Кіріспе
Жоқ. Бұл «Астерикс» комикстерінің кейіпкерлерінің тізімі.
This is a list of characters in the Asterix comics.
Негізгі кейіпкерлер
Астерикс, Обеликс және Догматикс – әдетте Астерикс кітаптарының басында (Галлия картасынан кейін) қысқаша сипаттамаларымен келтірілетін алғашқы кейіпкерлер. Олардың әрқайсысы туралы толыққанды ақпаратты жеке мақалаларда табуға болады. Егер басқаша көрсетілмесе, бұл мақалада кітаптардың ағылшын тіліне аудармаларында қолданылған атаулар пайдаланылады.
Астерикс
Астерикс – басты кейіпкер. Ол – батыл, епті және ойлы, сәл кішкентай бойлы, барлық қауіпті миссияларға құлшынып қатысатын шайқас шебері. (астериск, «жұлдызша» деген мағынаны білдіреді, бұл типографиялық символ * жазбадағы түсіндірмелерді көрсетеді, грек тіліндегі (грекше) ἀστήρ (aster) сөзінен шыққан, «жұлдыз» дегенді білдіреді). Ол әдетте оқиғаның басты кейіпкері болып табылады. Оның аты аудармаларда көбінесе өзгеріссіз қалдырылады, тек әріптердің белгілері мен жергілікті әліпбилер қолданылуы мүмкін: мысалы, эсперанто, поляк, словен, латыш және түрік тілдерінде ол Астерикс деп аталады, бірақ түрік тілінде бұрын оған Бючюр деген есім берілген, яғни «ұзын емес» деген мағынада. Исландия тілінде ол Ástríkur («Махаббатқа толы») деп танылады. Сингала тілінде සිංහල сөзі «батыр баба» деп түсіндірілуі мүмкін.
In Icelandic, he is known as Ástríkur ("Rich of love"). In Sinhala, සිංහල could be interpreted as 'heroic grandfather'.
Негізгі қайталанатын кейіпкерлер
Астерикс кітаптарының көпшілігінің басында, Галлия картасынан кейін және оқиға басталғанға дейін, жоғарыда аталған басты кейіпкерлердің стандартты сипаттамасы, сондай-ақ Гетафикс, Какофоникс және Витальстатикс (олардың сол кітаптағы маңыздылығына қарамастан) келтіріледі. Барлық негізгі кейіпкерлердің алғашқы пайда болуы, егер басқаша көрсетілмесе, «Астерикс галл» кітабында болады. Албұмдардың 90% немесе одан да көп бөлігі аударылған тілдер туралы мәліметтер берілген. (Индонезия тілі де осы санатқа жатады, бірақ француз тіліндегі есімдерді өзгерте бермейді. «x» әрпін қолданбайтын тілдер (мысалы, Шығыс Еуропа тілдері – поляк, балтық тілдері, болгар және эсперанто) аудармада «ks» деп алмастырады; ал кейбір тілдерде («c» әрпі поляк, грек және баск тілдерінде сияқты) қолданылмайды, олар қатты және жұмсақ «c» дыбыстарын «k» немесе «z» әрпімен алмастырады, ал есімдердің өзін өзгерте бермейді.)
