Кіріспе

R v Drybones, [1970] S. C. R. 282, Канада Жоғарғы Сотының маңызды шешімі болып табылады, ол Канаданың Құқықтар туралы заңының "федералды заңнаманы, оның қағидаларын бұзатын жағдайларда, күштен шығаруға соттарға өкілеттік бергенін" анықтады. Осыған сәйкес, Канада Жоғарғы Соты Үндістер туралы заңның 94(b) бабын (индейлерге резервациядан тыс жерде мас болуға тыйым салған) күшін жойды, себебі ол Канаданың Құқықтар туралы заңының 1(b) тармағын бұзады. Бұл шешімге дейін, заңды бұзушы актіге Құқықтар туралы заңның қолданылуы туралы көптеген пікірталастар болды. Бір тұжырым бойынша, Құқықтар туралы заң түсіндіруге көмектесетін құрал еді. Екінші тұжырым бойынша, ол Парламенттің жоғарылығын шектейтін, федералды заңдарды қайшылыққа түсіріп, оларды күшсіз ететін заң ретінде қарастырылды. Бұл істен кейін, Құқықтар туралы заңнан туындайтын соттың басымдық құқығы ешқашан қолданылмады және содан бері Канада Жоғарғы Соты оны қайта қараған жоқ. Осы істің нәтижесінде, Парламент 1971 жылы 94-бапты жойды.

Өмірбаян

1967 жылдың 8 сәуірінде, сағат 23:00-ден кейін, Джозеф Драйбонес Йеллоунайф қаласындағы "Олд Стоп" қонақ үйінің вестибюлінде мас күйінде табылған. 1967 жылдың 10 сәуірінде Драйбонес, өзін қорғауға адвокатсыз, Үндістер заңының 94-бабының (b) тармағына қайшы келетін, резерваттан тыс мас күйде болған үнді екендігіне кінәсін мойындады. Драйбонес сот төрешісі Томпсонмен осы қылмысы үшін сотталды және 10 доллар айып төлеуге немесе үш күнге бас бостандығынан айырылды. 1967 жылдың 27 сәуірінде Драйбонес үкімге шағымдану ниетін білдірді. Солтүстік-Батыс территорияларының аумақтық сотындағы отырыста Драйбонес тарапынан ұсынылған адвокат клиентінің ағылшын тілін түсінбегендіктен, сот процесінің мәнін түсінбегенін, оның кінәсін мойындауы жарамсыз және қайтарылуға жататынын мәлімдеді. Бұл өтініш қабылданды және Драйбонес кінәсін мойындауын қайтарып алды, содан кейін сот жаңа сот процесін тағайындады. Жаңа сот процесінде мемлекеттік айыптаушы алты куәгерді шақырып, олардың ішінде Корольдік Канада атты полициясының (RCMP) констебльдері және Драйбонесті тапқан қонақ үй менеджерінің әйелі болды. Сондай-ақ, мемлекеттік айыптаушы Джо Сангристі куәгер ретінде таныстырды, ол 16 жыл бойы Йеллоунайф қаласындағы үнділер ауылының бұрынғы басшысы және көшбасшысы болған. Сангрис Драйбонесті туғаннан бері, сондай-ақ оның әйелі мен әкесін білгенін, сонымен қатар Драйбонестің заңды түрде үнді болып есептелуін ресми түрде дәлелдеуге тырысқанын айтты. Сангрис сондай-ақ Драйбонес жылына бір рет келісім-шарт ақшасын алатынын мәлімдеді. Осыған ұқсас мемлекеттік айыптаушы куәгері – сол кездегі Үндістер ісі жөніндегі аймақтық директор Дэвид Джордж Грейес болды. Грейес үнділердің жазбаларын сақтауға, шарттық міндеттемелерді орындауға және үндістерге қатысты федералдық келісімдерді жүзеге асыруға жауапты лауазымда болған. Грейес Драйбонестің Мадлен Крейпоға үйленген, балалары жоқ екенін көрсететін ресми құжаттарды ұсынды. Грейес пен Сангрис екеуі де Солтүстік-Батыс территорияларында үнді резерваттары жоқ екенін куәландырды. Драйбонес тарапынан ұсынылған адвокат мемлекеттік айыптаушы Драйбонестің Үндістер заңының 2-бабының (g) тармағында көрсетілгендей, үнді екенін дәлелдемегенін, оның мәнісінде ресми тағайындалған үндінің үнді тайпасының мүшесі болуы керек екенін, сондықтан Драйбонес Үндістер заңының 94-бабының (b) тармағы бойынша айыпталуға жарамайды деп мәлімдеді. Сонымен қатар, Солтүстік-Батыс территорияларында резерваттар болмағандықтан, Үндістер заңының 94-бабының (b) тармағы Солтүстік-Батыс территорияларындағы осындай жағдайларға қолданылмайды деп дәлелдеді. Алайда, ең маңыздысы, бұл болашақтағы сот шешіміне әсер ете алатындығы тұрғысынан, Драйбонес тарапынан ұсынылған адвокат қылмыстың барлық элементтері орындалған болса, Үндістер заңының 94-бабының (b) және 96-бабының біріктірілген әсері Канаданың Құқықтар туралы заңының 1-бабының (b) тармағын бұзатынын, себебі заңдық санкция нәсілге байланысты анағұрлым қатал және басқыншыл болып табылады, ал алкоголь туралы жарғының үнді емес адамдарға қатысты бөлімдері. Адвокаттың пікірінше, мұндай айырмашылық нәсіл және тері түсі бойынша кемсітушілік болып табылады, бұл Канаданың Құқықтар туралы заңының 1-бабының (b) тармағына сәйкес шағымданушының заң алдындағы теңдігін бұзады, сондықтан Драйбонес ақталуға тиіс және бұзушылық заң күшін жойылды.

