Кіріспе

Америкалық жарыс жүргізушісі (1939–2021)
төрт дүркін Индианаполис 500 жеңімпазы

Альфред Унсер (29 мамыр 1939 – 9 желтоқсан 2021) – американдық автомобиль жарысы жүргізушісі, жарыс жүргізушілері Джерри мен Бобби Унсердің кіші інісі және Аль Унсер кішінің әкесі. Ол төрт адамның бірі (А. Дж. Фойт, өзі, Рик Мёрс және Хелио Кастроневес) Индианаполис 500 жарысын төрт рет жеңіп алды (1970, 1971, 1978, 1987), бес адамның бірі қатарынан екі жыл жеңіске жетті, және 1970, 1983 және 1985 жылдары Ұлттық чемпионаттың жеңімпазы атанды. Унсер отбасы Инди 500 жарысында рекордтық тоғыз рет жеңіске жеткен. Ол бауыры (Бобби) мен баласы (Аль кіші) да Инди 500 жеңімпаздары болған жалғыз адам. Альдің немерелері Джонни мен Робби Унсер де осы жарысқа қатысқан. 1971 жылы ол туған күнінде (32 жасқа толғанда) жарыста жеңіске жеткен жалғыз жүргізуші болды. 1983 жылы ұлы Аль Унсер кіші Ұлттық чемпионатқа қатысқаннан кейін, Унсер көбінесе «Аль Унсер аға» немесе «Үлкен Аль» деген аттармен танылды.

Жеке өмір

Унсер Нью-Мексико штатының Альбукерки қаласында Мэри Кэтрин (Крейвен) мен Джером Генри "Джерри" Унсердің төрт ұлының ең кішісі болып дүниеге келді. Оның әкесі және екі ағасы, Луис пен Джо, де жүргізушілер болды. 1926 жылдан бастап олар Колорадо штатында жыл сайын өткізілетін "Пайкс Пик" халықаралық төбелік жарысына қатысты. Джо Унсер спортта өмірін қорбан еткен Унсер отбасының алғашқы мүшесі болды, ол 1929 жылы Денвер тас жолында FWD Coleman Special машинасын сынап жүргенде қаза тапты. Алдыңғы ағасы Джерри 1958 жылы Индианаполис 500 жарысында 23-орынды алып, 31-орында аяқтаған алғашқы Унсер болды. Бірақ келесі жылы жаттығу барысында ауыр жарақат алып қайтыс болды. Ортаңғы інісі Бобби 1963 жылы алғашқы Индианаполис 500 жарысына қатысты, ал 1968 жылы отбасының алғашқы жеңімпазы атанды. Ұлы Әл Унсер кіші 1983 жылы алғаш рет жарысқа қатысты. Унсер 1958 жылы Ванда Джесперсонға үйленді және олардың үш баласы болды: Альфред кіші, Мэри және Дебора. Дебора 1982 жылы баггидегі апаттан қаза тапты. Аль мен Ванда 1971 жылы ажырасып, Аль 1977 жылдың 22 қарашасында Карен Сью Барнсқа үйленді. Карен мен Аль 1988 жылы ажырасып кетті. Аль Унсер отбасымен бірге Альбукеркидегі (Нью-Мексико) Унсер жарыс мұражайына иелік етіп, оны басқарды.