Vitalstatistix (Жұмыс статистикасы)
Витальстатикс – галлдық ауылдың басшысы. Ол орта жастағы, ірі денелі, қызыл шашы бар, шашын өріп таққан және үлкен мұрты бар ер адам. Ол көбінесе ақылға қонымды, хабардар, батыл, (салыстырмалы түрде) шамалы ыстық мінезді және амбициясыз – соңғысы оның әйелі Импедиментаның наразылығын тудырады. Оның басты кемшіліктері – дәмді тағам мен сусынға құштарлығы (ауылдағы ең жақсы аспаз оның әйелі екенінің себебі осы болуы мүмкін) – бұл денсаулық проблемаларына және мақтаныш сезіміне әкелді. Галлиялық басшы ретінде ол екі қалқан ұстаушысы көтеріп жүретін қалқанмен саяхаттағанды ұнатады. Сериалдағы қайта-қайталанатын әзіл – оның түрлі жағдайларда қалқаннан құлауы. Қалқан ұстаушыларының есімдері ешқашан айтылмайды. Витальстатикс Алезия шайқасында соғысқан, онда Цезарь (жартылай) Галлияны жаулап алғанға дейін, ауыл басшысы болған. «Астерикс және басшының қалқаны» кітабында, оның отыратын қалқанның бұрын аңызға толы галл жауынгері Верцингеторикстікі болғаны айтылды. Оның әкесі де бұрын ауыл басшысы болған. Оның Лютецияда тұратын Даблхеликс есімді бір інісі бар, оның кішкентай қызы мен ұлы Жюстфоркикс бар. Әрбір оқиғаның кіріспесінде Витальстатикс тек бір нәрседен қорқатыны айтылады: «ертең аспан оның басына құлап түседі», бірақ ол осы туралы оқиғаларда сирек айтады, көбінесе рух көтеру үшін: «Бізге қорқуға ештеңе жоқ…». Бұл сипаттама тарихи оқиғаға негізделген, онда Александр Македонский галл басшыларынан әлемдегі ең қорқынышты нәрсе туралы сұрағанда, олар аспанның бастарына құлап түсетінен қорқатынымызды айтқан. Ауыл басшысы болғанымен, оның көптеген оқиғалардағы рөлі көбінесе екіншілік болады, көбінесе ол Астерикс пен Обеликске кезекті тапсырмаларына баруға рұқсат береді, бірақ «Астерикс және үлкен шайқас» сияқты оқиғаларда үлкен қатысу көрсетеді, онда ол қарсылас басшымен шайқасуға мәжбүр болды, «Астерикс және басшының қалқаны», онда ол Гетафикстің бұйрығымен бауыр ауруын емдеу және салмақ тастау үшін шипажайға барды, «Астерикс Бельгияда», онда ол Бельгияға барып, Цезарь бельгиялықтардың галлдықтардың ең батыл халықтары екенін жариялаған кезде өзінің абыройын қорғады, немесе «Астерикс және Цезарьдің сыйы», онда ол ауылға келген жаңа адаммен басшы лауазымы үшін жарысты. Француз және голланд тілдерінде: Abraracourcix (à bras raccourcis – сөзбе-сөз «қысқа қолмен» француз тіліндегі tomber sur quelqu'un à bras raccourcis – «біреуге зорлықпен шабуыл жасау») – бұл итальян, португал, испан (кейбір басылымдарда Abrazopartidix деп те аталады) және (түпнұсқа) голланд тілдерінде де осылай. Ағылшын тілінде оның есімі – «өмірлік статистика» туралы ойын, аймақтың мемлекеттік туу және өлім туралы жазбалары, сондай-ақ адамның өлшемдері туралы сөз (оның дене бітіміне жасалған ескерту). Америкалық аудармада ол макроэкономикадан Macroeconomix болды. Ескерту: «Астерикс галл» фильмінің ағылшын нұсқасында ол Тонабрикс деп аталды, ал «Астерикс және үлкен шайқас» фильмінің американдық дубляжында ол Бомбастикс деп аталды. Каталон тілінде ол Copdegarròtix (cop de garrot – «клуб соққысы»). 