Үндістандағы адам құқықтарының жағдайы

Кіріспе

Үндістанда адам құқықтарының сақталуына шолу Үндістандағы адам құқықтары – елдің үлкен аумағы мен халқы, сондай-ақ оның әртүрлі мәдениеті салдарынан туындайтын күрделі мәселе, бұл әлемдегі ең ірі тәуелсіз, зайырлы, социалистік демократиялық республика мәртебесіне қарамастан осылай. Үндістан Конституциясы дін бостандығын қамтитын негізгі құқықтарды көздейді. Сондай-ақ, сөз бостандығы, атқару және сот билігінің бөлінуі, ел ішінде және шетелде еркін қозғалу құқығы да қарастырылған. Елде тәуелсіз сот жүйесі және адам құқықтары мәселелерін қарастыратын органдар да бар. Human Rights Watch ұйымының 2016 жылғы есебі жоғарыда аталған мүмкіндіктерді мойындаса да, Үндістанда "адам құқықтарына қатысты елеулі алаңдаушылықтар" бар екенін айтады. Азаматтық қоғам өкілдері қысымға ұшырап, үкіметті сынағандар қорқыту мен сот процесіне тап болады. Сөз бостандығына мемлекеттік органдар мен түрлі топтар тарапынан шабуылдар жасалуда. Мұсылман және христиан азшылықтары билікті өз құқықтарын қорғау үшін жеткілікті шаралар қабылдамағаны үшін айыптайды. Үкімет әлі де мемлекеттік қызметкерлер мен қауіпсіздік күштеріне қылмыстық жауапкершіліктен босатуды қамтамасыз ететін заңдарды жойған жоқ.

Оқиғалар хронологиясы

1950 жылы Үндістан Конституциясы ересектердің жалпы сайлау құқығымен егеменді демократиялық республиканы орнатып, құрады. Конституцияның 3-бөлімінде Жоғарғы Сот пен Жоғарғы Соттар орындайтын Негізгі Құқықтар туралы заң қамтылған. Сонымен қатар, бұрын кемсітілген топтарға білім беру, жұмыспен қамту және саяси өкілдік бойынша резервтер қарастырылған. 1952 жылы Қылмыстық тайпалар туралы заңдар үкімет тарапынан жойылды, бұрынғы «қылмыстық тайпалар» «денотификацияланған» және Әдеттегі қылмыскерлер туралы заң (1952) қабылданды. 1955 жылы «Қол сұғылмаушылық (қылмыстар) туралы» заң, 1955 жылғы заң қабылданды. Отбасылық құқық реформасы индуист әйелдеріне көбірек құқықтар берді. 1958 жылғы Қарулы Күштер (арнайы өкілеттіктер) туралы заң, 1958 жыл. 1973 жылы Үндістанның Жоғарғы Соты Кесаваннда Бхарати ісі бойынша Конституцияның негізгі құрылымы (көптеген негізгі құқықтарды қоса алғанда) конституциялық түзетулермен өзгертілмейтінін шешті. 1975–1977 жылдары Үндістанда Төтенше жағдай жарияланды. Көптеген құқық бұзушылықтар орын алды. 1978 жылы Жоғарғы Сот «Менака Ганди қарсы Үндістан Одағы» ісінде Конституцияның 21-бабы бойынша өмір сүру құқығын тіпті төтенше жағдайда да тоқтата тұруға болмайтынын қабылдады. 1978 жылы Жамму және Кашмирдің Қоғамдық қауіпсіздік туралы заңы, 1978 жыл. 1984 жылы «Көк жұлдыз» операциясы және одан кейінгі 1984 жылғы Сикхтарға қарсы қырғын. 1984 жылдан бастап 2006 жылға дейін Пәнджабта полиция тарапынан соттан тыс жоғалулар. 1985–1986 жылдары Шах Бано ісі, онда Жоғарғы Сот ажырасқан мұсылман әйелінің асырауға құқығын мойындады, мұсылман дін қызметкерлерінің наразылығын тудырды. Жоғарғы Соттың шешімін жою үшін Раджив Ганди үкіметі 1986 жылы «Мұсылман әйелдерінің (ажырасудағы құқықтарын қорғау) туралы» заңын қабылдады. 1987 жылы Мееруттағы қауымдық дүрбелең кезіндегі Хашимпура қырғыны. 1989 жылы «Жоспарланған касталар мен тайпалар (қатыгездіктің алдын алу) туралы» заң қабылданды. 1989 жылдан қазірге дейін Кашмирдегі көтеріліс Кашмирлік Пандиттердің этникалық тазалануына, индуисттік храмдардың қорқытылуына, индустар мен сикхтердің өлтірілуіне және шетелдік туристер мен үкімет шенеуніктердің ұрлануына әкелді. (Қараңыз: Кашмирлік индустардың этникалық тазалануы). 1992 жылы конституциялық түзету ауылдық деңгейде үшінші басқару деңгейі ретінде Жергілікті Өзін-Өзі Басқаруды (Панчаяти Радж) орнатып, орталықтардың үштен бірін әйелдерге берді. Сондай-ақ, жоспарланған касталар мен тайпалар үшін де резервтер қарастырылды. 1992 жылы саяси митингідегі зорлық-зомбылықтан кейін Бабри мешіті қиратылды. 1993 жылы Адам құқықтарын қорғау туралы заңға сәйкес Ұлттық Адам құқықтары комиссиясы құрылды. 2001 жылы Жоғарғы Сот азық-түлік құқығын іске асыру үшін кең ауқымды бұйрықтар шығарды. 2002 жылы 2002 жылғы Гуджараттағы дүрбелеңде кемінде мыңдаған мұсылман мен индуист қаза тапты. 2005 жылы азаматтардың мемлекеттік органдарда сақталған ақпаратқа қол жеткізуіне мүмкіндік беретін «Ақпарат алу құқығы» туралы заң қабылданды. 2005 жылғы «Ұлттық ауылдық жұмыспен қамтуды кепілдік беру туралы» заң (NREGA) жұмыспен қамтудың жалпы құқығына кепілдік береді. 2006 жылы Жоғарғы Сот Үндістан полициясының нашар адам құқығы көрсеткіштеріне жауап ретінде полиция реформаларын жүргізуді бұйырды. 2009 жылы Дели жоғары соты Үндістанның қылмыстық кодексінің 377-бабындағы «табиғи емес» деп аталатын белгілі бір жыныстық актілерді қылмыстық жазаға тарту ережесінің, егер олар жеке келісіммен жасалған гомосексуалды актілерге қатысты болса, конституцияға қайшы екенін жариялады, бұл Үндістанда гомосексуалды қатынастарды тиімді түрде қылмыстық жазадан босатуға әкелді. Қараңыз: Үндістанда гомосексуализм. 2013 жылғы Қылмыстық заң (өзгерістер) заңы 2013 жылғы 19 наурызда Лок Сабхада, ал 2013 жылғы 21 наурызда Раджя Сабхада қабылданды, ол 1973 жылғы Үндістанның қылмыстық кодексіне, Үндістанның дәлелдеу туралы заңына және Қылмыстық іс жүргізу кодексіне сексуалдық қылмыстарға қатысты заңдарға түзетулер енгізеді. 2015 жылғы «Қара ақша (жария етілмеген шетелдік табыс және активтер) және салық салу туралы» заң Парламенттің екі палатасында да қабылданды. Бұл заңның мақсаты қара ақшаны, яғни жария етілмеген шетелдік активтер мен табыстарды шектеу және осындай табыстарға салық салу және айыппұл салу.