USAC және Indycar

Ол 1957 жылы 18 жасында жарысқа қатыса бастады, бастапқыда модификацияланған роудстерлер, спринт машиналарын және карликтерде жарысты. 1965 жылы ол алғаш рет Индианаполис 500-ге қатысып, тоғызыншы орынды иеленді. 1970 жылы ол Vel's Parnelli Jones Racing командасына қосылды және келесі жеті жыл бойы IndyCar жарыстарында өнер көрсетті. Ол 1970 жылы Индианаполис 500-де жеңіске жетті, бұл оның інісі Боббиден екі жыл бұрын болды. Жарыс барысында ол 200 айналымның оннан басқасында көш бастады және орташа жылдамдығымен жеңіске жетті, сондай-ақ VPJ осы жылы бәсекелестерінен басым артықшылыққа ие болды. Сол маусымда ол овал, жол және топырақ трассаларында рекордтық он рет жеңіске жетіп, Америка Құрама Штаттары Автоклуб ұлттық чемпионатын жеңіп алды. Унсер 1967 жылы USAC-тің Stock Car дивизионында жарысқа қатысып, «Жылдың жаңашылы» атағын иеленді. 1971 жылы Велдің Парнелли Джонспен бірге ол Индианаполис 500-де қайтадан жеңіске жетті, бесінші орыннан старт алып, орташа жылдамдығымен көзге түсті. Унсердің үш рет қатарынан Инди 500 чемпионы болу мүмкіндігі 1972 жылы Индианаполис 500-де Марк Донохьюден екінші орынға ие болған кезде жоқ болды. Унсер 1977 жылға дейін командада жүргізуді жалғастырды. Сол жылдары VPJ шассиді өзгерткеннен кейін бәсекеге қабілеттілігін жоғалтты, сондай-ақ олардың F1 жобасы сәтсіз аяқталды. 1977 жылы команда бәсекеге қабілетті формасын қайта тапты, бірақ Унсер жыл соңында Джим Холл Racing командасына өтетінін хабарлады. 2020 жылғы сұхбатында Унсер VPJ командасынан кетуінің себебі Джонс пен оның серіктестерімен команданың бағыты туралы келіспеушіліктер болғанын айтты, бірақ ол Джонспен достығын сақтады. 1978 жылы Индианаполис 500-де бірінші ұлттық қала саяхатшыларының Chaparral Lola машинасында бесінші орыннан старт алған Унсердің машинасы жарысқа дейін ең жақсы жағдайда екінші деңгейлі, тіпті жеңіске жетуге үмітсіз деп саналды. 75-ші айналымда бірінші рет көшбасшылыққа шыққан ол қарсыласы Дэнни Онгаиспен тағы 75 айналым бойы айқасты, бірақ 150-ші айналымда Онгаис машинасының қозғалтқышы бұзылып, Унсер 35 секундтық басымдыққа ие болды. Соңғы пит-стоп кезінде дөңгелекке соқтығысқаннан кейін оң жақ алдыңғы қанатының орны ауысып, жарыстың соңғы 20 айналымында көшбасшылықтың үнемі қысқаруына әкелді, бірақ бұл жеңіске жету үшін тоғыз секундтық артықшылықты қамтамасыз етті. Унсердің жарыстағы орташа жылдамдығы сол кездегі екінші ең жылдам көрсеткішті құрады (1972 жылғы рекордтан сағатына бір миль кем), және бұл көрсеткіш төрт жыл бойы екінші орында сақталды. 1979 жылы Унсер Джим Холл командасынан Бобби Хиллин ағаның иелігіндегі Лонгхорн жарыс командасына көшті. Үш маусым бойы жеңіске жете алмаса да, ол кейіннен Хиллин отбасы үшін жүргізу оның Пенскедегі табысты жылдарынан бұрын жүргізуші ретінде ең қуанышты тәжірибе болғанын айтты. Үш жылдан кейін команда жұмысын тоқтатып, Унсерді жарыстан шығарды. 1983 жылғы маусымда Унсер Team Penske командасына қосылды және төрт жыл бойы Пенскеге тиесілі машинада жүрді. 1983 жылы Индианаполис 500-дің соңғы кезеңдерін Унсер басқарды, 61 айналымда көшбасшы болып жүрді. 20 айналымнан аз уақыт қалғанда, ең көп айналым жүргізген Том Снева оған қарсылық көрсетті. Бірнеше рет артта қалған ұлының көмегімен Унсер Сневадан алшақтады. Бірақ Снева Ал-младшийді басып өтіп, Унсерге қарай бет бұрды. Снева Ал-младшийді бір айналымда ұстап алып, тоғыз айналым қалғанда қайтадан жетекшілікке ие болды. Снева содан кейін жарысты 11 секундқа жеңіп, 1978 жылы командадан шығарылғаны үшін кек алды. Жарыс аяқталғаннан кейін Унсер-младший 170-ші айналымда екі машинаны ескерту кезінде басып өткені үшін екі айналымға жазаланды. Унсер 1983 және 1985 жылдары бір жарыста жеңіске жетіп, бірнеше рет алдыңғы беске кірген. 1986 жылы Пенске команданың назарын командадасы Рик Мирске аударды, ол ауыр жарақаттан айыққан кезде. Нәтижесінде, Унсер өзінің кестесін жылына бірнеше ғана IndyCar жарысына қысқартты, ол мұны алдағы уақытта да істейтін болды.