1990 жылдары хорват тілінде ол Vrhovnix, vrh сөзі «жоғары» (vrhovni, najviši) және ix дегенді білдіреді. Врховник – бұл жоғары басшының атағы, яғни мемлекет президентінің ұлттық армияның конституциялық басшысы ретіндегі рөлі. 2010 жылдардағы жаңа аудармалар сол ұлттық ойынды сақтайды, басшыны Samostalix деп атайды, бұл «тәуелсіз» дегенді білдіреді («тәуелсіз және егемен мемлекет»), және шын мәнінде конституцияның бірінші сөйлеміне сілтеме жасайды. Немец, грек, латын және скандинав тілдерінде ол «мажұқ» деген Majestix; ұқсас жаңа голланд аудармаларында ол «қаһармандық» деген Heroix. Эсперантода ол Moŝtiks (moŝto арқылы – «Сіздің билігіңіз»). Фин тілінде ол Aladobix, бұл фин желе тәрізді ет бар тағам (французша à la daube). Венгер тілінде ол Hasarengazfix, яғни «Оның құрсағы қатты шайқалады» дегенді білдіреді. Поляк тілінде ол Asparanoiks, яғни параноя, аспанның басына құлап түсетінінен қорқу. Түрік тілінде Toptoriks, оның дөңгелектігіне сілтеме жасайды (түрік тілінде top – «доп»). Бразилия португал тілінде оның есімі әдетте Abracurcix деп қысқартылады. Хинди тіліндегі аудармада оның есімі मुखिया मोटुमालिक्स (Mukhiya Motumallix) деп аталады, бұл сөзбе-сөз «Жұмбақ бас» дегенді білдіреді. Бенгал тілінде басшының аты ағылшын тіліндегісіне ұқсас: Bishalakritix (বিশালাকৃতিক্স), бұл сөздің түбірі bishalakriti, яғни «өте үлкен мөлшерде» дегенді білдіреді. Еврей тілінде оның аты לוחמאמיקס (lokhem amix) – «батыл жауынгер» дегенді білдіреді. Серб тілінде ол Дрматорикс (Drmatoriks), drmator, коммунистік дәуірдегі қозғалтқыштар мен шайқатушылар үшін жарғақ термин (drmati – «сүйкелету» дегенді білдіреді). Сондай-ақ, кейбір аудармаларда ол Тандарабрикс (Tandarabriks) деп те аталады. Уэльс тілінде ол Einharweinix, ein harweinydd («біздің басшымыз»). Грек тіліндегі фильм нұсқаларында ол Хонтробаликс (Khontrobalix), khontrobalás («майлы доп») деп аталды, бірақ қазіргі уақытта Мазестикс (Mazestix, французша majestueux: «мажұқ») деп аталады. Бұрын ол Монархикс (Monarchix) деп аталған, monárchēs («монарх») сөзінен, бірақ 1991 жылдан кейін кітап аудармаларында атауы өзгерді. Сингала тілінде – සිංහල, бұл «үлкен» немесе «басшы/жетекші» дегенді білдіреді. Словен тілінде ол Ataaufbix. Ata – «әке» немесе «әке», ал aufbiks – төбелес шақыру. Кейбір басқа аудармаларда ол Vserasturix деп аталды. Атауы Vse («барлығы») және razturati («талантты болу» немесе «жою») сөздерінен алынған. Румыния тілінде ол Brațscurtarix. braț – «қол», scurt – «қысқа». Ресей тілінде ол Жизнестатистикс (Zhiznestatistiks). «Жизнь» – «өмір», «Статистика» – «статистика». «Астерикс: Құдайлардың сарайлары» фильмінде басшы «Авторитарикс» (Avtoritarix) деп аталды. «Астерикс және Обеликс Цезарьға қарсы» фильмінде ол «Абранакортикс» (француз тіліндегі атаудың бұзылған нұсқасы) деп аталды. Болгар тілінде ол Найдобрикс (Naidobrix), «най добър» сөзінен алынған, қарапайым «ең жақсысы» дегенді білдіреді. Чех тілінде ол Majestatix, Majestátní сөзінен алынған, «мажұқ» дегенді білдіреді. Исландия тілінде ол Aðalríkur.
