. Чарли Брокман хабар жүргізуші болды. Келесі аптаның соңында, 5 маусымда жарыс АҚШ-та ABC телеарнасының Wide World of Sports бағдарламасында көрсетілді. Бұл ABC телеарнасының "Индианаполис 500" жарысын жарыс күні эксклюзивті түрде көрсетуінің алғашқы реті болды. Чарли Брокман телехабарды, жабық схемалық эфирдегідей, жүргізді. Wide World of Sports бағдарламасы жабық схемалық эфирдің монтаждалған нұсқасы болды, ал жүргізуші Роджер Уорд талдаушы ретінде жұмыс істеді. Уорд 1965 жылғы жарысқа ілікпеді, бірақ 1966 жылы қайта қатысты.