Кіріспе

Көне әлем маймылының бір түрі

Күміс түсті лутунг (Trachypithecus cristatus), сондай-ақ күміс жапырақты маймыл немесе күміс лангур деп те аталады, – Көне әлем маймылы. Ол Малайзия түбегі, Суматра, Борнео, Ява және басқа да жақын аралдардағы жағалау, мангр және өзен жағасындағы ормандарда өмір сүреді. Ол өз түрінің типтік өкілі болып табылады.

Мінез-құлық

Күміс лутунгтар күндізгі өмір салтын ұстанады және шамамен 9-40 жеке тұстан тұратын топтарда қозғалады, онда бір ересек еркек және көптеген ересек әйелдер балаларды бірлесіп күтіп бағады. Олар өздерін жердегі жыртқыштардан қорғайтын ағаштардан сирек түседі және қауіп сезгенде жылдам қашып кетеді. Әр топтың қоныс аумағы бар, бірақ олар көршілес топтардың аумақтарымен қабаттасуы мүмкін. Күндіз жекелеген лутунгтар орман ішінде шамамен жүріп, кейде тек әйелдерден тұратын топтар бөлініп шығады. Түнде бүкіл топ бір ағашта жатады. Әйел лутунг еркектің назарын аудару үшін басын оңға-соққа қозғайды, ал кездесу кезінде жыныстық қатынас бірнеше рет болуы мүмкін. Ерекшелігі, әйелдер табиғатта менопаузаға жетеді және бала туғаннан кейін тоғыз жылға дейін өмір сүре алады. Жастар сүттен айырғаннан кейін дерлік жыныстық жағынан жетіледі, ал әйелдер әдетте 35 айлық шамасында алғаш рет бала туады. Күміс лутунгтар тұтқындықта 31 жылға дейін өмір сүруі мүмкін. Зерттеушілер жануарды бақылап, оның өсу кезеңіндегі фотосуреттерін талдады, нәтижесінде бұл өте сирек құбылыс екеніне келісті. Бұл - ортаның фрагментациясының бір түрі, ол екі түрдің де бөлек популяциясын құрады.

Эволюция

Генетикалық талдау көрсеткендей, күміс түсті лютунг, шамамен 0,95 және 1,25 миллион жыл бұрын болған қарқынды түр пайда болу оқиғасы кезінде пайда болған, оның нәтижесінде T. cristatus түрлер тобының барлық қазіргі түрлері қалыптасқан. Осы оқиғаның жоғары жылдамдығы мен түрлердің көп болуына байланысты, топтың түрлерін генетикалық тұрғыдан ажырату қиын, және қайсысы нағыз дербес түр екендігі әлі де күмәнді. Күміс түсті лютунгтар Файрдің жапырақты маймылымен будандасқаны туралы да хабарлар бар, бірақ Файрдің жапырақты маймылы басқа түрлер тобына жатады деп есептеледі. Оның табиғи ортасы орман шаруашылығы және пальма майы плантацияларының кеңеюінен өте қауіпті жағдайда. Бұл түрді ет үшін аң аулау және үй жануарлары саудасы үшін ұстау да қауіпке тікейді.