Кіріспе
Боливияның конституциясы мен заңдары адам құқықтарының кең ауқымын техникалық тұрғыдан кепілдік береді, бірақ іс жүзінде бұл құқықтар көбінесе құрметтелмейді және сақталмайды. Тұрақты даму қорының мәліметінше, «Боливия үкіметінің халқына қарсы жасаған үнемі құқық бұзушылықтарының нәтижесінде» елде үлкен отырықсыздық пен ашу сезімі туды.
Bolivia's constitution and laws technically guarantee a wide range of human rights, but in practice these rights very often fail to be respected and enforced. “The result of perpetual rights violations by the Bolivian government against its people,” according to the Foundation for Sustainable Development, “has fueled a palpable sense of desperation and anger throughout the country.”
The country's chief human rights problems, according to a 2010 U. S. State Department report, are “killings and torture by security forces; harsh prison conditions; allegations of arbitrary arrest and detention; an ineffective, overburdened, and corrupt judiciary; a 'partly free' media; corruption and a lack of transparency in the government; trafficking in persons; child labor; forced or coerced labor; and harsh working conditions in the mining sector.” According to human rights watch report the administration of President Evo Morales has created a hostile environment for human rights defenders that undermines their ability to work independently. Threats to judicial independence, violence against women, and child labor are other major concerns. With regard to
the report of The Economist dated December 1, 2017, in February 2016 Bolivia's left wing president, Evo Morales, asked voters through a referendum whether he should be allowed to run for a fourth term in office in 2019. They said no. But on November 28 this year the country's constitutional court gave him what the voters would not, ruling that a clause in the constitution limiting presidents (and other directly elected officials) to two terms can be ignored. A 2001 report by the UN Committee against Torture praised new legislation and other efforts by the Bolivian government to improve human rights; but the report also expressed concern about the “continuing complaints of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment, resulting on many occasions in death, both in police stations and in prisons and military barracks”; the “impunity accorded to human rights violations resulting from the lack of any investigation of complaints and the slow pace and inadequacy of such investigations”; the lack of enforcement of laws setting maximum detention periods; prison conditions; the sometimes deadly “disciplinary measures” inflicted on soldiers; the “excessive and disproportionate use of force and firearms by the National Police and the armed forces in suppressing mass demonstrations”; the harassment of human rights activists; and the return to Peru of refugees “without complying with procedural formalities.”
2010 жылғы АҚШ Мемлекеттік департаментінің баяндамасына сәйкес, елдегі негізгі адам құқықтары мәселелері: қауіпсіздік күштерінің жасаған өлтірулері мен азаптаулары; түрмелердегі қатал жағдайлар; еріксіз тұтқындау және қамауда ұстау туралы айыптаулар; тиімсіз, жүктемелі және сыбайлас жемқор сот жүйесі; «жартылай еркін» БАҚ; үкіметтегі жемқорлық және ашықтықтың болмауы; адам саудасы; бала еңбегі; мәжбүрлі немесе күштеп жұмысқа тарту; және тау-кен секторындағы ауыр еңбек жағдайлары. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдардың баяндамасына сәйкес, президент Эво Моралестің басшылығымен құрылған үкімет адам құқықтарын қорғайтын белсенділер үшін жұмыс істеу мүмкіндігін шектеуші жағдай жасады. Сот тәуелсіздігіне қауіп төндіру, әйелдерге қарсы зорлық-зомбылық және бала еңбегі де маңызды мәселелер болып табылады. The Economist журналының 2017 жылғы 1 желтоқсандағы баяндамасына сәйкес, 2016 жылдың ақпан айында Боливияның солшыл президенті Эво Моралес референдум арқылы сайлаушылардан 2019 жылы төртінші мерзімге сайлауға рұқсат беру керек пе деп сұрады. Олар «жоқ» деді. Бірақ биылғы жылдың 28 қарашасында елдің конституциялық соты сайлаушылардың қабылдамаған шешімін өзгертіп, президенттердің (және басқа да тікелей сайланған лауазымды тұлғалардың) конституциядағы екі мерзімге шектеу туралы ережені ескермеуге болатыны туралы шешім қабылдады. БҰҰ-ның Азаптауларға қарсы комитетінің 2001 жылғы баяндамасында Боливия үкіметінің адам құқықтарын жақсартуға бағытталған жаңа заңнамасы мен басқа да күш-жігерлері мақталып, бірақ баяндамада «полиция бөлімшелерінде, түрмелерде және әскери казармаларда азаптаулар мен басқа да қатыгез, адамгершілікке жатпайтын немесе қорлаушылыққа әкеп соқтыратын, көбінесе өлімге әкеп соқтыратын шағымдар», «шағымдарды тергеудің жоқтығынан және мұндай тергеулердің баяулығы мен жеткіліксіздігінен туындаған адам құқықтары бұзушылықтарына жазасыздық», қамауда ұстау мерзімін белгілейтін заңдардың орындалмауы, түрме жағдайлары, кейде жауынгерлерге қатысты өлімге әкелетін «тәртіптік шаралар», «Ұлттық полиция мен қарулы күштердің жаппай наразылықтарды басу кезінде күш пен атыс қаруын шамадан тыс қолдануы», адам құқықтары жөніндегі белсенділерге жасалған қысым және «процедуралық талаптарды сақтамай-ақ Перуге қайтарылуы» туралы алаңдаушылық білдірілді.
