Кіріспе
Малайзиядағы құқықтардың мәртебесі
Адамның негізгі құқықтарын қорғау Малайзия Конституциясында бекітілген. Оларға адамның жеке басының бостандығы (5-бап) және құлдық пен мәжбүрлі еңбекке тыйым салу (6-бап) кіреді. Ұлттық деңгейде адам құқықтарын бұзушылықтар мен зәбірлеулерді болдырмауға бағытталған заңнамалық шаралар, адам құқықтарының элементтерін қамтитын немесе құқықтары бұзылу қаупі бар қоғамның белгілі бір топтарына қатысты мәселелер бойынша актілер мен заңдарда табылады. Адам құқықтарын қорғайтын ұйымдар Малайзия үкіметі мен Малайзия Корольдік полициясына көбінесе сын тұрғысынан қарады. Ішкі қауіпсіздік заңы және 1969 жылғы Төтенше жағдай (Қоғамдық тәртіп пен қылмыстың алдын алу) жарлығы сияқты алдын ала ұстау заңдары сот шешімі немесе айыптаусыз ұстауға мүмкіндік береді, сондықтан Суара Раят Малайзия сияқты адам құқықтары ұйымдары үшін алаңдау тудырады.
Заңнама
Малайзияның бірнеше заңдары негізгі адам құқықтарын шектейді деп айтылуда. Осы заңдарға жақында енгізілген кең ауқымды өзгерістерді үкімет адам құқықтары реформасы деп сипаттады, бірақ сыншылардың пікірінше, бұл өзгерістер кейбір жағдайларда шектеулерді тіпті қатаңдатқан. Сыртқы істер министрлігі елдің адам құқықтарына қатысты қатаң бақылауын қорғай отырып, елдің "адам құқықтарын тұтас көзқараспен қарастыратынын, себебі барлық құқықтарды бөлінбес және бір-біріне байланысты деп санайды" деп түсіндірді. Малайзияда әрбір азаматтың құқықтары Федералды Конституциядағы заңдық нормалармен қорғалады. Бірақ бұл құқықтар абсолютті емес және қоғамдық тәртіп, мораль және елдің қауіпсіздігі сияқты факторларға бағынады. Осылайша, "адам құқықтарының жалпыға ортақ принциптерін сақтауды" мақсат тұтып, Малайзия "елдің тарихын, сондай-ақ оның қауымдастықтарының діни, әлеуметтік және мәдени әртүрлілігін ескерудің" маңызды екенін атап өтеді. Бұл әлеуметтік келісімді сақтау және қорғау мақсатында жасалған. Малайзиядағы адам құқықтарының сақталуы – кең ауқымды Азиялық құндылықтар жүйесінің көрінісі болып табылады, онда қоғамның игілігі мен ұжымдық әл-ауқаты жеке құқықтардан гөрі маңыздырақ саналады.
Дәстүрлі шектеуші заңнама
Малайзияда адам құқықтарын шектеу және осы арқылы, олардың пікірінше, әлеуметтік тәртіпті сақтау үшін ұзақ жылдар бойы қолданылып келген бірнеше күшті және кең ауқымды заңдар бар. 2008 жылы Amnesty International Малайзиядағы адам құқықтарының жағдайын баяндап, үкіметтің "көзқарастың айырмашылығын бақылауды күшейтіп, сөз және дін бостандығын шектегенін" атап көрсетті. Бұл ретте, "Тұншығу туралы" заң бойынша блогерлер тұтқындалды, газеттердің мазмұнын бақылау үшін Баспаханалар және жарияланымдар туралы заң (PPPA) қолданылды, ал Ішкі қауіпсіздік заңы бойынша бірнеше адам еркіндігінен айырылды. 2012 жылы осы заңдардың бірқатарында маңызды өзгерістер жасалды, олар ресми түрде адам құқықтары реформасы ретінде таныстырылды, бірақ олардың жеткіліксіздігі немесе адам құқықтарын одан әрі шектеуге бағытталғаны үшін кеңінен сынға іріктелді.
Ішкі қауіпсіздік туралы заң
Бұл заңдардың ең белгілісі – 1960 жылы қабылданған Ішкі қауіпсіздік заңы, Малайзия Ұлыбританиядан тәуелсіздік алғаннан кейін үш жыл өткен соң. Көпшілік бұл заңды қатаң деп санайды, ол сотсыз ұзақ мерзімге қамауға мүмкіндік береді және ондаған жылдар бойы түрлі себептермен Малайзия үкіметіне немесе "әлеуметтік тәртіпке" қатер деп есептелген адамдарға қарсы жүйелі түрде қолданылып келді.
Төңкеріс туралы заң
1948 жылы Малайзия әлі британдық колония болған кезде қабылданған тағы бір күшті және кеңінен қолданылатын заң – "Қозбылыс актісі" (Седиция актісі), ол қозбылысқа шақыратын сөздерді немесе жазбаларды қылмыстық қылық деп есептейді. Малайзия үкіметінің көптеген сыншылары мен саяси оппозициясы "Қозбылыс актісі" бойынша тұтқындалып, қамауға алынған, осының салдарынан Малайзияда сөз бостандығы шектелді.