In Welsh, he is Einharweinix, from ein harweinydd (our leader). In Greek film variations he was called Χοντρομπαλίξ (Khontrobalix), from χοντρομπαλάς (khontrobalás, dubbing a man "fat ball"), but is currently referred to as Μαζεστίξ (Mazestix, from French majestueux: "majestic"). He was also formerly called Μοναρχίξ (Monarchix) from the word μονάρχης (monárchēs: "monarch") but the name changed in the later book translations after 1991. In Sinhala — සිංහල which means big or head/leader. In Slovene, he is Ataaufbix. Ata means "dad" or "father" and aufbiks is a folk invitation to a fight. In some other translations, he is Vserasturix. The name comes from words Vse which means "all" and razturati means having talent for something or "destroying". In Romanian, he is Brațscurtarix. braț meaning "arm" and scurt meaning "short". In Russian, he is Жизнестатистикс (Zhiznestatistiks). "Жизнь" means "life", and "Статистика" means "statistics". In the "Asterix: The Mansions of the Gods" the chief is named "Авторитарикс" (Avtoritarix). In the "Asterix & Obelix Take on Caesar" he is named "Абранакортикс" (broken version of the French name). In Bulgarian, he is Найдобрикс (Naidobrix), derived from "най добър", simply meaning "the best one". In Czech, he is Majestatix, derived from word Majestátní meaning majestic. In Icelandic he is Aðalríkur.
Басшының қалқаншылары
Астерикс пен Цезарь сыйлығынан бастап, Vitalstatistix-тің бірдей (аты жоқ) қалқан ұстаушылары оны көтеріп (және түсіріп) жүрді; оған дейін әр альбомда басқа-басқа алып жүретін. Астерикс Швейцарияда ол оларға күннің керемет екенін айтқаннан кейін, екі қалқан ұстаушысын да жұмыстан босатады, олар көтеріліп, қалқанды кері бұрып, бастықты түсіріп алады. Содан кейін ол Астерикс, Гериатрикс, Фуллияутоматикс және Обеликс сияқты жаңа қалқан ұстаушыларды жалдайды (осы жағдайларда қалқан қатты қисайғандықтан, ол көлбеу тұруға мәжбүр, ал Обеликс оны бір қолымен официанттай көтеріп жүреді). Кіріспе беттерінде Vitalstatistix-тің айтарлықтай салмағымен күресіп жатқан қалқан ұстаушылары бейнеленеді, кейбір кітаптарда ол алысқа қарайды, ал басқаларында олар оған құрметпен қарағанда ол оларға жақсы көңілмен қарап тұрады.
Юлий Цезарь
Юлий Цезарь (Jules César) – Рим диктаторы және Галлияны жаулап алған батыр. Көптеген оқиғаларда оның легиондарына қарсы соңғы галлдық ауылды жаулап алу ниеті суреттеледі. Кейде ауыл (беймәлім түрде) оған көмектеседі, бірақ көбінесе ол Рим сенатында оған үлкен ұят келтіреді – кем дегенде бір кітапта, сәтсіз жоспардан кейін бүкіл сенат оған күледі. Бұған қарамастан, Цезарьдің де ар-намысы бар екені көрсетіледі, себебі Астерикс пен Обеликс оған көмектескен сайын, Цезарь олар сұраған кез келген жақсылықты істейді. Ол тіпті Цезарьдің ұлын ұрлап алуға тырысқан Брут бұзған галлдық ауылды қайта құруға дейін барады, ал Астерикс оның ұлын аман-есен отбасына қайтарып берді («Астерикс және Ұлы»). Цезарьдің келбеті ежелгі римдік монеталардағы бейнелерге негізделген.
Кіші қайталанатын таңбалар
Түпнұсқа (французша) атауы ерекшеленсе, жақшада беріледі.