Bolivia's constitution and laws technically guarantee a wide range of human rights, but in practice these rights very often fail to be respected and enforced. “The result of perpetual rights violations by the Bolivian government against its people,” according to the Foundation for Sustainable Development, “has fueled a palpable sense of desperation and anger throughout the country.”
The country's chief human rights problems, according to a 2010 U. S. State Department report, are “killings and torture by security forces; harsh prison conditions; allegations of arbitrary arrest and detention; an ineffective, overburdened, and corrupt judiciary; a 'partly free' media; corruption and a lack of transparency in the government; trafficking in persons; child labor; forced or coerced labor; and harsh working conditions in the mining sector.” According to human rights watch report the administration of President Evo Morales has created a hostile environment for human rights defenders that undermines their ability to work independently. Threats to judicial independence, violence against women, and child labor are other major concerns. With regard to
the report of The Economist dated December 1, 2017, in February 2016 Bolivia's left wing president, Evo Morales, asked voters through a referendum whether he should be allowed to run for a fourth term in office in 2019. They said no. But on November 28 this year the country's constitutional court gave him what the voters would not, ruling that a clause in the constitution limiting presidents (and other directly elected officials) to two terms can be ignored. A 2001 report by the UN Committee against Torture praised new legislation and other efforts by the Bolivian government to improve human rights; but the report also expressed concern about the “continuing complaints of torture and other cruel, inhuman or degrading treatment, resulting on many occasions in death, both in police stations and in prisons and military barracks”; the “impunity accorded to human rights violations resulting from the lack of any investigation of complaints and the slow pace and inadequacy of such investigations”; the lack of enforcement of laws setting maximum detention periods; prison conditions; the sometimes deadly “disciplinary measures” inflicted on soldiers; the “excessive and disproportionate use of force and firearms by the National Police and the armed forces in suppressing mass demonstrations”; the harassment of human rights activists; and the return to Peru of refugees “without complying with procedural formalities.”
Негізгі бостандықтар
Боливия заңдары сөз бостандығы мен баспасөз бостандығына кепілдік берсе де, үкімет пен ақпарат құралдары арасындағы қарым-қатынас жауыздыққа толы, үкімет тәуелсіз ақпарат құралдарын шектеу немесе өзін-өзі цензуралауға шақыру үшін жасалған әрекеттерді жасады деп айыпталады. Мемлекеттік қызметкерлерді қорлау үш жылға дейін бас бостандығынан айыруға әкеп соғатын қылмыс болып табылады; тәуелсіз баспасөз трибуналы журналистерге санкция қолдануға құқылы. 2010 жылы Freedom House ұйымы Боливия баспасөзін "жартылай еркін" және үнемі азайып бара жатқан деп сипаттады. 2010 жылы 111 журналистке қатысты физикалық шабуыл немесе сөз жүзіндегі қауіп-қатерлер туралы 60 жағдай тіркелді. Боливияда сөз бостандығына қатысты барлық қиындықтарға қарамастан, Human Rights Watch елде "жанды қоғамдық пікірталастар" болып жатқанын айтады, онда әртүрлі сыншыл және үкіметті қолдаған БАҚ-тар бар, бірақ ұлттық атмосфера "саяси жағынан поляризацияланған" екенін мойындайды. Боливиялықтар Интернетті еркін пайдаланады, академиялық еркіндікке, жиналыс және дін бостандығына ие. Сонымен қатар олар ел ішінде еркін жүріп-тұру, шетелге шығу, шетелге көшіп-қону және елге оралу құқығына ие. Алайда іс жүзінде наразылық білдірушілер негізгі жолдарды бұғаулап, ел ішіндегі қозғалысты қиындатады. Сонымен қатар, көптеген боливиялықтардың жеке құжаттары жоқ, сондықтан оларға паспорт алу қиын. Сайлау еркін және әділ өтеді, бірақ көптеген боливиялықтардың жеке куәліктері жоқ, бұл олардың дауыс беруіне кедергі келтіреді. Сыбайлас жемқорлық жазалануы тиіс дегенмен, ол Боливияның барлық мемлекеттік органдарында