Баспаханалар және басылымдар туралы заң
1984 жылы қабылданған «Баспаханалар және басылымдар туралы» заң, үкіметтік лицензиясыз ешнәрсені жариялауды қылмыс деп қарастырады және бұл лицензияны Ішкі істер министрлігі жыл сайын жаңартуы тиіс. Бұл заң үкіметті сынаушыларды үнсіздікке мәжбүр ету және түрлі себептермен әртүрлі басылымдарды тыйым салу үшін пайдаланылды. «Қозғалысқа қарсы заң» сияқты, «Баспаханалар және басылымдар туралы» заңның нақты салдары Малайзияда сөз бостандығын күрт шектеуге әкеп соқты. Ал Шығыс Малайзияда (Сабах және Саравак) баспасөз көбірек еркін, себебі онда қырқыстар туындауына алаңдаушылық аз.
Полиция туралы заң
1967 жылғы Полиция туралы заң Малайзия Корольдік полициясына адамдарды ордерсіз ұстауға рұқсат береді және бұл, әсіресе, жиналыс бостандығын шектеу үшін қолданылып келді. Полиция туралы заңға сәйкес, жақында ғана, ереуілдерден басқа, төрттен астам адам жиналған кезде полиция рұқсаты міндетті болды.
Шектеуші заңдардың өзгеруі
2011 жылдың 15 қыркүйегінде премьер-министр Наджиб Разак Ішкі қауіпсіздік туралы заң толық жойылатынын және "оның орнына сот бақылауын күшейтетін және күдіктілерді алдын алу мақсатында ұстауға полицияның өкілеттіктерін шектейтін жаңа заң қабылдалатынын" мәлімдеді. Үкімет сондай-ақ адам құқықтарын шектеуге бағытталған танымал заңдардың бірнешеуін, оның ішінде Қозғалыс туралы заң мен Төтенше жағдай және Кері қуғын-сүргін туралы заңды жоюға уәде берді. Бұған қоса, үкімет Полиция туралы заңтың 27-бабы, Баспа және басылымдар туралы заң және Құпия мәліметтер туралы заң сияқты бірнеше заңды қарауға келісті.
Қауіпсіздікті бұзу (ерекше шаралар) туралы заң
2012 жылдың маусым айында East–West Center Asia Pacific Bulletin басылымында және Bangkok Post және Human Rights Watch веб-сайттарында жарияланған мақалада жазушы Микки Шпигель 2012 жылдың сәуірінде Малайзия парламенті Ішкі қауіпсіздік туралы заңның орнын басатын, 2012 жылғы Қауіпсіздік шаралары (Арнайы) заңы (SOSMA) қабылдалғанын атап өтті. Шпигель SOSMA-ның «малайзиялықтардың негізгі құқықтары мен бостандықтарын қорғау үшін жеткілікті емес екенін» айтты. Шынында, Шпигельдің пікірінше, SOSMA кейбір жағдайларда Ішкі қауіпсіздік туралы заңынан «көбірек репрессивті және керітартпалы» болып табылады, бұл үкіметтің «адам құқықтарымен алдап-артықтап ойнағанын» көрсетеді. Мысалы, «басқа заңдарға енгізілген өзгерістермен бірге» SOSMA «бұрыннан шектелген қызметтерге қосымша шектеулер қойып немесе тікелей тыйым салып, бұрын шектелмеген қызметтерге шектеулер енгізіп, полицияның ұстау және бақылау құқықтарын жаңа және инновациялық тәсілдермен кеңейтті». Бұдан өзге, ол «азаматтардың жеке құқықтарын одан әрі кемсітеді, мысалы, байланысты тыңдау құқығын судьяларға емес, полицияға беру арқылы».
Бейбіт жиналыс туралы заң
Бейбіт жиналыс туралы заң полиция туралы заңның 27-бабын алмастырды, ол ірі жиналыстарға полиция рұқсатын талап еткен. Жаңа заң бойынша мұндай рұқсаттар қажет емес. Оның орнына ұйымдастырушылар жоспарланған жиналыс туралы полицияға он күн бұрын хабар беруі керек, содан кейін полиция жиналысқа қойғысы келетін шектеулерді көрсете жауап береді. Жаңа заң көшедегі наразылық акцияларын тыйымдайды, 15 жасқа дейінгі адамдардың жиналыстарға қатысуына, ал 21 жасқа дейінгі адамдардың оларды ұйымдастыруына тыйым салады.