1950 The Constitution of India establishes a sovereign democratic republic with universal adult franchise. Part 3 of the Constitution contains a Bill of Fundamental Rights enforceable by the Supreme Court and the High Courts. It also provides for reservations for previously disadvantaged sections in education, employment and political representation. 1952 Criminal Tribes Acts repealed by government, former "criminal tribes" categorized as "denotified" and Habitual Offenders Act (1952) enacted. 1955 The Untouchability (Offences) Act, 1955. Reform of family law concerning Hindus gives more rights to Hindu women. 1958 Armed Forces (Special Powers) Act, 1958 1973 Supreme Court of India rules in Kesavananda Bharati case that the basic structure of the Constitution (including many fundamental rights) is unalterable by a constitutional amendment. 1975–1977 State of Emergency in India. Extensive rights violations take place. 1978 SC rules in Menaka Gandhi v. Union of India that the right to life under Article 21 of the Constitution cannot be suspended even in an emergency. 1978 Jammu and Kashmir Public Safety Act, 1978 1984 Operation Blue Star and the subsequent 1984 Anti Sikh riots 1984 2006 Extrajudicial disappearances in Punjab by the police 1985–1986 The Shah Bano case, where the Supreme Court recognised the Muslim woman's right to maintenance upon divorce, sparks protests from Muslim clergy. To nullify the decision of the Supreme Court, the Rajiv Gandhi government enacted The Muslim Women (Protection of Rights on Divorce) Act 1986 1987 Hashimpura massacre during communal riots in Meerut. 1989 Scheduled Caste and Scheduled Tribe (Prevention of Atrocities) Act, 1989 is passed. 1989–present Kashmiri insurgency sees ethnic cleansing of Kashmiri Pandits, desecrating Hindu temples, killing of Hindus and Sikhs, and abductions of foreign tourists and government functionaries. (See: Ethnic cleansing of Kashmiri Hindus) 1992 A constitutional amendment establishes Local Self Government (Panchayati Raj) as a third tier of governance at the village level, with one third of the seats reserved for women. Reservations were provided for scheduled castes and tribes as well. 1992 Demolition of the Babri Masjid occurred after a political rally at the site turned violent. 1993 National Human Rights Commission is established under the Protection of Human Rights Act. 2001 Supreme Court passes extensive orders to implement the right to food. 2002 2002 Gujarat riots which claimed at least a thousand lives of Muslims and Hindus. 2005 A powerful Right to Information Act is passed to give citizen's access to information held by public authorities. 2005 National Rural Employment Guarantee Act (NREGA) guarantees universal right to employment. 2006 Supreme Court orders police reforms in response to the poor human rights record of Indian police. 2009 Delhi High Court declares that Section 377 of the Indian Penal Code, which outlaws a range of unspecified "unnatural" sex acts, is unconstitutional when applied to homosexual acts between private consenting individuals, effectively decriminalising homosexual relationships in India. See also: Homosexuality in India.2013 Criminal Law (Amendment) Act was passed by the Lok Sabha on 19 March 2013, and by the Rajya Sabha on 21 March 2013, which provides for amendment of Indian Penal Code, Indian Evidence Act, and Code of Criminal Procedure, 1973 on laws related to sexual offences.2015 Black Money (Undisclosed Foreign Income and Assets) and Imposition of Tax Act was passed by both the Houses of the Parliament. This act aims to curb black money, or undisclosed foreign assets and income and imposes tax and penalty on such income.

Азаматтық бостандықтар

2021 жылы Freedom House саяси құқықтар мен азаматтық бостандықтар бойынша жыл сайынғы Freedom in the World рейтингінде Үндістанды жартылай еркін деп бағалады, 67 ұпай (0-100, жоғарырақ – жақсы). 2019 және 2023 жылдарғы әлемдегі демократияның жай-күйі туралы жылдық есептерде Швециядағы V-Dem институты Үндістанды "азаматтық қоғам ұйымдары мен сөз бостандығы сияқты демократияның көптеген жақтарына шектеулер салғандықтан" сайлау автократиясы деп жіктеді. 2023 жылғы есепте "Үндістанда автократияға бет бұру процесі айтарлықтай баяулаған, тіпті тоқтаған сияқты, бірақ автократияға айналғаннан кейін" делінген. Бұрын Үндістан 2018 жылға дейін сайлау демократиясы ретінде танылған.