Тарихи тұлғалар
Клеопатра (Клеопатра) — Египет патшасының грек патшайымы. Басқа кейіпкерлер оның әдемі мұрны туралы жиі айтады. Ол «Астерикс пен Клеопатра» мұқабасында пайда болады, онда Астерикс, Обеликс және Гетафикс египеттік сәулетшіден үш айда сарай салуға көмек сұрайды, себебі Клеопатра Цезарьмен египеттіктердің ұлылығын көрсету үшін тіл бітірісіп, егер сәулетші сәтсіз болса, оны крокодилдерге тастаумен қорқытады. Ол сондай-ақ «Астерикс пен Ұл» кітабында да бар, онда ол Цезарь арқылы ұлын Астерикске қауіпсіздігі үшін жібереді, өйткені Брут оны өлтіруге тырысқан. «Астерикс пен Обеликс теңізде» кітабында ол Цезарьмен бірге Римде. «Астерикс пен Ұл» кітабында оның терісі ашық, мұрны қысқа, ал «Астерикс пен Обеликс теңізде» кітабында терісі бірінші рет пайда болғандағыдан қараңғырақ, екінші рет пайда болғандағыдай кішкентай мұрны бар. Комикстегі оның келбеті Элизабет Тейлордың тарихи тұлғаны экранда бейнелеуіне негізделген. Брут — Маркус Юний Брут, (тарихта болмаған) Цезарьдің асырап алған ұлы ретінде бейнеленген. Ұдайы пышақпен ойнайды, бұл оның шын өмірде Цезарьдің өлтірушілерінің бірі болғанына сілтеме. Бұл туралы «Астерикс пен Аруақтар» кітабында айтылады, онда аруақтар Цезарьге егер ол Брутты жанына ұстаса, оған ешқандай зиян келмейді дейді. Серияда болашақтағы өлтіру туралы көптеген басқа сілтемелер бар, мысалы, Брут Цезарьдің өзіне ренжігеннен кейін, «бір күні мен…» (Астерикс пен Рим адамы) деп күңкілдейді, немесе Цезарь өзіне «Мен Брутпен қиындыққа тап болатынымды көремін» (Астерикс гладиатор) деп ойлайды. Цезарь көбінесе Шекспирдің «Et tu, Brute?» деген сөзін түрлі мақсаттар үшін оған айтады. Брут түрлі кітаптарда екінші рөлдерде көрінеді және «Астерикс пен Ұл» кітабында басты рөлде, онда оның Цезарь мен Клеопатраның нәресте ұлын өлтіру жоспары, Цезарьдің мұрагері ретінде орнын бекіту үшін, Клеопатра ұлын қауіпсіздігі үшін жібергенде, ауылға шабуыл жасауға итермелейді, бұл Цезарьді оны Жоғарғы Германияға жіберуге мәжбүр етеді. Бруттың сыртқы келбеті әр көрінісінде әртүрлі. Ол сондай-ақ анимациялық фильмде «Астерикс пен он екі тапсырма» фильмінде де көрінеді, онда Юлий Цезарь оған былай дейді: «Брут, сол пышақпен ойнауды тоқтат, әйтпесе біреуді жарақаттауың мүмкін». Брут экраннан тыс жерде тұрғанда, сіз «ау» дыбысын естисіз, ал келесі кадрда Брут бармағына бинт байлап тұр. Помпей — Цезарьдің ең үлкен жауы және Римнің бұрынғы консулы. Ол «Астерикс гладиатор», «Астерикс легионер» және «Астерикс пен Рим адамы» кітаптарында еске алынады және «Астерикс пен актриса» кітабында жеке өзі пайда болады, онда ол кітаптың антагонисті, Астерикс пен Обеликске туған күндері сыйлық ретінде берілген бағалы қару-жарақтарды іздеп жүр. «Астерикс пен Рим адамы» кітабында оның есімі римдіктердің дауларында айтылады, олар бірін-бірін Помпейдің жалақысында екеніне айыптайды, яғни олар Помпеймен одақтас. Метелл Сципион — Цезарьдің тағы бір жауы, Помпеймен одақтас. Цезарь оны Тапсус шайқасында жеңді, бұл «Астерикс легионер» кітабында суреттелген. Помпей бұл оқиғалар орын алғанға дейін өлтірілгендіктен, ол онда пайда болмайды (бірақ ол кейіннен «Астерикс пен актриса» кітабында анахронизм ретінде пайда болады). Цезарь мен Клеопатраның ұлы Цезарьон. Ол «Астерикс пен Ұл» кітабында көрінеді, онда ол қауіпсіздігі үшін ауылға жіберіледі. Ол екі рет сиқырлы эликсирді ішіп, ауыл тұрғындары мен оны тұтқындауға жіберілген римдіктерге қиындық туғызады, бірақ ол соңында әсерін жойып, отбасымен қайта қосылады. Ол ағаш астында ұйықтағанды ұнатады. Верцингеторикс — Арверниялық басшы, ол түрлі кітаптарда Галияны Цезарьдің аяғына тастап, оның аяғына ауыр соққы беру арқылы тарихи тұлға ретінде көрсетілген. Оның қалқаны «Астерикс пен басшының қалқаны» кітабының ортасында, ал оның ойдан шығарылған қызы Адреналин «Астерикс пен басшының қызы» кітабында. Кассивеллаун — Римдіктердің басып кіруіне қарсылық көрсеткен британдық басшы. Ол «Британиядағы Астерикс» кітабында пайда болады.