АСЕАН адам құқықтары жөніндегі декларациясы
2012 жылдың қарашасында премьер-министр Наджиб Разак АСЕАН елдерінің алғашқы адам құқықтары декларациясына қол қойды, бұл әрекет Малайзияны "жарыс, дін және саяси көзқарасына қарамастан, әрбір адамға әділ қарауды қолдауға бағытталған алғашқы халықаралық конвенцияға" ресми түрде міндеттеді. Бұл қол қою Малайзияның "жақында бірнеше адам құқықтары мәселелерін дұрыс шеше алмағаны үшін күшті халықаралық сынға ілінген" кезде болды, соның ішінде 2011 жылдың шілдесінде және 2012 жылдың сәуірінде өткен екі ірі демократиялық наразылықтарды қысымға алу да бар еді. Малайзияның Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы декларацияның "халықаралық қабылданған шеңберден асып түсетін негіздермен шектеулер енгізуге" мүмкіндік беретініне наразылық білдірді және әсіресе 7-жалпы принципке тоқталды, "ол бір жағынан барлық адам құқықтарының жалпыға ортақ, бөлінбес, бір-біріне тәуелді және байланысты екенін жариялайды, екінші жағынан, мүше мемлекеттер өз елдерінде адам құқықтарын іске асыруда саяси, экономикалық, құқықтық, әлеуметтік-мәдени және тарихи жағдайларын ескеруі мүмкін".
Жұмыспен қамту туралы заң (ең төменгі жалақы)
2022 жылдың 1 мамырына қарай, Ең төменгі жалақы туралы 2022 жылғы бұйрықпен белгіленген, төлеуге міндетті ең төменгі айлық жалақы бес жұмыскерден астам қызметкері бар фирмалар үшін 1500 RM болды, ал ең төменгі сағаттық жалақы сағатына 7,21 RM шамасында болды.
Малайзияның адам құқықтары жөніндегі комиссиясы
Малайзияның Адам Құқықтары Комиссиясы, елде көбінесе Сухакам (Suruhanjaya Hak Asasi Malaysia) деп аталады, елдегі адам құқықтары мәселелерін қарастыратын басты мекеме болып табылады.
Адам құқықтары жөніндегі топтар
Малайзиядағы жетекші адам құқықтары ұйымы – Suara Rakyat Malaysia. 2012 жылдың 17 қыркүйегінде бірнеше ондаған халықаралық адам құқықтары ұйымы «Малайзия үкіметінің Suara Rakyat Malaysia ұйымына қатысты үздіксіз қысым көрсетуіне» қарсылық білдіре отырып, бірлескен баспасөз хабарламасын жариялады.
Негізгі құқықтар
Малайзия Конституциясы жынысына, дініне және нәсіліне қарай азаматтарды кемсітуге тыйым салады, бірақ сонымен қатар Конституцияның 153-бабында Бумипутераға – Малайзияның жергілікті халықтарына, оның ішінде этникалық малайларға және шығыс Малайзиядағы Сабах және Саравак штаттарының жергілікті тайпаларының мүшелеріне "ерекше мәртебе" береді. Малайзия Федералды Конституциясының 153-бабына сәйкес, этникалық малайлардың көпшілігіне жатпайтын адамдармен қарым-қатынас жасалады, онда этникалық малайлар мен Сабах және Саравак жергілікті тұрғындарына білім беру, жұмысқа орналастыру және өзге де салаларда арнайы жеңілдіктер қарастырылады.
Сөз бостандығы
Малайзияда сөз бостандығы жиі даулы мәселе болып келген, себебі көптеген митингілер мен наразылық акцияларында, оның ішінде "Берсих" акциясында, қатысушылар ордерсіз тұтқындалған. 2020 жылдың 8 шілдесінде Human Rights Watch Малайзия билігі үкіметті сынаған адамдарға қатысты қылмыстық тергеуді бастағанын хабарлады. Журналистер, азаматтық қоғам белсенділері және қарапайым азаматтар бейбіт сөздері үшін полиция сұрақтарына тартылды. 2020 жылдың 30 шілдесінде Human Rights Watch Малайзия билігінен мигранттарға қатысты үкімет саясатын сынағаны үшін тұтқындалған Бангладештік жұмысшы Мохамед Райхан Кабирді босатуды сұрады. Ол 3 шілдеде көрсетілген Al Jazeera құжаталық фильмінде Малайзиядағы COVID-19 пандемиясы кезінде мигрант жұмысшыларға қатысты қарым-қатынас туралы айтылған.
Жиналу және қозғалыс бостандығы
Азаматтар жиналыс өткізу құқығына ие болғанымен, қоғамдық жиындар полицияның келісімімен ғана өткізіледі. "Қоғамдар туралы" заң жеті немесе одан көп адамнан құралған ұйымдарды тіркеуді талап етеді, ал үкімет кейбір топтарды, оның ішінде адам құқықтарын қорғайтын ұйымдарды тіркеуден бас тартады. "Университеттер және университет колледждері туралы" заң студенттік ұйымдар құруға шектеулер қояды. Малайзиялықтар ел ішінде және шетелде еркін саяхаттауға, сондай-ақ шетелге шығуға және Малайзияға қайта оралуға құқылы. Бірақ Малайзия түбегінің тұрғындары Сабах және Саравак штаттарына кіру үшін паспорт немесе жеке куәлік тапсыру керек. Ал азаматтар Израильге ресми рұқсатсыз бара алмайды.