Полиция тарапынан азаптау

Азиялық адам құқықтары орталығы 2002 жылдан 2008 жылға дейін күніне төрттен астам адам полиция күзетінде қайтыс болғанын, ал олардың "жүздегені" полицияның азаптауынан өлгенін бағалады. Пәнжабтағы Түзету әкімшілігі институтының есебінде елдегі полиция қызметкерлерінің 50%-ға дейін тұтқындарға физикалық немесе психикалық зорлық-зомбылық қолданғандығы айтылады. Сонымен қатар, Батыс Бенгалияда да санитарлық жағдайдың нашарлығы, жеткіліксіз орын немесе су болмауы сияқты азаптау деректері тіркелген. Халықаралық құқық қорғау ұйымы – "Азаптауға қарсы ұлттық науқан" (NCAT) 2019 жылы Үндістанда қамауда 1731 адамның қаза болғанын хабарлады. Құрбандардың көпшілігі осал топтардан – далиттер, мұсылмандар және адивасилер еді. 2019-2020 жылдар аралығында Ұлттық адам құқықтары комиссиясы (NHRC) жыл сайын орташа есеппен 139 полиция күзетіндегі және 1576 сот күзетіндегі жағдайды тіркеді. 2019-2020 жылдар аралығында NHRC жыл сайын 1500-нен астам сот күзетіндегі өлімдерді тіркеді.

Діни зорлық-зомбылық

Үндістанда діни топтар арасындағы (көбінесе индустар мен мұсылмандар арасындағы) қауымдық шиеленістер елдің британдық үстемдіктен тәуелсіздік алған сәтінен бері кеңінен таралған. Үндістанның бөлінісі кезінде индустар/сикхтер мен мұсылмандар арасында қақтығыстар болды, нәтижесінде көптеген адам зорлық-зомбылықтан қаза тапты. 1984 жылғы сикхтерге қарсы бүлік – бұл төрт күндік кезең, оның барысында Үндістанда сикхтер жаппай қырғынға ұшырады. Әртүрлі бағалауларға сәйкес, 2000-нан астам адам қаза тапты. Үкімет және тәуелсіз азаматтық қоғамдар құрған комиссиялардың тергеулері Индира Гандидің Ұлттық Конгресс партиясының мұнда қатысқандығын көрсетті. Басқа оқиғалардың ішінде 1987 жылы Мирутта қаласындағы қауымдық шиеленістер кезінде болған Хашимпура трагедиясы бар, онда провинциялық қарулы күштердің 19 өкілі 42 мұсылман жасын атып өлтіріп, денелерін жақын жердегі суару каналына лақтырды. Сондай-ақ 1992 жылғы Бомбейдегі және 2020 жылғы Делидегі төңкерістерді атауға болады, олардың салдарынан шамамен 53 адам қаза тапты, олардың 36-сы мұсылман, ал 15-і индус болды. Көпшілік пікір бойынша, бұл төңкерістерге Делидегі БЖП саясаткері Капил Мишраның CAA-ға қарсы бейбіт наразылықтарға қатысты жасаған қаулылыстары және угрозалық сөздері себеп болды. Үндістанның Жоғарғы соты Делидегі төңкерістер кезінде Дели полициясын "кәсіпкерліксіздік" танытқаны үшін айыптады және полиция тәуелсіз және адал түрде әрекет етудің орнына, Бхаратия Джаната партиясы басқаратын Орталық үкіметтен нұсқау күткенін нақты айтты. Сот отырысында судья К.М. Джозеф: "Ұлыбританиядағы полицияның қалай әрекет ететініне назар салыңыз. Егер біреу қоздыратын сөз айтса, олар дереу әрекет етеді. Олар бұйрық күтпейді. Полиция мұнда-мына қарап тұрмауы керек" деді. Ресми мәліметтерге сәйкес, 2002 жылғы Гуджараттағы төңкерістер 1044 адамның қаза табуына, 223 адамның жоғалуына және 2500 адамның жаралануына әкелді. Қаза тапқандардың 790-ы мұсылман, ал 254-і индус болды. Көптеген дереккөздер 2000-ға дейін адам қаза болғанын хабарлады. Зорлау, балаларды тірідей өртеу, мүліктің кең ауқымда тоналануы және қиратылуы орын алды. Бұл оқиғаның себебі Годхрадағы пойызды өртеу болды, нәтижесінде 59 адам (көбінесе Бабри мешітінің қиратылған жерінен Айодхьядан қайтып келген) өртеніп қайтыс болды. Кейін жергілікті газеттерде ISI-нің шабуылға қатысқандығы және жергілікті мұсылмандардың олармен байланыста болғандығы туралы жалған ақпарат тарады, сондай-ақ мұсылмандар индус әйелдерін зорлап алып, ұрлағандары туралы жалған әңгімелер тарады. Көптеген есептер шабуылдардың ұялы телефондар мен мұсылмандардың үйлері мен бизнесінің тізімі бар үкіметтік баспалар арқылы жоғары деңгейде үйлестірілгенін көрсетеді. Құрбандар полицияға көптеген шақырғандарына қарамастан, полиция оларға "сізді құтқаруға бұйрық жоқ" деді. Көптеген жағдайларда полиция топтың жолына кедерес келтірген мұсылмандарды атып өлтіруге бастады. 2002 жылғы Human Rights Watch есебінде Бахаратия Джаната партиясының Гуджарат штатының маңызды министрінің төңкерістің бірінші күнінде Ахмадабадтағы полиция басқармасын басып алып, мұсылмандардан көмек сұраған өтініштерді елемеуге бұйрық бергені айтылады. Гуджарати тіліндегі баспасөздің кейбір бөлімдері Годхра шабуылдары үшін индустарды кек алуға шақыратын жалған оқиғалар мен мәлімдемелерді жариялады. Сондай-ақ, көптеген жағдайларда полиция көмек көрсету сылтауымен құрбандарды тікелей өлтірушілердің қолына жеткізді. Гуджараттың сол кездегі бас министрі Нарендра Модиге қарсы тағылған айыптаулардан арнайы тергеу тобы жүргізген тергеу нәтижесінде жергілікті сот босатты. Алайда, бұл есепті Ахмадабад қаласында күйеуі Ахсан Джафри, бұрынғы Конгресс саясаткері қаза тапқан Закия Джафри наразылыққа түсірді. Джафри ханым тергеу Моди мен тағы 62 адамды кінәлауға жеткілікті дәлелдерді анықтағанын мәлімдеді. 2020 жылғы АҚШ Халықаралық діни еркіндік жөніндегі комиссиясының баяндамасында Үндістан ерекше алаңдаушылық туғызатын ел ретінде танылды.