Солтүстік-Батыс аумақтар аумақтық сотының шешімі

1967 жылғы 5 маусымда Солтүстік-Батыс территориялардың аумақтық соты апелляцияны қабылдап, Драйбонсты ақтады. Сот шешімінде судья Морроу 1967 жылғы 8 сәуірде Драйбонстың Үндістан заңының мағынасында үнді екендігін, ал ол Үндістан заңының 94-бабының (b) тармағына қайшы келіп, резервациядан тыс мас күйде болғанын анықтады. Алайда Морроу Үндістан заңының 94-бабының (b) тармағының күшін жойғанын, себебі ол Канаданың құқықтар туралы биллінің 1-бабының (b) тармағын бұзады деп шешті. Морроу Р. Гонзалес ісін (онда Британдық Колумбияның апелляциялық соты 94-бабын Канаданың құқықтар туралы билліне сәйкес деп тапқан) еске алып, Робертсон және Розетани істерінің нәтижесінде оны қарастыру қажет екенін мәлімдеді. Робертсон ісінде Морроу жоғары соттың көпшілігінің Канаданың құқықтар туралы биллінің ережелерін бұзуды анықтауда заңның әсеріне, оның мақсатына қарағанда көбірек мән беру керектігін атап өтті. Робертсонның талаптарын қолданып, Морроу Үндістан заңының 94-бабының кемсітуші екенін анықтады. Егер Үндістан заңының даулы ережелері күшіне енгізілсе, құқықтар туралы билль орындалмайды, өйткені Морроу үндістерге ақ канадалықтардан, басқа иммигранттар тобынан және тіпті инуиттер сияқты басқа да аборигендер тобынан өзгеше қарау қажет екенін көрсетті. Шешім ретінде Морроу Гонзалес ісі бойынша Бас судья Картрайттың келіспеушілігін келтіре отырып, Үндістан заңының 94-бабының (b) тармағы ғана кемсітушілікке жатса, тек соның ғана әрекетсіз деп танылуы керек деп шешті. Морроу қалған заңның "кемсітуші емес, ол тек меншік пен басқа да құқықтарды қорғауды қамтамасыз етеді" деді.

Солтүстік-Батыс аумақтар апелляциялық сотының шешімі

1967 жылғы 25 тамызда Солтүстік-Батыс территориялардың апелляциялық соты Корольдіктің апелляцияға қабылданбау туралы өтінішін қабылдамады, соның салдарынан Драйбонстың ақталуы күшінде қалды. Бір дауыспен қабылданған сот шешімін жазған судья Джонсон Корольдіктің өтінішінің негізгі мәселесі Британдық Колумбия апелляциялық сотының Гонзалес ісіндегі билігіне байланысты екенін атап өтті. Алайда Джонсон Гонзалес ісіндегі шешімді енді қолдауға болмайды деп мәлімдеді. Джонсон Гонзалес Канаданың Құқық Билліндегі «заң алдындағы теңдік» ұғымын дискриминациялық заңдарға жол беретін «сот алдындағы теңдік» түріне дейін шектеуді артық деп санайды. «Егер осы абзас, – деп жазды Джонсон, – осыдан артық ештеңені білдірмесе, оны енгізудің қажеті болмас еді, өйткені бұл құқық әрқашан соттармен қорғалып келді». Джонсон «заң алдындағы теңдік» құқығын мәнсіз ережеге айналдырудан өзгеше, Гонзалес қолдаған түсіндірме Парламентке нәсілдік дискриминация жасауға, даулы ереже Құқық Билліне қарамастан қолданылуы керек деген нақты мәлімдемесіз рұқсат беретінін де атап өтті. Джонсон дискриминациялық заңнаманың күшінде болуы үшін Құқық Биллінің 2-бабында нақты айқындама болуы керек деп шешті. Егер Канаданың Құқық Биллі нәсілдік сегрегацияға жол берсе, ол АҚШ Жоғарғы Сотының жақындағы шешімімен күшін жояды, онда Құқық Биллінің маңызы болмайды, – деп мәлімдеді Джонсон, ол «заңның және оның кіріспесінде көрсетілген жоғары мақсатына жетпейді». Джонсон дискриминацияға Құқық Биллінде толық тыйым салынбағанын мойындады. Алайда, Құқық Биллі «раса, ұлттық тегі, түсі, діні немесе жынысы бойынша» кез келген дискриминацияға тыйым салады, осылайша ол белгілейді. Джонсон сонымен қатар, Индиялық актінің мақсатына негізделген Корольдіктің аргументтерін жоққа шығарды, талдаудағы даулы ережелердің әсерінің маңыздылығын атап өтті және Робертсон мен Розетани патшайымға қарсы істі дәлел ретінде келтірді. Джонсон үндістерге Индиялық акті бойынша қатаң жаза мен кең ауқымды тыйымдар қолданылатынын мойындады. Осыған байланысты, ол төменгі соттың даулы бөлімді дискриминациялық деп тануы дұрыс болғанын және сондықтан ол Канаданың Құқық Билліне сәйкес әрекетсіз деп танылды деп шешті.

Канаданың Жоғарғы Сотының шешімі

1969 жылғы 20 қарашада Канада Жоғарғы соты 6:3 дауыспен мемлекеттік айыптаудың шағымын қабылдамады және Драйбонстың ақталғанын күшінде қалдырды.