Дінге деген еркіндік
Конституция дін бостандығына кепілдік береді, бірақ сонымен қатар ислам мемлекеттік дін екенін жариялайды. Малайзиядағы ресми мерекелердің (аймаққа қарай өзгеріп отыратын) арасында мұсылман, будда, индуист және христиан мерекелері бар. Мұсылман және мұсылман емес адамдардың арасындағы некелер мойындалмайды және этникалық малайлар заң бойынша мұсылман деп есептеледі. Исламның сүнни емес бағыттары заңсыз. Ислам соттары белгілі бір жауапкершілік салаларында шариғат заңын қолданады. Іс жүзінде, сүнни емес азаматтар діни дискриминацияға ұшырайды. Мұсылманның дінінен бас тартуы, штатқа байланысты, түрмеге жабу, ұстау, дене жазалау немесе айыппұл салумен жазаланады. Екі штат дінен бас тарту үшін өлім жазасын қарастырады, бірақ федералдық заң дінен бас тарту үшін өлім жазасын орындауға тыйым салады. 2023 жылы ел діни бостандық бойынша 4 балдық шкала бойынша 1 балл алды. Сол жылы ел христиандар үшін әлемдегі ең қолайсыз 43-ші ел ретінде танылды.
Саяси бостандықтар
Малайзияда конституциялық монархиямен қатар көп партиялық парламенттік үкімет жүйесі бар. Бірақ, Біріккен малайлар ұлттық ұйымы (UMNO) 1957 жылдан бері билікте болды және оппозициялық партиялар тең мүмкіндіктерде бәсекелесе алмайды. Дегенмен, 2018 жылы UMNO сайлауда жеңіліске ұшырап, Малайзияны 61 жыл бойы басқарған партия ретіндегі билігі аяқталды. Соңғы жылдары премьер-министрдің өкілеттігі артса, парламенттің өкілеттігі төмендеді. Сайланатын лауазымды тұлғалар – штаттық мәжілістер мен федералды парламент мүшелері ғана. 1969 жылдан бері муниципалитет және басқа да лауазымдарға тағайындамалар жүзеге асырылуда. Сондай-ақ, Малайзияның 2022 жылғы Демократия индексіндегі көрсеткіші 40-шы орынға көтерілді (мұсылман халқы басым елдер арасындағы ең жоғары көрсеткіш), және ол "кемшіліктері бар демократия" деп саналады.
Балалардың құқықтары
Малайзия азаматтары азаматтықты ата-аналарынан мұраға алады. Ата-анасының некеде болғанын дәлелдей алмайтын немесе ата-анасы әртүрлі діндерді ұстанатын адамдарға азаматтық берілмейді және олар азаматтығы жоқ деп есептеледі. Туғандығы туралы куәлігі жоқ балалар мемлекеттік немесе жекеменшік мектепке қабылдана алмайды. Бастауыш білім міндетті, бірақ бұл талап толыққанды орындалмайды. Балаларға қатысты зорлау, инцест және басқа да сексуалдық құқық бұзушылықтар, сондай-ақ қыздардың қынап мүшелерін кесу кең таралған. Заң бойынша зорлау қылмыс болса да, шариғат заңы етеккір келген қыздарды ересектер деп есептейтіндіктен, оны іске асыру қиынға түседі. Бала проституциясымен айналысатын қыздар көбінесе құрбандықтар ретінде емес, қылмыскерлер ретінде қарастырылады. Заңсыз көшіп келгендердің көптеген балалары көшеде өмір сүріп, жеңіл жұмыс істейді, қылмыс жасайды немесе проституциямен айналысады. Малайзия 1980 жылғы Халықаралық балаларды ұрлаудың азаматтық-құқықтық жақтарына қатысты Гаага конвенциясына қатысушы мемлекет емес. 2010 жылы кейбір шарттар алынып тасталды, бірақ 9(2), 16(1)(a), 16(1)(c), 16(1)(f) және 16(1)(g) баптары сақталды, себебі бұл баптар Малайзия Федералдық Конституциясымен және шариғат заңдарымен қайшы келеді деп есептелді.