Communal conflicts between religious groups (mostly between Hindus and Muslims) have been prevalent in India since around the time of its independence from British rule. Communal riots took place during the partition of India between Hindus/Sikhs and Muslims where large numbers of people were killed in large scale violence. The 1984 Anti Sikh Riots was a four day period during which Sikhs were massacred in India. According to some estimates state that more than 2,000 were killed. Investigations by various committess appointed both by the government and independent civil societies have found complicity on the part of Indira Gandhi's Congress party. Other incidents include the 1987 Hashimpura massacre during communal riots in Meerut, where it was alleged that 19 members of the Provincial Armed Constabulary shot 42 Muslim youths in cold blood, and dumped their bodies in a nearby irrigation canal, 1992 Bombay riots and the 2020 Delhi riots, which resulted in the death of about 53 people, 36 among whom were Muslims and 15 were Hindus. It is commonly believed that the riots were incited by a threatening speech and an ultimatum targeted towards peaceful anti CAA protesters by Kapil Mishra, a BJP politician from Delhi. The Supreme Court of India blamed the Delhi police for "unprofessionalism" during the Delhi riots and directly indicated that the police was waiting for the Central Government of India led by the Bharatiya Janata Party to give them instructions, instead of acting independently and conscientiously. In the hearing, Justice K. M. Joseph said – "Look at how police acts in the UK. If somebody makes an inflammatory remark, they swing into action. They don't wait for orders. Police should not be looking for here and there for nods". According to official figures, 2002 Gujarat riots ended with 1,044 dead, 223 missing, and 2,500 injured. Of the dead, 790 were Muslim and 254 Hindu. Unofficial sources estimate that up to 2,000 people died. There were instances of rape, children being burned alive, and widespread looting and destruction of property. It is believed to have been incited by the Godhra train burning, where 59 people (who were mostly returning from Ayodhya after a religious celebration at the Babri Masjid demolition site) were burnt to death. Subsequently, circulation of false news in local newspapers alleging ISI hand in the attacks and that the local Muslims conspired with them, and also about false stories of kidnap and rape of Hindu women by Muslims further inflamed the situation. Numerous accounts describe the attacks to be highly coordinated with mobile phones and government issued printouts listing the homes and businesses of Muslims. Although many calls to the police were made from victims, they were told by the police that "we have no orders to save you. In many cases, the police led the charge, using gunfire to kill Muslims who got in the mobs' way. According to a 2002 Human Rights Watch report, a key Bharatiya Janata Party state minister is reported to have taken over police control rooms in Ahmedabad on the first day of the carnage, issuing orders to disregard pleas for assistance from Muslims. Portions of the Gujarati language press meanwhile printed fabricated stories and statements openly calling on Hindus to avenge the Godhra attacks. Also in many cases, under the guise of offering assistance, the police led the victims directly into the hands of their killers. The then Chief minister of Gujarat, Narendra Modi was cleared of the accusations levied against him by a local court based on the investigation carried out by a Special Investigation Team. However, this report was challenged by Zakia Jafri, whose husband Ahsan Jafri, a former Congress politician, was killed by a mob in Ahmedabad city. Ms. Jafri claimed the investigation had revealed sufficient evidence to implicate Mr. Modi and 62 others. The 2020 report by the United States Commission for International religious freedom designated India as a Country of Particular Concern

Кастаға байланысты мәселелер

Алайда, қазіргі Үндістанда кастаның ықпалы төмендеуде. Бұл, бір жағынан, саяси жүйеге демократиялық әсер еткен барлық касталарға білім берудің таралуына байланысты. Дегенмен, бұл "теңдестіру" алаңы даусыз мәселе тудырды. Мандал комиссиясы және оның квоталық жүйесі өте сезімтал мәселе болып саналды. Профессор Дипанкар Гуптаның пікірінше, Үндістан сайлауында касталардың рөлі шамадан тыс үлкейтілген. Соңғы кезде касталық саясатта өзгерістер болып жатыр, бұл негізінен Үндістандағы экономикалық либерализацияның нәтижесі. Төменгі касталардың күшейіп келе жатқан мүмкіндіктері кейбір аймақтарда сыбайлас жемқорлықтың өсуімен бірге жүрді. Бұл, төменгі касталар даму бағдарламаларын және заң үстемдігін жоғарғы касталардың төменгі касталарды бағындыру үшін пайдаланатын құралдар деп қабылдауына байланысты болды. Amnesty International халықаралық құқық қорғау ұйымы "Үндістан үкіметі каста мен тегіне негізделген кемсітушілікке қарсы заңдық ережелерді толыққанды қабылдап, қолдануға міндетті. Үндістанның денотифицирленген тайпалары, сондай-ақ көптеген көшпелі тайпалар, барлығы 60 миллион адамды құрайды, әлеуметтік айыпталу мен экономикалық қиындықтарға тап болуда. Қылмыстық тайпалар туралы 1871 жылғы заң үкімет тарапынан 1952 жылы жойылды және оның орнына Әдеттегі қылмыскерлер туралы заң (HOA) (1952) енгізілді, бірақ бұл, іс жүзінде, ескі "қылмыстық тайпалардың" жаңа тізімін жасауға әкеп соқты. Бұл тайпалар бүгінге дейін "Әлеуметтік зиянды қызметтерге қарсы іс-қимыл актісінің" (PASA) салдарына тап болып, күнделікті өмір күресіне шыдауда, олардың көпшілігі кедейлік шегінен төмен өмір сүреді. Ұлттық адам құқықтары жөніндегі комиссия және БҰҰ-ның нәсілдік дискриминацияны жою комитеті (CERD) үкіметтен бұл заңды да жоюды сұрады, өйткені бұрынғы "қылмыстық" тайпалар әлі де қысым мен әлеуметтік оқшаулануға ұшырауда, ал көптегендері SC, ST немесе OBC мәртебесінен айырылып, экономикалық және әлеуметтік жағдайларын жақсартатын резервтерге қол жеткізу мүмкіндігінен қағылды.