Басқалар
Антиклимакс (Жолиторакс) – Астерикстің бірінші туысы, бір буын өткен. Ол римдіктерге қарсы тұратын британдық ауылда тұрады (суретте көрсетілген). Ол сондай-ақ «Астерикс Корсикада» кітабында да кездеседі және «Астерикс пен Обеликс теңізде» кітабында қашып кеткен галерея құлы болып табылатын немере інісі бар. Макарон – Жағажайда мұздың ішінде тоңған күйде табылған, татуировкасы бар пикт жауынгері. Оның есімі Крек, себебі ол біреуді ұрғанда оның жұдырығы осылай дыбыстайды. Астерикс пен Обеликс оны «Астерикс пен пиктер» кітабында үйіне қайтарады. Оның сөйлеу қабілеті нашар, Getafix оны «Қарнында қыбырлау» деп атайды. Камомилла – Пикт басшысының қызы және Макаронның сүйіктісі. Маквикар – Бәсекелес пикт тайпасының басшысы және римдіктердің одақтасы. Оның тайпасын Макаронның тайпасынан ажыратуға болады, себебі олар сары және жасыл емес, қызыл және қара киіз шалбар киеді. Mykingdomforanos, McAnix және O'veroptimistix – Англия, Шотландия және Ирландияны ұсынып тұратын британдық басшылар, олар «Астерикс Британияда» және «Астерикс Корсикада» кітаптарында пайда болады. Петицуикс – «Астерикс Швейцарияда» және «Астерикс Корсикада» кітаптарының кейіпкері, швейцариялық қонақ үй иесі. Оның есімі француз тіліндегі «petit suisse» ірімшігімен байланысты. Пепе (Pépé) – Римдіктерге қарсы тұратын ибериялық ауылдың басшысының жас, ерке баласы; ол «Астерикс Испанияда» кітабының мұқабасында көрсетілген, онда оны Цезарь тұтқынға алады, бірақ Астерикс пен Обеликс құтқарып, қайтарады. Ол галлдарға да, римдіктерге де қиындық тудырады, тіпті Обеликс те олармен ажырасқанда ренжіді. Ол Cacofonix-тің музыкасын ұнататын сирек адамдардың бірі, сонымен қатар Dogmatix-ті де жақсы көреді. Ол Корсикадағы Астерикс ауылына қайта оралады. Экономик кризис (Эпидемай) – «Астерикс гладиаторда», «Астерикс пен Қара алтында» (Астерикс пен Обеликске Римге және Тирге саяхаттауға көмектеседі) және «Астерикс пен басшының қызында» кездесетін финикилік саудагер. Ол сондай-ақ «Астерикс Британияда» анимациялық фильмінде де пайда болады, бірақ аты айтылмайды. Edifis (Numérobis) – египеттік сәулетші және Getafix-тің ескі досы. «Астерикс және Обеликс: Миссия Клеопатра» фильмінде оның мінезі жасқарып қана қоймай, эксцентрикалық болып көрінеді. Бұл нұсқасы «Олимпиада ойындарындағы Астерикс» фильмінде шағын рөлде пайда болады. Олаф Тимандахаф (Олаф Гросебаф) – «Астерикс пен норманндарда» Жюстфоркисті ұрлаған викинг басшысы. Фильмде оның Икеа есімді әйелі және Аба есімді қызы бар, ол Жюстфоркистің әйелі болады.