Дауылға салған зорлау заңдары
Көптеген мемлекеттік ауруханаларда дағдарыс орталықтары бар, онда зорлау және отбасылық зорлық-зомбылық құрбандары шағымдануы мүмкін, бірақ мәдени көзқарастар мен басқа да факторларға байланысты зорлау құрбандарының шамамен 90 пайызы үнсіздік сақтайды. Отбасылық зорлық-зомбылық жағдайлары көбінесе шариғат заңының ережелерімен күрделенеді, ол әйелдерге күйеулеріне, тіпті төсекте де, бағынбауға тыйым салады. Әйелдерге медициналық көмек, соның ішінде жүктілікке дейін және жүктіліктен кейін күтім көрсету жеткілікті. Малайзияда зорлау үшін жаза – 30 жылға дейін бас бостандығынан айыру, сондай-ақ дене жазасы және айыппұл; зорлауға қарсы заң тиімді орындалады. Дегенмен, зорлауға қарсы заңның тиімді қолданылуына қарамастан, зорлау құрбандарына зиян келтіретін заңның шектеулеріне қатысты күрделі мәселе бар. Қылмыстық кодекстің 375А-бабының 45-бетінде зорлау ер адамның әйелдің кіндігіне оның келісімінсіз жыныс мүшесімен енуі арқылы ғана жасалған деп көрсетілген. Әйелдерге басқа жолдар арқылы жасалған жыныстық қатынас, сондай-ақ жыныс мүшесінен басқа заттарды қолдану зорлау болып есептелмейді. Мысалы, 2011 жылы 15 жасар қызды жүктілеген ер адам, саусағын қолданғаны үшін жоғары соттан босатылды, бұл жағдай халық арасында наразылық тудырып, наразандық митингіге әкелді. Осы кодекстің аталған бабы еркектерге өз жұбайларымен келісімсіз жыныстық қатынас жасауға рұқсат береді. Малайзияда ерлі-зайыпты зорлау ресми түрде қылмыс деп танылмайды, бірақ 2007 жылдан бері үкімет күйеулердің әйелдеріне сексуалдық зорлық-зомбылық жасауын заңсыз деп жариялады. Дегенмен, жарақат алмаған құрбандар үшін бұл мәселе әлі де қиын болып қалуы мүмкін. Ерлі-зайыпты зорлау мәселесін одан әрі усложнитетін фактор – шариғат соттары зорлаушыларды өздерінің құрбандарына үйленуге шешім қабылдаған жағдайда босатуға рұқсат береді. Бір жағдайда 20 жастағы ер адам 14 жастағы кәмелетке толмаған қызды зорлаған, бірақ Борнео соты оны қызға үйленгендігі үшін ақтады.
Шариғат соттары
Шариғат соттарында, әсіресе отбасылық құқық мәселелерінде әйелдерге қатысты кемсітушілік орын алады. Шариғат ерлерге бірнеше әйел алуға рұқсат береді және мұраға бөлісу ісінде ерлерге басымдық береді. Мұсылман емес әйелдер және төрт штаттың мұсылман әйелдері тең ата-аналық құқықтарға ие. Әйелдерді жұмысқа қабылдауда кемсітушілік фактілері бар. Кедах штатында әйелдер-өнерпаздар тек әйелдер ғана отырған көрермендер алдында ғана өнер көрсете алады. 2010 жылдан бері Куала-Лумпурда әйелдерге арналған автобустар жұмыс істейді. Таксилерді әйелдер жүргізеді және олар шақыру арқылы жұмыс істейді. 2021 жылғы мәлімет бойынша, Малайзия 3-ші деңгейдегі ел ретінде тізілген.
Исламшыл ұлтшыл Бумипутра заңдары
Ислам – Малайзияның жалғыз ресми діні. Малайзия Конституциясы исламды малай халқының жалғыз діні деп жариялайды және туған малайлардың мұсылман болуы міндетті екенін көрсетеді. Исламнан басқа дінге өту заңмен тыйым салынған, бірақ мұсылман емес адамдардың исламды қабылдауы мемлекеттік деңгейдегі шаралар мен мұсылман емес адамдарға қатысты кемсітушілік заңдар арқылы белсенді түрде ілгерілетуде. Үкімет елде исламды қабылдауды белсенді түрде қолдайды. Кемсітушілік заңға сәйкес, мұсылманмен үйленгісі келетін мұсылман емес адам алдымен исламды қабылдауы керек, әйтпесе неке заңсыз деп есептеледі және күшін жояды.
Индуистерді қудалау
Малайзияда үнді тегінен тараған адамдарды қорлайтын түрде "келинг" деп атайды. Көптеген жағдайларда "келинг" сөзі қаралағыш мағынада қолданылады. 2005 жылы парламент мүшелері этникалық үндістер туралы бұрыс түсініктерге байланысты осы сөзді қолданды, бұл олардың расизмге ұшырағаны туралы наразылық тудырды.
Шариғат және Бумипутера заңдары
Малайзия соттарында индустарды қудалауға қатысты көптеген істер тіркелген. Мысалы, 2010 жылдың тамызында малайзиялық Сити Хасна Банггарма әйелінің индуизм дініне қайта өту құқығы соттан бас тартылды. Тумысынан индус болған, бірақ 7 жасында күштеп ислам дініне ауысқан Сити Хасна Банггарма индуизмге қайта оралуға ниеттеніп, соттан қайта дін өтеуін мойындауды сұрады. Оның апелляциясы қабылданбады. 2016 жылы сегіз индуистік қоғамдық ұйым Малайзияда 7000-ге жуық индуистің мұсылман ретінде дұрыс емес тіркелгенін анықтады. Бұл мәселе Малайзия түбегінің барлық аймақтарында кеңінен таралған және көбінесе мұсылман ретінде тіркелген, кірісі төмен индустарды қамтиды.
Индуистік ғибадатханалардың жойылуы
2006 жылдың сәуір және мамыр айлары аралығында елдегі қалалық әкімдіктер бірнеше индуист ғибадатханаларын бұзып, индуистерге қарсы зорлық-зомбылық жасады. 2006 жылдың 21 сәуірінде Куала-Лумпурдағы Малаимэль Шри Селва Калиамман ғибадатханасы қала әкімдігі бульдозерлерді жібергеннен кейін қиратылды. Билік өкілдері бұл ғибадатханалардың лицензиясы жоқ екенін және мемлекеттік жерге заңсыз салынғанын айтып ақтады.