NASCAR және IROC

Ашық дөңгелекті жарыстардан тыс, Унсер IROC жарыстарында жиі қатысып, үш жарысқа жеңіске жетті және 1977-1978 жылдардағы чемпионатты ұтып алды. Оның IROC-тағы соңғы қатысуы 1993 жылғы Мичиган жарысындағы 11-орын болды, бұл жарыста ол поулды жеңіп алған еді. Унсер NASCAR жарыстарында да бес рет қатысты, оның үшеуі 1960 жылдардың соңында, ал екеуі 1986 жылы өтті. Оның ең жақсы нәтижелері – 1968 жылғы Дейтона 500 және 1969 жылғы Риверсайд халықаралық жарыстарындағы Motor Trend 500 жарыстарындағы 4-орындар болды. 1986 жылы өткен екі жарыста нәтижесі нашар болды, Уоткинс-Гленде 29-шы, ал Риверсайдте 20-шы орынды иеленді.

Төртінші Индианаполис 500 жеңісі

1987 жылы Пенске командасының пилоттары Рик Мирс, Дэнни Салливан және Дэнни Онгаис болды. Ал Ансер аға командадан шығарылып, мамыр айында көліксіз қалды. Бірінші аптада Аль ағасы аптаның көп бөлігін жаңа көлік іздеумен өткізді, ал бірнеше команда иелері ұсыныс жасады. Бірақ Аль ағасы бәсекеге қабілетті және жақсы қаржыланған көлік болмаса, ұсыныстарды қабылдаудан бас тартты. Унсер апта бойы күтіп, егер бірінші аптаның соңына дейін сынақтан өте алмаса, үйге қайтуды жоспарлаған. Сол кезде оның ұлы Ал Унсер (Ширсон Рейсинг командасының пилоты) машинасының басқарылуымен қиындыққа тап болды. Бірінші демалыс күндері Ал кіші уақыт сынақтарында қажетті нәтиже көрсетпеді. Аль ағасы ұлына машинасының жағдайын түзетуге көмектесу үшін апта бойы күтуге келісті. Дэнни Онгаис жаттығудың бірінші аптасында қабырғаға соғылып, ауыр ми шатысуын алды және жүргізуге жарамсыз деп танылды. Ал осы уақытта Пенске командасының жаңа Penske PC 16 шассиі жаттығуларда бәсекеге қабілетсіз болды. Бірінші аптаның соңында Пенске PC 16 машиналарын тоқтатты және жарысқа екінші машиналарды іріктеуге шешім қабылдады. Мирс пен Салливан 1986 жылғы March Ilmor Chevrolet машиналарын алды, ал үшінші пилот үшін 1986 жылғы March Cosworth машинасы дайындалды. Екінші аптаның ортасында Роджер Пенске Аль ағасымен үшінші машинаны жүргізу туралы келісім жасады. Пенске Унсерге жақсы қаржыландырылған жобаны және алдыңғы төрт Indy 500 жарысын жеңіп алған Cosworth қозғалтқышы мен шасси комбинациясын уәде етті. Бұрынғы March машинасы Пенске Рейсинг көрмесінен, команданың туған қаласы Пенсильвания штатындағы Рединг қаласындағы Sheraton қонақ үйінен алынып, жарысқа қайта дайындалды. Унсер үшінші күні уақыт сынағында машинаны оңай іріктеді. Жартыс кезінде Унсер 20-шы орында тұрды. Көптеген көшбасшылардың, соның ішінде Марио Андреттидің басымдығымен келген Newman Haas командасының көлігінен айырылған күні, Унсер 183-ші айналымда алға жылжып, Роберто Геррероның машинасы соңғы пит-стопта тоқтағаннан кейін көшбасшы болды. Орташа жылдамдығымен Унсер Герреродан 4,5 секундқа оқсып өтіп, төртінші рет Indy 500 жеңіске жетті, оған 48 жасқа толуға бес күн қалғанда. Осылайша ол Фойтпен теңесіп, Indy 500 жарысында ең көп жеңіске жеткен пилот атанды және ағасы Боббидің ең үлкен Indy жеңімпазы ретіндегі рекордын бұзды. Унсер төртінші Indy жеңісінің арқасында 1987 жылғы Мичиган 500, Поконо 500 және Марлборо Челлендж жарыстарына Пенске командасынан шақырылды. Жыл соңына қарай Унсердің тағы екі қатысуы болды. Ол Назаретте Роберто Геррероның орнына жүргізіп, жарыс аяқталуға бірнеше айналым қалғанда апатқа ұшырады. Содан кейін ол Лагуна-Секада жаңа Porsche Indy машинасымен жүргізу үшін жалданып алынды. Команда әлі де даму кезеңінде болды және машина жарыстан шығып қалды. Унсер бір жарыстан кейін команданы тастап кетті. 1988 және 1989 жылдары Унсер үш 500 мильдік жарысқа (Индианаполис, Мичиган, Поконо) қатысу үшін Пенскеге оралды. 1988 жылғы Поконо 500 кезінде Унсер үшінші Поконо 500 жеңісіне жақын болды, бірақ 28 айналым қалғанда жетекшілік етіп тұрғанда тұтану жүйесі бұзылды. Унсер жарыстың 79 айналымын бастап тұрды.