жиі кездеседі. Боливия заңдары мемлекеттік ақпаратқа қол жеткізуге тыйым салады. Ауылдық әйелдерге мұрагерлік құқықтар берілмейді, жұмыс орындарындағы әйелдерге бірдей ақы төлеу құқығынан бас тартылады. Боливия заңдарына сәйкес, муниципалдық сайлауда үміткерлердің жартысы әйелдер болуы керек. БҰҰ-ның Әйелдерді кемсітуді жою жөніндегі комитетінің 2008 жылғы баяндамасында Боливия билігінен "ерлер арасындағы теңдік туралы қолданыстағы заңнаманы толық жүзеге асыруды қамтамасыз ету үшін қажетті шараларды қабылдауға", "заңдарының әйелдерді кемсітудің барлық түрлерін жою туралы конвенцияға сәйкестігін тексеру рәсімдерін жеңілдетуге" және "әйелдерді кемсітетін барлық заңнаманы, оның ішінде қылмыстық және азаматтық құқықтағы кемсітушілік ережелерін дереу жоюға және әйелдерді кемсітуге тыйым салатын заңдарды жүзеге асыруды қамтамасыз етуге" шақырылды. Сонымен қатар, комитет Боливияға: "Барлық кедейлікті жою саясаты мен бағдарламаларына гендерлік тұрғыдан қарауды қамтамасыз етуді және әйелдер, әсіресе ауылдық жерлерде тұратын әйелдер, жергілікті әйелдер, қарт әйелдер және мүгедек әйелдер кедейліктің түрлі өлшемдері мен құрылымдық сипатын нақты қарастыруды" ұсынды. Сонымен қатар, комитет Боливияға: "Барлық елде функционалдық сауаттылық, дағдылар мен табыс әкелетін оқыту саласында тиімді білім беру бағдарламаларын іске асыру бойынша күш-жігерін күшейтуді, соның ішінде кедейлікті азайту құралы ретінде микроқаржылау бағдарламаларын ұсынуды, сондай-ақ әйелдердің жер, тұрғын үй, денсаулық сақтау және негізгі әлеуметтік қызметтерге тең қол жеткізуін қамтамасыз ету шараларын қабылдауды" ұсынды.
Bolivians enjoy free access to the Internet, academic freedom, freedom of assembly, and freedom of religion. They also enjoy freedom of movement within the country, the right to travel abroad, and the right to move abroad and repatriate. In practice, however, protesters frequently make movement within the country difficult by blockading major thoroughfares. Also, the fact that many Bolivians have no identity documents makes it difficult for them to obtain passports. Elections are free and fair, although the above mentioned fact that many Bolivians do not have identity documents can prevent them from voting. While corruption is technically supposed to be punished, it occurs routinely in all branches of the Bolivian government. Bolivian law does not provide for public access to government information. Rural women are often denied their inheritance rights, and women in the workplace are often denied their right to equal pay. Under Bolivian law, half of the candidates in municipal elections must be women. A 2008 report by the UN Committee on the Elimination of Discrimination against Women called on Bolivian authorities “to take the necessary measures to ensure the full implementation of existing legislation on gender equality,” “to streamline procedures for review of the compatibility” of its laws with the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women, and “to repeal without delay all legislation that discriminates against women, including discriminatory provisions in its criminal and civil law and to ensure the enforcement of laws prohibiting discrimination against women.”
The UN committee also called on Bolivia to take action to promote women's advancement in society, to fight gender stereotypes, to overcome the institutionalization of traditional sexual attitudes and prejudices, and to combat sexual exploitation and trafficking. It further recommended that Bolivia “ensure that all poverty eradication policies and programmes integrate a gender perspective and explicitly address the structural nature and various dimensions of poverty faced by women, in particular women living in rural areas, indigenous women, older women and women with disabilities.” Also, the committee suggested that Bolivia “strengthen its efforts to implement nationwide effective educational programmes in the areas of functional literacy, skills and income generating training, including the provision of microfinance schemes, as a means of poverty alleviation, and adopt measures to ensure women's equal access to land, housing, healthcare and basic social services.”