ЛГБТ құқықтары
Қылмыстық кодекстің 377-бабы сондай-ақ бірнеше штаттық заңдар гомосексуализм мен содомияны қылмыстық қылық деп қарастырады. Содомия мен табиғи емес жыныстық қатынасқа тыйым салатын заңдар кейде күшіне енгізіледі, ал гомосексуализмге қатысты исламдық көзқарасқа негізделген айқын әлеуметтік прежудис бар, олар "тәубе еткенше" немесе өлгенше фильмдерде бейнелене алмайды. 2012 жылдың маусым және шілде айларында мұсылмандық топтарға сөз сөйлеген кезінде Премьер-министр Наджиб Разак гейлерді Малайзияда орын табуға лайық емес "бұрмаланған мәдениет" деп сипаттады. Сол жылдың желтоқсан айында Human Rights Watch ұйымы Наджибтің бұл сөздерін сынап, оның "ЛГБТ-ға қарсы іс-әрекеттері өзін "жаһандық қоғамдық саналы" көшбасшы ретінде таныстыруымен күрт қайшы келеді" деді. Бұл іс-әрекеттерге 2011 жылдың қараша айында өткен жыныстық әртүрлілік фестивалін жабу және "гейлерді түзетуге" бағытталған үкіметтік бағдарлама кіреді. Малайзияның ЛГБТ құқықтарына қатысты көзқарасы 2012 жылдың 12 қыркүйегінде Малайзия мұсылман заңгерлер қауымдастығының вице-президенті Азрил Мохд Аминнің Малайзия газетіне жазған хатында көрінді. АСЕАН елдерінің адам құқықтары туралы жарияламасы туралы жазған Азрил: "ЛГБТ, ҮЕҰ және басқа да белсенділер ЛГБТ құқықтары мен дін бостандығының абсолютті құқығын жарияламаға енгізуге тырысады". Бірақ егер мұндай құқықтар жарияламаға енгізілсе, "Малайзия, мұсылман халқы көп ел ретінде, өзінің қатаң наразылығын қайтадан білдіруі керек болар еді; себебі мұндай саясат ислам дінінде орнатылған қағидаларға тікелей қайшы келеді". ЛГБТ-ға қоғамдық мойындық беру "біздің балаларымыздың дамуы мен тәрбиесіне ұшыратушы және зиянды болар еді, ал ЛГБТ құқықтарына қарсылар адамзатты Біріккен Ұлттар Ұйымы тарапынан таратылған, адамдар өздерінің "егемендік шекараларында" қалағандарын істей алады деген секулярлық жаңылыстан қорғайды (Еуропалық державалар белгілегендей)".
Малайзиядағы босқындар жұмыспен қамтылуда
Қазіргі уақытта Малайзиядағы босқындардың жұмыс істеуге құқығы жоқ. Жұмыспен қамту заңы тек азаматтарға және тіркелген шетелдік жұмыскерлерге ғана қолданылады. Ешбір шетелдік азамат жарамды кіру рұқсатысыз Малайзияға заңды түрде кіре алмайды, сондықтан Малайзиядағы босқындар "шетелдік жұмыскер" деп есептелмейді. Оған қарамастан, Малайзиядағы босқындардың 60% жұмыс істейді, ал рохинджа босқындары қызмет көрсету саласы және ресми емес жұмыспен қамту секторы сияқты еңбек күші жетіспейтін салаларда жұмыс істейді. IDEAS Malaysia жүргізген зерттеуге сәйкес, егер оларға жұмыс істеу құқығы берілсе, 2024 жылға қарай салық түсімдері жылына 50 миллион RM-ға дейін артуы мүмкін. 2023 жылдың 31 қазанында Малайзияның Адам ресурстарын дамыту министрлігі БҰҰ-ның басқаруымен тіркелген босқындарға жұмыс іздеуге мүмкіндік беретін тиісті механизмді қарастырып жатқанын мәлімдеді. Алайда, бұл жұмыстар "ластанған, қауіпті және қиын" деп сипатталатын жұмыстармен шектеледі. Бұл қадамды құқық қорғау ұйымдары "үкіметтің босқындардың қиын жағдайына деген қайырымсыздығының көрінісі" деп сынады.
Рохинджа босқындары тұтқындалған
Мьянмада ұзақ жылдар бойы қудаланған, көпшілігі мұсылман болған ондаған мың рохинджа 2017 жылы әскерилердің қатыгездікпен талқандауынан кейін Малайзияда қауіпсіздік іздеді, олардың көпшілігі елге өте қауіпті қайық сапарларын жасауға мәжбүр болды. Малайзия осы адамдарды елге кіруге тырысқандарды тоқтату үшін ұстап отыр. Біріккен Ұлттар Ұйымының босқындар жөніндегі агенттігі (UNHCR) Малайзия үкіметімен бірге тұтқындаудың басқа жолдарын, әсіресе балалар мен қарттар үшін қарастыруға дайын екенін мәлімдеді. "Адамдарды елге кіруден қайтармақ болып, олардың бостандығын шектеу заңсыз, адамдық емес және тиімсіз", - делінген мәлімдемеде. "Босқындық ету заңсыз емес. Барлық жағдайда қамауға алу – соңғы шара болуы керек, ол заңмен бекітілуі керек және тек қана қажеттілік туғанда, жағдайларға сәйкес келіп, заңды мақсатқа пропорционалды болған жағдайда ғана қолданылуы тиіс."