Contemporary India, however, has seen the influence of caste start to decline. This is partly due to the spread of education to all castes which has had a democratising effect on the political system. However, this "equalising" of the playing field has not been without controversy. The Mandal Commission and its quotas system has been a particularly sensitive issue. It has been argued by Professor Dipankar Gupta that the role of castes in Indian elections have been overplayed. More recently there has been a flux in caste politics, mainly caused by economic liberalisation in India. This upsurge in lower caste empowerment was accompanied in some regions by a spike in the level of corruption. This was partly due to lower caste perceiving development programs and rule of law as tools used by the upper caste to subjugate lower castes. Amnesty International says "it is the responsibility of the Indian government to fully enact and apply its legal provisions against discrimination on the basis of caste and descent. Denotified tribes of India, along with many nomadic tribes collectively 60 million in population, continue to face social stigma and economic hardships, despite the fact Criminal Tribes Act 1871, was repealed by the government in 1952 and replaced by Habitual Offenders Act (HOA) (1952), as effectively it only created a new list out of the old list of so called "criminal tribes. These tribes even today face the consequences of the 'Prevention of Anti Social Activity Act' (PASA), which only adds to their everyday struggle for existence as most of them live below poverty line. National Human Rights Commission and UN's anti discrimination body Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD) have asked the government to repeal this law as well, as these former "criminalised" tribes continue to suffer oppression and social ostracization at large and many have been denied SC, ST or OBC status, denying them access to reservations which would elevated their economic and social status.

Сөз бостандығы

"Репортерлер шекарасыз" ұйымының бағалауынша, 2010 жылы Үндістан баспасөз бостандығы индексінде әлемдік деңгейде 122-ші орынды иеленді (2009 жылы 105-ші орынды иеленген еді). 2010 жылы Үндістанның баспасөз бостандығы индексі 0-ден 105-ке дейінгі шкалада 38,75-ті көрсетті (2009 жылы 29,33). 2014 жылы Үндістан әлемдік рейтингте 140-шы орынға түсті (105 баллдық шкалада 40,34 ұпай), бірақ бұған қарамастан, аймақтағы үздік көрсеткіштердің бірі болып қала береді. Үндістан Конституциясында "баспасөз" деген сөз тікелей айтылмаса да, "сөз және өрнектей алу бостандығы" (19-баптың 1-тармағы) қарастырылған. Алайда, бұл құқық (2)-тармақшада белгіленген шектеулерге жатады, яғни бұл бостандық "Үндістанның егемендігі мен тұтастығы, мемлекеттің қауіпсіздігі, шетел мемлекеттерімен достық қарым-қатынас, қоғамдық тәртіп, әдептілік сақтау, моральдық нормаларды сақтау, сотқа наразылық білдіру, қаралау немесе қылмысқа итермелеу" сияқты себептермен шектелуі мүмкін. "Ресми құпиялар туралы" заң және "Терроризмге қарсы іс-қимыл" заңы (POTA) баспасөз бостандығын шектеу үшін қолданылған. POTA бойынша, күдікті терроризммен байланысты қылмыстар бойынша айыпталуына дейін бес айға дейін ұсталуы мүмкін еді. POTA 2004 жылы жойылды, бірақ оның орнына UAPA-ға түзетулер енгізілді. 1923 жылғы "Ресми құпиялар туралы" заң 2005 жылғы "Ақпаратқа қол жеткізу құқығы" заңынан кейін күшін жойды.

According to the estimates of Reporters Without Borders, India ranks 122nd worldwide in 2010 on the press freedom index (down from 105th in 2009). The press freedom index for India is 38.75 in 2010 (29.33 for 2009) on a scale that runs from 0 (most free) to 105 (least free). In 2014 India was down ranked to 140th worldwide (score of 40.34 out of 105) but despite this remains one of the best scores in the region. The Indian Constitution, while not mentioning the word "press", provides for "the right to freedom of speech and expression" (Article 19(1) a). However this right is subject to restrictions under subclause (2), whereby this freedom can be restricted for reasons of "sovereignty and integrity of India, the security of the State, friendly relations with foreign States, public order, preserving decency, preserving morality, in relation to contempt of court, defamation, or incitement to an offence". Laws such as the Official Secrets Act and Prevention of Terrorism Act

(POTA) have been used to limit press freedom. Under POTA, person could be detained for up to six months before the police were required to bring charges on allegations for terrorism related offenses. POTA was repealed in 2004, but was replaced by amendments to UAPA. The Official Secrets Act 1923 was abolished after right to information act 2005

For the first half century of independence, media control by the state was the major constraint on press freedom. Indira Gandhi famously stated in 1975 that All India Radio is "a Government organ, it is going to remain a Government organ". With the liberalisation starting in the 1990s, private control of media has burgeoned, leading to increasing independence and greater scrutiny of government. Organisations like Tehelka and NDTV have been particularly influential, in bringing about the resignation of powerful Haryana minister Venod Sharma. In addition, laws like Prasar Bharati act passed in recent years contribute significantly to reducing the control of the press by the government.