Балалардың құқықтары
Боливияда туған балалар, шетелдік дипломаттардың балалары болмаған жағдайда, кем дегенде бір боливиялық ата-анасы бар балалар сияқты, автоматты түрде Боливия азаматы болып табылады. Боливия мектептерінде балаларға қатысты физикалық және ауызша зорлық-зомбылық жиі кездеседі. 11-ден 16 жасқа дейінгі қылмыс жасады деген күдікпен ұсталған балалардың сотқа түсу құқығы жоқ және олар әлеуметтік жұмыскердің бұйрығымен арнайы орталықтарда белгісіз мерзімге қамауға алынуы мүмкін. Мыңдаған бала қала көшелерінде өмір сүреді. Сондай-ақ, көптеген балалар секс-қызметпен айналысады, ал көптеген балалар басқа елдерге мәжбүрлі еңбекке сатылады. 2008 жылғы "Pastoral de Movilidad Humana" есебінде Боливияның оңтүстігінде ай сайын шамамен он бала "жоғалып, адам саудасының құрбаны болды" деп есептелетіндігі көрсетілген. Балалар мен жасөспірімдерді қорғаушы, балалардың құқықтарын қорғаумен шұғылданатын мемлекеттік орган, ел бойынша 194 кеңсеге ие. Боливия 1980 жылғы Гаага конвенциясына, балаларды халықаралық аластатудың азаматтық-құқықтық аспектілері туралы, қол қоймаған. 2011 жылы Human Rights Watch Боливиядан сол жылдың 25 қыркүйегінде Юкомо маңындағы бейбіт митингке қатысқан үнді мигранттарына полиция тарапынан жасалған зорлық-зомбылықты толық, тез және бейтарап түрде тергеуді қамтамасыз етуді сұрады. Сол жылы БҰҰ-ның нәсілдік дискриминацияны алдын алу комитетінің баяндамасында Боливияға гуарани халқының өз құқықтарын, оның ішінде ата-бабаларының жерлерін қайтару құқығын қамтамасыз ету үшін шұғыл шаралар қабылдау қажеттігі айтылды. Боливия Конституциясы мен заңдарына сәйкес, үнді халықтарының ұлттық саясатқа қатысуын арттыру мақсатында жеті арнайы "үнді округтері" құрылды. БҰҰ-ның нәсілдік дискриминацияны алдын алу комитеті 2011 жылғы наурызда Боливияны нәсілдік дискриминацияға қарсы күресті күшейтуге шақырды.
Тұтқындардың құқықтары
Боливиядағы түрмелер тығыз, тозығы жеткен және заңсыздыққа толы, ал азық-түлік пен медициналық көмек көбінесе жеткіліксіз болады. Әдетте, түрме қызметкерлері осы мекемелердің тек "сыртқы қауіпсіздік шеңберіне" ғана бақылау жасайды, ал ішкі бөлігі түрмедегілердің өзінің бақылауында болады, олар түрме ішіндегі топтардың қызметін басқарады. Боливия түрмелерінде тұтқындар мен түрме қызметкерлері арасында зорлық-зомбылық жиі кездеседі, түрме бастықтары мен күзетшілер арасында сыбайлас жемқорлық кең таралған. Әуқатты тұтқындар жақсырақ тұру жағдайын, көбірек жеңілдікпен келу ережелерін, түрме мерзімін қысқартуды және жақсы түрмелерге ауысуды ұйымдастыра алады. Кейбір тұтқындар туберкулез сияқты ауруларға шалдығады. Тұтқындар әдетте есірткі мен алкогольге қол жеткізе алады, ал кейбір жағдайларда балалар есірткі тасымалдаушы ретінде пайдаланылады. Кәмелетке толмаған қылмыскерлер көбінесе ересектермен бірге түрмеге қамалады, сондай-ақ кем дегенде бір түрмеде ерлер мен әйелдер бірге ұсталады. Боливия заңына сәйкес, жұбайлар мен алты жасқа дейінгі балалар түрмеде ата-анасымен бірге тұруға құқылы, бірақ іс жүзінде он екі жасқа дейінгі балалар да солай істейді. Тұтқындар зорлық-зомбылыққа шағымдануға құқылы, бірақ олар кек қайтарлықтан қорқып, көбінесе одан бас тартады.