Кіріспе

Жүрекке жасалған хирургия. Норвуд процедурасы – сол жақ жүрек гипоплазиясы синдромы (HLHS) және бір қарынша физиологиясы бар басқа да күрделі жүрек ақаулары бар пациенттерде жаңа функционалды жүйелік қан айналымын құруға арналған үш операцияның біріншісі. 1981 жылы доктор Уильям Имон Норвуд және оның әріптестері жүрек-өкпе байпас қолданып, алғашқы сәтті Норвуд процедурасын жүзеге асырды. Норвуд процедурасының нұсқалары немесе 1-ші кезеңдегі паллиация соңғы 30 жылда ұсынылып, қабылданды; алайда, негізгі қадамдар өзгеріссіз қалды. Оң қарыншаны жүйелік және өкпелік қан айналымына қан сорғылау механизмі ретінде пайдалану үшін, сол және оң қарыншалар арасында артериялық септектомия арқылы байланыс орнатылады. Содан кейін, оң қарынша мен аорта арасында байланыс жасалады, бұл үшін кеңейген өкпе артериясының дистальді бөлігінен алынған тіндік трансплантатты пайдаланып, тарылған қан ағын жолы қайта құрылады. Соңында, аортопульмонарлық шунт жасалады, ол аортаны негізгі өкпе артериясына қосып, өкпеге қан ағынын қамтамасыз етеді. Екінші операция, сондай-ақ Гленн процедурасы деп аталады, өкпе тамырларының қарсылығы төмендегеннен кейін жүйелік және өкпелік қан айналымын бөлуге бағытталған. Бұл аортопульмонарлық арнаны алып тастау арқылы және одан кейін екі бағытты SVC-өкпелік шунт құру арқылы жүзеге асырылады. Үшінші операция (3-ші кезең) – Фонтан процедурасы, онда төменгі қуыс вена (IVC, денеден жүрекке қанды қайтаратын үлкен тамыр) тармақты өкпе артерияларымен байланысады. Бұл операция аяқталғаннан кейін, денеден қайтып келетін барлық веналық қан тікелей өкпеге ағып түседі.

Көрсеткіштер

Норвуд процедурасы көбінесе гипопластикалық сол жүрек синдромын емдеу үшін жасалады, алайда осы процедураның түрлері митраль және трикуспид атризиясын, сондай-ақ үлкен артериялардың транспозициясының (TGA) кейбір түрлерін емдеу үшін де қолданылады. Мұндай жағдайлардағы ең шұғыл мәселе – жүректің жүйелік қан айналымына (яғни, денеге) қан айдауға қабілетсіздігі болып табылады. Осы үш операцияның мақсаты – соңғы нәтижеде жалғыз қарыншаны жүйелік қан айналымына қосу. Мұны іске асыру үшін өкпеге қан ағыны тоқтатылады, демек өкпеге қан ағынын қамтамасыз ететін балама жол құру қажет.

Процесс

Норвуд процедурасы үшін дене қуысына кіру кеуде сүйегінің үстінен тік сызықпен жасалған кесу арқылы жүзеге асырылады. Кеуде сүйегін бөлу қажет. Бұл операция күрделі және диагнозға және жүректің жалпы жағдайына қарай сәл өзгеріп қалуы мүмкін. Жүрекке жасалатын операцияны екі негізгі қадамға бөлуге болады.

Жүйелік айналымды қамтамасыз ету

Негізгі өкпе артериясы өкпе артериясының сол және оң бөліктерінен ажыратылып, аортаның жоғарғы бөлігімен біріктіріледі. Өкпе артериясын кеңейту жиі қажет болады, және бұл науқастың өзінің биологиялық тінін немесе сәйкес жануар тінін қолдану арқылы жасалуы мүмкін. Бұл оттегіленген және оттегісіз қан қоспасын морфологиялық оң қарынша арқылы, өкпе клапаны арқылы денеге соғуға мүмкіндік береді. Операцияның осы кезеңінде оң қарынша Неоаорта немесе қайта құрылған аорталық шығу жолы арқылы тікелей жүйелік қан айналымымен байланысады. Процедураның екінші қадамы өкпеге қан ағынын қамтамасыз етеді.

Өкпе қан айналымын қамтамасыз ету

Осы қадамның әртүрлі нұсқалары жылдар бойы ұсынылып келді, алайда соңғы 20 жылда олардың тек екеуі ғана жалпы медициналық тәжірибеде қолданысқа енді. Екі жағдайда да қан ағынын өкпеге бағыттау үшін арна қолданылады, бірақ анатомиялық бекіту әр түрлі болады. Процедура барысында екі түрлі шунт пайдаланылады: модификацияланған Блалок-Тауссиг (MBTS) және оң қарыншадан өкпе артериясына шунт (RVPA немесе Сано шунт). MBTS шунты өкпе артериясын брахиоцефальдық немесе субклавиалық артерияға қосады, ал RVPA арнасы оң қарыншадан өкпе артериясына жалғанады. Блалок-Тауссиг шунтында Gore-Tex түтігі (пластик түтіктің бір түрі) субклавиалық артерияны өкпе артериясына қосу үшін қолданылады. Мұндай жағдайда қан бір қарыншадан, өкпе клапаны арқылы, қайта құрылған аортадан, субклавиалық артериядан және арна арқылы өкпеге жетеді. Процедураның басқа да түрлері бар, онда шунттың бастапқы орны субклавиалық артерия емес, жүйелік қан айналымының басқа бөлігінен (мысалы, аортадан) болуы мүмкін. Сано шунтында бір қарынша қабырғасына тілік жасалады, содан кейін Gore-Tex түтігі арқылы қарынша өкпе артериясына қосылады. Оң қарыншаға тікелей арна жасау, Блалок-Тауссиг арнасына қарағанда пульсті қан ағынын қамтамасыз етеді. 2005 жылы өткізілген Single Ventricle Reconstruction зертмесі екі арнаны бір, үш және бес жылдық аралықта салыстырды. RVPA шунттары бір және үш жылдық нәтижелер бойынша жақсы көрсеткенімен, бес жылдық бақылауда өмір сүру көрсеткіштері мен трансплантация қажеттілігінің азаюы арасында ешқандай айырмашылық байқалмады. Норвуд процедурасынан кейін нәрестелер аралық кезеңге енеді, ол әдетте 5 айға дейін созылады. Бұл кезеңде пациенттер диуретиктер мен вазодилататорлар қолданылып, медициналық тұрғыдан оңтайландырылады.