Тәуелсіздіктің алғашқы жарты ғасырында мемлекеттік бақылау баспасөз бостандығына ең үлкен кедергі болды. 1975 жылы Индира Ганди "All India Radio – үкіметтік орган, және ол үкіметтік орган болып қала береді" деп мәлімдеді. 1990 жылдары басталган либерализация кезінде жеке меншік БАҚ өрістеп, тәуелсіздік пен үкіметтің қызметін қатаң бақылауға алып келді. "Tehelka" және "NDTV" сияқты ұйымдар Харьянаның ықпалды министрі Венод Шарманың отставкаға кетуіне ықпал етті. Сонымен қатар, соңғы жылдары қабылданған "Prasar Bharati" заңы үкіметтің баспасөзді бақылауын азайтуға маңызды үлес қосты.

ЛГБТ құқықтары

Дели жоғары соты 2009 жылдың 2 шілдесінде ересектердің өзара келісімімен жасалған жеке жыныстық қатынасты қылмыстық деп танығанға дейін, гомосексуализмді қылмыстық деп таныған шешімінде, бұрынғы заң Үндістан Конституциясында кепілдік берілген негізгі құқықтармен қайшы келетінін және мұндай қылмыстық жазалау Конституцияның 21, 14 және 15-баптарын бұзатынын атап өтті. 2013 жылдың 11 желтоқсанында Жоғарғы Сот шешімімен гомосексуализм қайтадан қылмыс деп танылды. 2018 жылдың 6 қыркүйегінде Үндістан Жоғарғы Сотының бес судьядан тұратын конституциялық алқасы тарихи шешім қабылдап, гомосексуализмді қылмыстан босатып, 15-баптың қолданысын кеңейтіп, "сексуалдық бағдар" ұғымын дискриминацияға тыйым салуға енгізді.

Ассам

Human Rights Watch ұйымының баяндамасында журналистер мен адам құқықтарын қорғайтын белсенділер адам құқықтарын бұзу туралы жалған ақпарат таратқандары үшін қамауға алынған. Ассам Үндістанда адам құқықтары бұзылғандығы туралы шағымдар жиі айтылатын штаттардың бірі болып қала береді. Нәтижесінде, сепаратистік және тәуелсіздік қозғалыстары саяси жағдайды шиеленістірді, Үндістан қауіпсіздік күштері адам құқықтарын бұзады деген кең таралған айыптаулар бар, бірақ осы айыптауларды растайтын нақты дәлелдер жоқ. Freedom House ұйымы 2013 жылғы Үндістан туралы баяндамасында, Ассам сияқты көтеріліске қарсы күресіп жатқан ауылдық аймақтар мен аймақтардағы журналистердің осал екенін және тараптардың екеуінен де қысымға ұшырайтынын мәлімдеді.

Пунджаб

1984 жылдан 1994 жылға дейін Үндістанның солтүстігіндегі Пенджаб штатында тәуелсіздік күресін жүргізген Халистан қозғалысы мен Үндістанның қауіпсіздік күштері арасында билік үшін күрес болды. 1984 жылы Үндістан үкіметі Пенджабтағы наразылықтың күшеюіне жауап ретінде «Көк жұлдыз» операциясын бастады, ол Амритсар қаласындағы Хармандир Сахиб, яки Алтын ғибадатхана кешеніне шабуыл жасауды қамтыды – бұл сикх дінінің рухани және діни өмірінің орталығы, онда кейбір лаңкестік топтар шегініп алған. Операция даулы болды және жүздеген бейбіт тұрғындар, лаңкестер мен әскерилердің қаза болуына әкелді. Осы оқиғадан кейін сикх күзетшілері премьер-министр Индира Гандиниді өлтірді, одан кейін зорлық-зомбылық күшейді. Осы оқиғалардың салдары он жылдан астам уақыт бойы сезілді. Human Rights Watch есебінде мемлекеттік қауіпсіздік күштері «көтерілісті тоқтату үшін күшейе түскен қатыгездік әдістерді қолданды, оның ішінде негізсіз тұтқындау, азаптау, сотсыз ұзақ уақытқа қамауда ұстау, жоғалып кету және бейбіт тұрғындар мен күдікті лаңкестерді жазасыз өлтіру» жайлы айтылды. 1996 жылғы Human Rights Watch (HRW) есебі Үндістан әскерін және Үндістан үкіметі қолдаған жартылай әскери күштерін «Кашмирде ауыр және кең тараған адам құқықтарын бұзуда» деп айыптады. HRW сондай-ақ Үндістан күштерін «қоғамды жазалау және қорлау құралы ретінде зорлауды пайдалануда» деп айыптады. Amnesty International және HRW сияқты бірнеше адам құқықтары ұйымдары Кашмирде полиция мен әскердің соттан тыс өлімдер, жоғалып кету және азаптау туралы хабарлады. Қарулы күштерге арнайы өкілеттік беру туралы заң (AFSPA), әскерилерге қамауға алудың кең өкілеттіктерін, өлтіру үшін ату құқығын және контртерроризм операциялары кезінде мүлікті басып алу немесе жою құқығын береді, 1990 жылы Джамму мен Кашмирге қолданылды және содан бері күшінде. Үндістан шенеуніктері әскерлерге мұндай өкілеттіктер қажет екенін мәлімдеді, өйткені әскер тек ұлттық қауіпсіздік қарулы жауынгерлерден нақты қауіп болғанда ғана жұмылдырылады. Олар мұндай жағдайларда ерекше шаралар қабылдау қажет дейді. Адам құқықтары ұйымдары Үндістан үкіметінен осы заңды жоюды талап етті. 2008 жылғы Freedom House есебі Джамму мен Кашмирді «ішінара еркін» мемлекет деп сипаттады.