Зейнеткерлік

1990 жылы Team Penske командасындағы қайта ұйымдастырудан кейін, Унсердің жартылай штатты жүргізуші ретіндегі мүмкіндігінен айырылды. Жарысқа қатысу орындары толып, мансабы аяқталуға жақын келгенде, ол 1990 жылы Patrick Racing Alfa Romeo командасына қосылды. Indy жарысында 13-орынды алғаннан кейін, Унсер Мичиган 500-ге оралды. Жарыс барысында жасаған алты айналымнан кейін оң жақ алдыңғы иінтірек сынғаннан кейін ауыр апатқа ұшырады. 51 жастағы Унсер оң жамбас сүйегін, оң жақ кез сүйегін және үш жоғарғы оң жақ қабырғасын сындырды. Апаттан кейін ол командадан кетті. 1991 жылдың мамыр айының көп бөлігін жарысқа қатысу үшін жақсы ұсыныс іздеумен өткізді. Chevy Ilmor қозғалтқышын жалға алуға қойылған шектеулер оны жаттығудың алғашқы аптасында жарысқа қатыстырмады. Соңғы сәтте UNO/Granatelli командасымен (ол Арие Люендиктың командаласы болар еді) келісімге келгені, машинаны дайындауға жеткілікті уақыт болмағандықтан сәтсіз аяқталды. "Жай ғана жарысқа қатысу үшін" тағы бір машинаға секірудің орнына, Унсер 1991 жылғы жарыстан бас тартты және 1969 жылдан бері алғаш рет жарысты сырттан бақылады. 1992 жылы Унсер екінші жыл қатарынан мамыр айына командасыз келді. Бірінші аптада Нельсон Пике ауыр апатқа ұшырап, жарысқа қатыса алмады. Унсер Team Menard командасымен Пике босатқан орынды толтыру үшін шарт жасады. Унсер үшінші орынды алды, ал оның ұлы Ал Унсер кіші жарысты жеңіп алды. Бұл Team Menard командасының Indy 500-дегі ең жақсы нәтижесі, Buick Indy қозғалтқышы үшін ең жақсы нәтиже және Buick қозғалтқышының 500 мильді (805 км) толық айналуының алғашқы реті болды. Кейін сол жылы Унсер жарақат алған Рик Мирс орнына Nazareth жарысында жүргізу үшін таңдалды. Бұл Унсердің 1989 жылдан бергі алғашқы Penske командасымен жарысы және CART сериясындағы соңғы жарысы болды. Ол 12-орынды алып, 1 ұпай жинады. 1993 жылы King Racing командасы үшін жүргізіп, Indianapolis 500 жарысында 15 айналымды жетектеп, мансабындағы жетекші айналымдар рекордын жаңартты. Ол 12-орынды алды. 55 жасқа толуына бір ай қалғанда, Унсер 1994 жылы Arizona Motorsports командасымен жарысқа қатысты, өзінің 28-ші Indy 500-ге қатысуға үміттенеді. Команданың қаржылық жағдайы нашар болды және Унсерге машинаны жылдамдыққа жеткізу қиын болды. Бірінші аптада нашар нәтиже көрсеткеннен кейін ол жарыстан бас тартты. Келесі күні аздап жаттығудан кейін ол командадан кетті. 1994 жылдың 17 мамырында ол зейнеткерлік туралы хабарлады. Оның ұлы Ал Унсер кіші әкесінің 55 жасқа толған күні Indianapolis 500 жарысын жеңіп алды.