Жұмысшылардың құқықтары
Көптеген жұмысшылар кәсіподаққа қосыла алады, бірақ бұл құқық Кәсіподақтар туралы заңмен (TUA) және Өндірістік қатынастар туралы заңмен (IRA), сондай-ақ бірлестік құру еркіндігін шектейтін басқа да заңдармен шектеледі. Ереуіл құқығы соншалықты шектеулі, іс жүзінде ереуіл жасау мүмкін емес. Жеке сектор қызметкерлеріне ұжымдық келісімдерге қатысуға рұқсат етіледі. Малайзияның ең төменгі жалақы саясаты 2011 жылғы Ұлттық жалақы жөніндегі консультативтік кеңес туралы заңға (Заң 732) сәйкес анықталады. Мәжбүрлі еңбек заңсыз, бірақ орын алады, көптеген әйелдер мен балалар негізінен үй шаруасында жұмыс істеуге мәжбүр болады, олардың көпшілігі зорлық-зомбылыққа ұшырайды. 14 жасқа дейінгі балалар жұмыс істеуге рұқсат етілмейді, бірақ кейбір ерекшеліктерге жол беріледі. Жұмыспен қамту туралы заң жұмыс уақытын шектейді және басқа да шектеулер қояды, бірақ олар қатаң түрде орындалмайды. АҚШ Еңбек департаментінің Бала еңбегі немесе мәжбүрлі еңбекпен өндірілген тауарлар тізімі электроника және тоқыма өнеркәсібінде, сондай-ақ пальма майы өндірісінде бала еңбегі мен мәжбүрлі еңбекке тап болғанын көрсетеді. Көптеген шетелдік жұмысшылар әділетсіз және қорлаушылық жағдайларда жұмыс істейді, жұмыс берушілер жалақысын ұстап тұрып, паспорттарын алып қояды. Кәсіби қауіпсіздік және денсаулық сақтау туралы заң бар, бірақ қауіпті жұмыс орындарынан шығып кеткен жұмысшылар жұмыстан босатылады. 2022 жылдың қаңтарында АҚШ Кеден және шекараны қорғау (CBP) Sime Darby Plantation компаниясының Малайзиядағы плантацияларында пальма майын алу және одан туынды өнімдер жасау үшін қолданылатын жаңа жеміс шоқтарын жинауда мәжбүрлі еңбек пайдаланғанын анықтады. Бұл шешім CBP-ға компанияның өнімдерін тәркілеуге мүмкіндік береді. 2022 жылдың сәуірінде Cargill Sime Darby компаниясынан пальма майын сатып алуды тоқтатқанын хабарлады, себебі компания АҚШ тарапынан мәжбүрлі еңбекке қатысты айыптауларға жауап беру үшін жеткілікті ақпарат ұсынбады.
Көшіп-қонушы жұмысшылардың тұрғын үй стандарттары
Адам ресурстары министрлігінің мәліметінше, Малайзияның 2 миллион тіркелген мигрант жұмысшысының басым көпшілігі Малайзияның тұрғын үй стандарттарына сай келмейтін жағдайда тұрады. Компаниялар шамадан тыс еңбекке мәжбүрлеу, жалақы төлемеу, жұмысшылардың жеке басын куәландыратын құжаттарын ұстап беру және оларды борышқа тоғытуда айыпталуда. 2022 жылғы 13 шілдеде Индонезия азаматтарын мигрант ретінде Малайзияға жіберуді тоқтатып, «Бір арналы жүйе» бұзылғанын, соның салдарынан адам саудасы мен мәжбүрлі еңбекке қатысты күдіктер туғанын мәлімдеді.