Сахнааралық жалғаулар мен ұзақ мерзімді нәтижелер

Сәбилер әдетте босанғаннан кейінгі алғашқы үш-жеті күнде Норвуд процедурасынан өтеді. Ерте араласу туралы шешім жаңа туған нәрестенің кардиопульмональды жағдайына байланысты. Норвуд процедурасынан кейін және екінші кезеңдегі паллиацияға дейінгі кезең, яғни интерстадиялық кезең, 2%-20% аралығындағы өлім-жітіммен байланысты. Интерстадиялық өлім-жітімнің жоғарылауына әсер ететін бірнеше тәуекел факторлары анықталды: босану кезінде жүктіліктің 37 аптадан кем болуы, испаниялық тегі және халық санағы бойынша кедейлік деңгейі. Тыныс жолдарының асқынулары, тамақтанудағы қиындықтар және жоғарғы тыныс жолдарының инфекциялары да өлім-жітімнің артуымен байланысты. SVR сынағының нәтижелеріне қарамастан, Блэлок-Тауссиг кондуиттері RVPA байпасымен салыстырғанда паллиациядан кейінгі бірінші жылдағы аралық өліммен айтарлықтай байланысты болды. Көптеген зерттеулерде операциядан кейінгі ерте асқынулар туралы хабарланған, оларға дауыс бауларының сал болуы (қайталанатын қызыл арқалық нервтің жүрек қапшығына жақын орналасуына байланысты), жүрек тінінің манипуляциясы мен зақымдалуы нәтижесінде жүрек аритмиясы және белок жоғалту энтеропатиясы жатады. Ең күрделі туа біткен жүрек ауруларының, мысалы HLHS-тің өмір сүру көрсеткіштерінің артуымен қатар, SVR сынағынан кейін нейродамудың ұзақ мерзімді нәтижелері жан-жақты талданды. Ohye-тің мәліметтері бойынша, 14 айдан асқан нәрестелерде Бейлінің нәресте даму шкаласы бойынша психомоторлық даму индексі (PDI) және психикалық даму индексі (MDI) орташа көрсеткіштен төмен болды. Сонымен қатар, үш жылдық бақылау үшін «Жас және кезеңдер анкетасы» (ASQ) қолданылды. ASQ бес доменнен тұрады және коммуникацияны, жалпы моториканы, ұсақ моториканы, мәселе шешуді және жеке/әлеуметтік өзара әрекеттесуді бағалайды. Статистикалық талдау Norwood пациенттерінің көрсеткіштерінің жоғарыда аталған бес доменнің барлығында эталондық популяциямен салыстырғанда орташадан төмен екенін көрсетті. PDI көрсеткішіне тікелей әсер ететін тәуекел факторлары төменгі дене салмағы, Норвуд процедурасынан кейін жату мерзімінің ұзақтығы және Норвуд процедурасы мен 1 жасқа дейінгі аралықта асқынулардың көбеюі болды. HLHS кемістігін жүктілік кезеңінде анықтау сәтті паллиация үшін өте маңызды. HLHS босанғаннан кейін өмірмен үйлеспейтіндіктен, емдеудің жалғыз жолы – хирургиялық араласу. Хирургиялық емге қарамастан, нәрестелерде қан айналымының жетіспеушілігі мен өлім қаупі әрдайым сақталады. Шындығында, соңғы шолулар көрсеткендей, нәрестелердің тек 66%-ы ғана 5 жасқа жетеді. Бұдан әрі, соңғы кезеңдегі паллиациядан кейін нәрестелердің өлім-жітім рискі жылына 1% құрайды.

Тарих

Норвуд процедураларының тұңғыш сериясын 1979 және 1981 жылдар аралығында доктор Уильям Имон Норвуд жасады. Доктор Норвуд – Бостон, Массачусетс штатындағы Бостон балалар медициналық орталығында (BCMC) кардиоторакальды педиатриялық хирургия саласында феллоушылығын аяқтаған американдық дәрігер. BCMC-де жұмыс істеген кезінде ол ең күрделі туа біткен жүрек ақауларына, әсіресе HLHS-ке қызығушылық танытты. Бағдарлама жетекшісі доктор Альдо Кастанедоның тікелей қадағалауымен ол үш кезеңді Норвуд паллиациясын орындап, кейін оны жетілдірді. 1981 жылы оның жұмысы жарияланғаннан кейін доктор Норвуд Польшаның Краков қаласындағы «Үміт жобасына» қосылды. Ол онда өз жұмысын дамытуды және жетілдіруді жалғастырды: ол Польшада бірінші рет бір қарынша патологиясы бар науқасқа Фонтан процедурасын жасады.