Денсаулық және қайтыс болу

Ансер тұқым қуалайтын гемохроматозбен ауырды, бұл 2004 жылы бауыр қатерлі ісігінің анықталуына және 2005 жылы ісігі мен бауырының жартысының алынып тасталуына әкелді. Ансер содан кейін 17 жыл бойы қатерлі ісікпен күресті, соңында 2021 жылдың 9 желтоқсанында Нью-Мексико штатының Чама қаласындағы үйінде 82 жасында қайтыс болды.

Карьерасының ерекшеліктері

Ансер Индианаполис 500 тарихындағы ең көп айналым басқарған жүргізушілердің ішінде екінші орында тұр, ол 644 айналымды құрайды. Ансер өзінің төртінші жеңісінің соңғы айналымында Ральф ДеПальманың 612 айналымдық ұзақ жылдар бойы сақталған рекордын теңестірді. Ансер 47 жасында (1987 жылы) 500 шақырымдық жарысты жеңіп, ең үлкен жаста жеңіске жеткен жүргізуші рекордын жасады, бұл рекорды бұрын оның ағасы Бобби орнатқан. Ансер Поконода (1976 және 1978 жылдары) және Онтариода (1977 және 1978 жылдары) екі 500 шақырымдық жарысты жеңіп, 500 шақырымдық жарыстардағы жеңістерінің жалпы санын сегізге жеткізді (оның ішінде төрт Индианаполис 500). Ансер 1978 жылы IROC чемпионы атанды. Сондай-ақ ол 1968 жылы Дейтона 500 және тағы төрт NASCAR Уинстон Кубогы мен Grand National жарысына қатысты, барлық жарыстар жол трассаларында өтті, ең жақсы нәтижесі төртінші орынды екі рет иеленді.