Қамауға алынған адамдардың құқықтары
Қараусыз тұтқындауға рұқсат етілмейді, ал күдіктілер сот рұқсатымен үш аптаға дейін айыптамасыз ұсталуы мүмкін. Күдіктілер кейде босатылып, қайта тұтқындалады, көбінесе заңгер көмегі ұсынылмай сұраққа тартылады, ал кейде отбасымен кездесуге рұқсат берілмейді. Қылмыстық істердегі маңызды куәгерлерді ұстауға рұқсат етіледі. Сотқа дейінгі қамауда ұстау бірнеше жылға созылуы мүмкін. Бірнеше заң күдіктілерді сот қарауысыз немесе айыптамасыз ұстауға мүмкіндік береді. Төтенше жағдай туралы жарлық Ішкі істер министріне қоғамдық тәртіпті сақтау немесе зорлық қылмыстарын болдырмау үшін адамдарды екі жылға дейін қамауға алуға бұйрық беруге өкілеттік береді. 2009 жылы осы жарлық бойынша 548 адам ұсталды. Есірткі тасымалымен күдіктілер, тіпті сот процесі арқылы босатылғандар да, сот отырысы немесе қамауға алу бұйрығысыз 39 күнге дейін ұсталып, содан кейін айыптамасыз белгісіз мерзімге ұсталуы мүмкін, олардың ұсталуы кеңесші кеңес тарапынан екі жылда бір рет бекітіледі. 2009 жылы осылайша 1000-нан астам адам ұсталды. Шектеулі тұру орыны туралы заңға сәйкес, Ішкі істер министрі жеке тұлғаларды өз үйлерінен басқа жерде тұруға және аудан шегінде болуға міндеттей алады; мұндай бұйрық билік органдарымен мерзімсіз жаңаруы мүмкін. 2009 жылы полиция тұтқындау кезінде 108 адамды өлтірді. Азаптау заңмен тыйымдалмаған. Бұрын иммиграциялық орталықтарда және Ұлттық қауіпсіздік заңы бойынша ұсталғандарға қатысты зорлық-зомбылық туралы көптеген шағымдар болған, бірақ мұндай шағымдардың саны 2010 жылы айтарлықтай азайды.
Сотталған адамдардың құқықтары
Конституцияда екіталай сот жүйесі көзделген, онда зайырлы заң мен шариғат (шариғат) заңдары бірдей мойындалады, сондай-ақ зайырлы қылмыстық және азаматтық соттар шариғат соттарымен қатар жұмыс істейді. Шариғат заңдары тек мұсылмандарға ғана қолданылады, ал шариғат соттарының құзыреті тек мұсылмандарға қатысты істерді қарауға ғана шектеледі. Кейбір штаттарда шариғат соттары негізінен отбасылық және жеке құқық мәселелерін қарастырады, ал басқа штаттарда олар қылмыстық істер бойынша да үкім шығаруға уәкілді. Малайзияның зайырлы заңдары ағылшын ортақ құқығының негізінде құрылған. Ауыр қылмыстық істерде айыпталушылар мемлекеттік есебінен адвокат алуға құқылы. Қылмыстық істерде сотқа дейінгі тергеу шектеулі. Куәгерлердің жауабы кейде қабылданбайды. Айыпталушылар үкіметте сақталған дәлелдермен танысуға әдетте құқылы емес. Шағымдану құқығы кейде шектеледі. Әділ сот процесінің құқығы кейде бұзылады. Шариғат соттарында әйелдермен теңдік қамтамасыз етілмейді, әсіресе ажырасу және балаларға қамқорлық беру мәселелерінде. Жеке өмірге қатысты құқықтар кейде бұзылады, билік электрондық пошталарды бақылайды, полицияға ордерсіз үйлерді тінтіп, заттарды тәркілеуге және адамдарды қамауға рұқсат беріледі. Малайзия Ислам даму департаментінің (JAKIM) қызметкерлері мұсылмандардың құмар ойнайтыны, алкоголь ішетіні немесе зина жасағаны күдікті болған жағдайда, ордерсіз жеке үйлерге кіре алады. Сыбайлас жемқорлық немесе терроризм күдігі бар адамдардың жіберген немесе алған хабарламалары ұсталып қалуы мүмкін. Жаңа SOSMA заңына сәйкес, сотта прокурор айыптау куәгерлерінің кім екенін құпия ұстауға құқылы, осылайша оларды тексеруге мүмкіндік бермейді. SOSMA дәлелдердің ережелерін де қайта қарастырды, прокурорларға дереккөздерін ашпай-ақ ақпаратты пайдалануға мүмкіндік берді. Шариғат заңы бойынша, алкоголь ішу сияқты бірнеше ондаған құқық бұзушылық шариғат үлгісіндегі жазалау (қамшылау) арқылы жазаланады, бұл сот жазалауынан өзгеше және ер және әйел мұсылмандарға қолданылады. Митингке кем дегенде 10 000 адам қатысты, олардың көп бөлігі этникалық үндістер, Бумипутралардан әлеуметтік және экономикалық тең құқықтарды талап етті. Үндістанның тамил саясаткерлері, мысалы М. Карунанидхи, Малайзиядағы этникалық үндістерді қолдап, Үндістан үкіметінің олардың мәселесін Малайзиялық тараптармен көтеруін талап етті. 2007 жылдың 10 желтоқсанындағы хатында Ішкі қауіпсіздік министрлігі Католик Геральдының малай тіліндегі бөлігін христиан дінінде Құдайды білдіру үшін "Алла" сөзін қолданғаны үшін тыйым салды. Бұл сот ісіне әкелді, онда Малайзияның Федералды соты мұсылман емес адамдардың "Алла" сөзін пайдалануға конституциялық құқығы жоқ деп шешті. 2014 жылдың 14 мамырында премьер-министр Нажиб Разак ислам және оның ізбасарлары гуманизм, секуляризм, либерализм және адам құқықтары аттарымен жаңа қауіптерге тап болып отырғанын айтты, бірақ ол үш күннен кейін сынға ұшырағаннан кейін бұл мәлімдемесінен бас тартты.