From 1984 to 1994, the state of Punjab in northern India was engaged in a power struggle between the militant secessionist Khalistan movement and Indian security forces. The Indian government responded to the escalating Punjab insurgency by launching Operation Blue Star in 1984, storming the Harmandir Sahib, or Golden Temple complex in Amritsar—the center of Sikh religious and spiritual life, where some militant groups had retreated. The Operation was controversial and resulted in death of hundreds of civilians, militants and soldiers. After this incident, Sikh bodyguards assassinated Prime Minister Indira Gandhi, further violence ensued. The aftermath of these events were felt for more than a decade. According to a Human Rights Watch report, state security forces adopted "increasingly brutal methods to stem the insurgency, including arbitrary arrests, torture, prolonged detention without trial, disappearances and summary killings of civilians and suspected militants". A 1996 Human Rights Watch (HRW) report accused the Indian military and Indian government backed paramilitaries of "committ[ing] serious and widespread human rights violations in Kashmir". HRW has also accused Indian forces of "using rape as a means to punish and humiliate communities". There have been claims of extrajudicial killings, disappearances, and torture by the police and army in Kashmir by several human rights organisations, including Amnesty International and HRW. The Armed Forces Special Powers Act (AFSPA) which grants the military wide powers of arrest, the right to shoot to kill, and to occupy or destroy property in counterinsurgency operations was applied to Jammu and Kashmir in 1990, and has been applicable since. Indian officials claim that troops need such powers because the army is only deployed when national security is at serious risk from armed combatants. Such circumstances, they say, call for extraordinary measures. Human rights organisations have also asked Indian government to repeal One 2008 report by Freedom House described Jammu and Kashmir as 'partly free'.

Адам құқықтары бұзылуының басқа түрлері

Алдауды анықтау тесттері, мысалы, "наркоанализ" (бақыланатын анестезия), миды картаға түсіру және өтірік анықтағыш тесттер бір кезде Үндістан соттарында қылмыстық тергеп-тексерулер үшін кеңінен рұқсат етілген. Алдауды анықтау тесттерін (ААТ) жүргізу кезінде адам құқықтарының бұзылуына қатысты алаңдаушылықтар бұрыннан айтылып келді және Үндістанның Ұлттық Адам Құқықтары Комиссиясы 2000 жылы полиграфтық тесттерді жүргізу бойынша нұсқаулықтар жариялаған. Дегенмен, осы нұсқаулықтарды тергеу агенттіктерінің тек азы ғана сақтаған. Бірақ 2010 жылдың 5 мамырында Үндістанның Жоғарғы Соты (Smt. Selvi vs. Karnataka штаты) «Егер тест нәтижелері күштеп алынса, олар сотта дәлел ретінде қабылданбайды» және «Конституцияның 20-бабының 3-тармағы адамның сөйлеу немесе үн қатпау таңдауын, ал кейіннен берген жауабы айыптаушы немесе босатушы болған жағдайда да қорғайды» сондай-ақ «ерікті түрде жүргізілген тест нәтижелерінің көмегімен кейіннен табылған кез келген ақпарат немесе материал 1872 жылғы Дәлелдеме Заңының 27-бабына сәйкес қабылдануы мүмкін» деп шешім шығарды.

Мұсылман әйелдерінің құқықтары

Үндістандағы маңызды мәселелердің бірі – гендерлік дискриминация. Үндістандағы мұсылман әйелдері адам құқықтары шеңберінде теңдік құқығынан айырылған ірі топтардың бірі болып табылады. Олардың қиындықтары мәдени және діни себептерден туындайды. Бұл дінде және тіпті прогрессивті айналымдардағы негативті стереотиптерді қамтиды. Сондай-ақ, бұл патриархалды түсіндірулерді және Құран мен Исламға еркектердің берген түсіндірулерін де қамтиды. Мұсылман әйелдері діни және гендерлік азшылыққа жататындықтан, екі жақты шеттеуге ұшырайды. Интерсекционалды феминистік топтар мұсылман әйелдерінің өздерінің дербестігі туралы пікірлерін ескерудің маңыздылығын айтады, әйтпесе мұсылман әйелдерін стереотиптеуге және исламофобияны күшейтуге мүмкіндік туындайды.

Үндістандағы мұсылман заңдарының қысқаша тарихы

Оңтүстік Азиядағы мұсылман құқығы шариғаттан өзгеше. Шариғат (шариат немесе фиқһ) – барлық мұсылманның өмірін толыққанды басқаруға арналған діни ережелер жиынтығы. Бірақ, Үндістанда осы ережелердің тек бір бөлігі ғана қолданылады. Бұл, Үндістан заңдарының британдық отаршылдық кезеңнен бастап ағылшын ортақ құқығы және әділеттілік принциптерімен өзгертлуіне байланысты. Қазір ол англо-мухаммедан құқығы деп аталады. Ислам құқығы қасиетті болғамен, қазіргі заманғы саяси және әлеуметтік өзгерістерге байланысты Үндістанда классикалық ислам құқығының қасиетті түсіндірмелері қоғамдық қажеттіліктерге жауап ретінде өзгерген. Үндістан Конституциясы 14-бабында теңдік құқығын, ал 15-бабында кемсітушілікке, соның ішінде гендерлік теңсіздікке қарсы бостандықты белгілейді. Алайда, 25-бап дін бостандығын қамтамасыз етеді, бұл мұсылман қауымдастықтарының діни құқықтарын қорғайды, нәтижесінде мұсылман жеке құқығы мұсылман ерлер мен әйелдер арасында кемсітушілікке жол береді. Мұсылман жеке құқығындағы кемсітушіліктің сақталуы Үндістан Конституциясының, әсіресе 14 және 15-баптарына қайшы келеді.