PPG Indy Car World Series жарысы

CART нәтижелері Жыл Команда Шасси Қозғалтқыш 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 Орын Ұпай Сілтеме 1979 Chaparral Racing Lola T500 Cosworth DFX V8t PHX4 ATL6 ATL3 TRE6 5-ші 2085 Chaparral 2K INDY22 TRE2 TRE12 MCH13 MCH3 WGL5 ONT5 MCH10 ATL5 PHX1 1980 Longhorn Racing Longhorn LR01 Cosworth DFX V8t ONT16 INDY27 MIL20 POC24 MDO13 MCH7 WGL19 MIL13 ONT4 MCH5 MEX3 PHX15 8-ші 1153 1981 Longhorn Racing Longhorn LR02 Cosworth DFX V8t PHX17 MIL5 ATL6 ATL7 MCH11 RIV14 MIL5 WGL14 MEX2 PHX22 10-шы 90 Eagle 81 MCH3 1982 Longhorn Racing Longhorn LR03 Cosworth DFX V8t PHX21 ATL8 MIL17 CLE3 MCH4 MILDNS 7-ші 125 Longhorn LR03B POC23 RIV17 ROA2 MCH18 PHX 1983 Penske Racing Penske PC 11 Cosworth DFX V8t ATL2 INDY2 MIL2 CLE1 MCH2 ROA3 POC11 RIV11 1-ші 151 Penske PC 10B MDO4 MCH5 CPL4 LAG11 PHX4 1984 Penske Racing Penske PC 12 Cosworth DFX V8t LBH22 PHX21 9-шы 76 March 84C INDY3 MIL5 POR27 MEA8 CLE10 MCH30 ROA3 POC8 MDO8 SAN13 MCH4 PHX17 LAG6 CPL14 1985 Penske Racing March 85C Cosworth DFX V8t LBH5 INDY4 MIL POR4 MEA3 CLE3 MCH2 ROA7 POC3 MDO27 SAN13 MCH12 LAG2 PHX1 MIA4 1-ші 151 1986 Penske Racing Penske PC 15 Chevrolet 265A V8t PHX18 LBH INDY22 MIL POR MEA CLE TOR NC 0 March 86C MCH14 POC20 MDO SAN MCH ROA LAG PHX MIA15 1987 Penske Racing March 86C Cosworth DFX V8t LBH PHX INDY1 MIL POR MEA CLE TOR MCH2 POC15 ROA MDO 13-ші 39 Vince Granatelli Racing March 87C NAZ10 Porsche Motorsports Porsche 2708 Porsche V8t LAG24 Penske Racing Penske PC 16 Chevrolet 265A V8t MIADNQ 1988 Penske Racing Penske PC 17 Chevrolet 265A V8t PHX LBH INDY3 MIL POR CLE MCH9 POC13 MDO ROA NAZ LAG MIA 19-шы 23 Vince Granatelli Racing Lola T88/00 Cosworth DFX V8t TOR9 March 87C MEA19 1989 Penske Racing Penske PC 18 Chevrolet 265A V8t PHX LBH INDY24 MIL DET POR CLE10 MEA TOR MCH8 POC7 MDO ROA NAZ LAG 16-шы 14 1990 Patrick Racing March 90CA Alfa Romeo Indy V8t PHX LBH INDY13 MIL DET POR CLE MEA TOR NC 0 Lola T90/00 MCHWth DEN VAN MDO ROA NAZ LAG 1991 A. J. Foyt Enterprises Lola T91/00 Chevrolet 265A V8t SRF LBH PHX17 INDY MIL DET POR CLE MEA TOR MCH DEN VAN MDO ROA NAZ LAG NC 0 1992 Team Menard Lola T92/00 Buick 3300 V6t SRF PHX LBH INDY3 DET POR MIL NHA TOR MCH CLE ROA VAN MDO 16-шы 15 Penske Racing Penske PC 21 Chevrolet 265B V8t NAZ12 LAG 1993 King Racing Lola T93/00 Chevrolet 265C V8t SRF PHX LBH INDY12 MIL DET POR CLE TOR MCH NHA ROA VAN MDO NAZ LAG 32-ші 1 1994 Arizona Motorsports Lola T94/00 Ford XB V8t SRF PHX LBH INDYWth MIL DET POR CLE TOR MCH MDO NHA VAN ROA NAZ LAG NA

NASCAR

(түйін) (Қалың – Біліктілік уақытымен берілген поул-позиция. Курсив – Ұпайлар тізімі немесе жаттығу уақытымен алынған поул-позиция. * – Көптеген кезеңдерді жетекке шығарды.)

Халықаралық жарыстар

(түйін) (Қалың – Бірінші орын. * – Көптеген айналымдарды бастап өткен.) Чемпиондар жарысының халықаралық нәтижелері Маусым Түрі Q1 Q2 Q3 1 2 3 4 Орын Ұпай Сілтеме 1975–76 Chevy MCH8 RSD9 RSD2 DAY5 6-шы 1976–77 MCH5 RSD7 RSD5 DAY9 8-ші 1977–78 MCH1 RSD1* RSD3 DAY7 1-ші 1978–79 MCH MCH2 RSD RSD11 ATL10 11-ші 1986 Chevy DAY1 MOH5 TAL6 GLN12* 4-ші 51 1987 DAY10 MOH10 MCH6 GLN7 11-ші 27 1988 DAY6 RSD6 MCH5 GLN5 8-ші 38 1991 Dodge DAY3 TAL6 MCH7 GLN9 6-шы 37 1993 Dodge DAY12 DAR9 TAL11 MCH11 12-ші 21