Кіріспе
Century Rolls – американдық композитор Джон Адамстың фортепиано концерті. Бұл шығарма Эммануэль Акстың тапсырысымен 1997 жылы жазылған. Акс 1997 жылғы 25 қыркүйекте Огайо штатының Кливленд қаласында өткен концерттің тұңғыш орындаушысы болды, ал Кристоф фон Дохнани Кливленд оркестріне дирижерлік етті. Акс, фон Дохнани және Кливленд оркестрі концерттің Nonesuch лейблы үшін алғашқы коммерциялық жазбасын жасады. Адамс өзі 1998 жылғы 1 қарашада Ұлыбританиядағы тұңғыш орындауды жүргізді, онда да Акс пианиномен жеке орындады. Композитор бұл шығарманы 1920-жылдардағы фортепианоның ерекше дыбыстарын естігеннен кейін жазды, және бұл жұмыс "бір жағынан, фортепианоның дыбысына мен алған алғашқы әсерді қайта жаңғыртуға жасалған тытыру болды". Ол концертті "өткен ғасырдың барлық фортепиано музыкасының" көрінісі деп санайды.
Century Rolls is a piano concerto by the American composer John Adams. Commissioned by Emanuel Ax, the work dates from 1997. Ax was the soloist in the concerto's premiere on September 25, 1997 in Cleveland, Ohio, with Christoph von Dohnányi conducting The Cleveland Orchestra. Ax, von Dohnányi and The Cleveland Orchestra made the first commercial recording of the concerto, for Nonesuch. Adams himself conducted the UK premiere on 1 November 1998, again with Ax as the piano soloist. Adams conceived the work after hearing the distinct sounds of a 1920s player piano, and the work was "in part an attempt to recreate that initial response I had received to the sound of the piano as heard via the medium of the piano roll." He has said that the concerto is his view on "the whole past century of piano music".
Аспаптар
Соло фортепиано, 2 флейта, пикколо, 2 гобой, английский рожок, 2 кларнет, бас кларнет, 2 фагот, үш валторна, үш труба, 2 тромбон, литавра, соққы аспаптары (2 орындаушы: вибрафон, ксилофон, ағаш блок, маримба, жоғары бонго, глокеншпиль), арфа, челеста және скрипкалар.
Қозғалыстар
Концерт үш бөлімнен тұрады. Алғашқы бөлім бүкіл шығарманың шамамен жартысын құрайды, одан кейін екі қысқа, контрастты бөлім келеді. Бірінші бөлім: Ол арфа, пикколо және флейтаның қарапайым мотивімен басталады, ал оның үстінен фортепианоның күшті соққылары естіледі. Шығарма дамыған сайын, скрипкалар, духовые аспаптар мен соққылы аспаптар арфа, пикколо және флейтаның жұмсақ дыбыстарын қосады, бұл шығарманы әлдеқайда динамикалық етеді. Басқа аспаптар кезекпен ойнайды, бірақ фортепианоның дыбысы тұрақты және күшті болып қалады. Адамс сенгендей, бұл контрастты дыбыс «экстраваганттылық пен мәнсіздік» арасындағы қақтығысты көрсетеді. Жұмсақ дыбыстарға толы жеңіл бастама фантастикалық және осы «мәнсіз» жақтарын бейнелейді. Алайда, бөлім жалғасып, күшейген сайын, шығарманы қаттырақ, «экстравагантты» дыбыстар басып алады. Адамс Гершвин, Рахманинов, Падеревский және Джелли Ролл Мортонның элементтерін үйлестіріп, заманауи фортепиано ролл дыбысын жасайды. "Manny’s Gym": Екінші бөлім басталғанда, ол ашылу бөлімінен әлдеқайда баяу. Фортепианоның дыбысы жұмсарады, ал скрипкалар бірдей сезімтал дыбыспен сүйемелдейді. Фортепиано мен скрипканың дыбысы бірінші бөлімнен мүлдем өзгеше, ол ұзаққа созылған. Бөлім күшейе бастайды, бірақ ешқашан кульминацияға жетпейді. Дыбыс бірте-бірте арманға толы транстың орнына жұмсарады. Атауы Эрик Сатидің «Гимнопедияларына» және Эммануэль Акстың «Мэнни» деген лақап атына сілтеме жасайды. "Hail, Bop": Үшінші бөлімнің атауы Адамс шығарма жазып жатқан кезде Америкада пайда болған Хейл-Боп кометасы туралы әзіл. Бұл бөлімде соққылы дыбыстар қайталанады, бірінші бөлім мен оның «экстравагантты» дыбысын еске түсіреді. Роберт Стейн «Финал (Hail Bop) бізді бірінші бөлімнің буги әлеміне қайтарады, оның синкопациялары мен жоғары жылдамдықтағы гаммалары мен арпеджиолары бар» деп жазады.