Жеке құқық және теңсіздік

Конституцияда құқықтарды ресми мойындауға қарамастан, мұсылман әйелдері жеке құқық саласында гендерлік теңсіздікке ұшырайды. Жеке құқық Үндістанда мұсылман әйелдеріне төмен мәртебе беру практикасын жалғастыруға мүмкіндік береді, бұл құқықтық реформаның қажеттілігін тудырады. Бұл реформаны жүзеге асыру қиын, себебі отбасылық заңдардың біркелкілігін діни дәстүрлерді қорғаушылар қолдайды, олар дәстүрлі мұсылмандық үрдістерді ислам идеалдарына сәйкес ұстауға тырысады. Соттар да конституциялық құқықтардың жеке құқыққа араласуына кедергі келтіреді. Жоғары соттың Харвиндр Каур мен Хармандр Сингх Чоудхари ісінде жеке құқықтың гендерлік теңсіздікке қатысты кемсітушілік екені жоққа шығарылды және "конституциялық заңды үйге енгізудің өте орынсыз екені" айтылды. Бұл шешім Үндістандағы барлық әйелдерді конституциялық құқықтардан айыруы мүмкін, себебі ол теңдік заңдарынан гөрі діни заңдарға басымдық береді. Алайда, Әмина ісінде жеке құқық бойынша кемсітушілік оң бағаланды, сот мұсылман жеке құқығының мұсылман әйелдеріне қатысты кемсітушілікке жатқызылғандығын және бұл конституцияға қайшы екенін атап өтті. Дегенмен, ислам заңы белгілі бір құқықтарды көздейді. Мысалы, никахнама (неке шарты) көп әйел алу және әйелдің ажырасуға қол жеткізу құқығы сияқты мәселелерді қамти алады, тіпті мүлік құқықтарына үлестерді де қарастырады. Ажырасуға байланысты қаржылық қолдау мұсылман әйелдерінің (ажырасудағы құқықтарын қорғау) туралы 1986 жылғы заңда реттелген. Бірақ бұл құқықтар шектеулі. Мысалы, ажырасқан әйел үш айлық қаржылық көмек ала алады. Сонымен қатар, егер бала үш ай ішінде туса ғана күйеу балаға үш ай алимент төлеуге міндетті, ал бұрын туған балаға алимент төлеуге міндетті емес. Мұсылман әйелдерінің ислам қауымдастығындағы құқықтары туралы білімінің жетіспеуі осы мәселелерде олардың құқықтарын іске асыруға кедерілдіреді. Үндістанда мұсылман әйелдері моногамдық некеде қорғалмайды, ал мұсылман еркектері Үндістанның Қылмыстық кодексімен қорғалған. Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісімге сәйкес Адам құқықтары жөніндегі комиссия (АҚК) 1997 жылы Үндістанның есебінде діни негіздегі жеке заңдарды атап көрсетті. Оған мультикультурализмді қолдайтын адам құқықтары аясында исламдық құқықтық қауымдастықта мұсылман әйелдеріне қатысты әділетсіз ережелер мен практикаларды түзетуге көмектесу қажеттігі туралы хабарланды.

Even though there is formal recognition of rights within the constitution, Muslim women experience gender inequalities in practice within the sphere of personal law. Personal law enables the continuing practice of giving a lower status to Muslim women in India. Which raises the need for legal reform. This is hard to achieve because often uniformity of family laws are often upheld by staunch supporters of religious traditions, who tend to keep traditional Muslim practices within the conformity of Islamic ideals. The courts also favour to not let constitutional rights intrude in personal law. In the High Court case Harvinder Kaur v. Harmander Singh Choudhary, it was rejected that personal law was discriminatory towards Gender inequality in India and stated that the " introduction of Constitutional law into the home is most inappropriate". The ruling can lead to deprivation of all woman in India the fundamental rights within the constitution as it places higher importance to religious laws over equality laws. Personal law discrimination was, on the other hand, positively recognised in the case of Amina, here the court noted that Muslim personal law is discriminatory towards Muslim women, and as such is unconstitutional. Islamic law does however provide for certain rights. One example can be seen within a matrimonial deed, or Nikahnama. A Nikahnama can cover certain rights which pertain to polygamy and the woman's right to enforce a divorce proceeding. This could even include shares in property rights. Muslim law for financial support due to divorcement has been codified in the Muslim Women's (Protection of Rights on Divorce) Act 1986. Nevertheless, these rights remain minimal. For example, the divorced wife can only receive three months of financial support. Also, the husband of the divorced wife only has to pay child support for 3 months if that child is born within the three month period, but if they had a child before that then the husband is not obligated to pay any support. Woman's rights in these matters are often not practised due to Muslim women's lack of education toward their rights within the Islamic community. Also, Muslim woman in India are not protected when it comes to monogamous marriages, but Muslim men are, protected under the Indian Penal Code. The Human Rights Commission (HRC) under the International Covenant on Civil and Political Rights (ICPPR) highlighted religious based personal laws in India's report in 1997. It was informed that the human rights framework towards multiculturalism should be a remedy when addressing clearly biased provisions and practices towards Muslim women in Islamic legal community.

Мұсылман әйелдері мен білім беру

Мұсылман әйелдері білім, жұмыс және жалпы экономикалық жағдайы бойынша жетістіктері төмен болғандықтан жиі кемсітіледі. Бұл олардың дәстүрлі түрде қоғамдық және жеке секторларда қатысудан қасақандықпен шеттетілуіне байланысты.