Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англия Корольдігінің музыкалық тарихындағы кезең
Period in the musical history of the Kingdom of England
Король Елизавета I (1558–1603) тұсында ағылшын өнері мен жоғары мәдениеті ағылшын Ренессансының биіктігіне жетті. Елизавета музыкасы құдайлық музыкадан зайырлы музыкаға және аспаптық музыканың дамуына қарай өзгерді. Кәсіби музыканттарды Англия шіркеуі, ақсүйектер және өсіп келе жатқан орта тап жұмысқа алды. Елизавета I музыканы ұнатқан, лютня мен виргиналда ойнаған, ән салған, тіпті би музыкасын өзі жазғандығын айтқан. Ол билеуді дене шынықтырудың керемет түрі деп санап, би кезінде музыканттарды жалдаған. Оның билік кезінде жетпістен астам музыкант жұмыс істеген. Патшайымның қызығушылығын оның поддандылары да қабылдауға тиіс болған. Әрбір ақсүйек лютняда ойнауды білуі керек еді, ал "ән немесе аспаптық ансамбльде өз орнын таба алмаған әйел адам қоғамда күлкіге қалдырылатын". Музыка баспасының арқасында әуесқой музыканттар патшайымнан арнайы рұқсат алғандардың шығармаларын сатып алатын болды. 1534 жылы Англия Рим-католик шіркеуінен бөлінгенімен, Елизаветаның араласқан ағасы Эдуард VI патшалық құрғанға дейін ағылшын тілі Англия шіркеуінің ресми тілі болмады. Оның билігінде Англикан шіркеуінің қызметі көп рет қайта қарастырылды, бірақ католик Мэри патшайымның билікке келуімен тоқтатылды. Елизавета Англия шіркеуін қайта құрып, католиктерге төзімділік көрсетті. Елизавета патшайымының тұсында Англия шіркеуінің ең танымал композиторлары Томас Таллис және оның шәкірті Уильям Бёрд болды. Екеуі де католик болғандықтан, латын және ағылшын тілдерінде вокалдық шығармалар жазды. Елизавета дәуірінде итальян музыканттары мен композицияларының келуімен зайырлы вокалдық шығармалар өте танымал болды. Италиялық мадригал композиторларының музыкасы қазіргі кезде ағылшын мадригал мектебі деп аталатын жергілікті композиторларға үлкен әсер етті. Бұл композиторлар итальяндықтардың мәтіндік суреттемесі мен полифониялық жазуын мадригалдың ерекше ағылшын жанрына бейімдеді. Уильям Бёрдтің шәкірті Томас Морли өзінің және замандастарының шығармаларын қамтитын мадригалдар жинағын жариялады. Бұл жинақтардың ең әйгілісі – «Ориананың жеңістері» («The Triumphs of Oriana»), ол Елизавета патшайымының құрметіне арналған және Морли, Томас Уилкс және Джон Уилби сияқты ағылшын мадригалшыларының шығармаларын қамтыды. Елизавета дәуірінде аспаптық музыка да кең таралды. Сол кездегі ең танымал жеке аспаптар – виргинал мен лютня. Виргинал – ағылшындар арасында клавесиннің танымал түрі және Елизаветаның сүйікті аспаптарының бірі. Аспап үшін көптеген шығармалар жазылды, соның ішінде Уильям Бёрдтың бірнеше жинақтары, атап айтқанда Фицвильям виргинал кітабы және Parthenia. Қой ішегімен тартылған лютня сол кездегі ең танымал аспап болды. Лютняны жеке аспап ретінде немесе әншілерге сүйемелдеу үшін пайдалануға болады. Соңғы түрдегі шығармалар лютня әндері деп аталды. Лютня мен лютня әндерінің ең танымал елизаветалық композиторы Джон Дауленд болды. Бірнеше аспаптар отбасылары ағылшын халқы арасында танымал болды және топтық музыка жасау үшін қолданылды. Егер ансамбльдегі барлық аспаптар бір отбасыға жатса, олар «консорт» деп есептелді. Ал аралас ансамбльдер «жарылған консорт» деп аталды. Ансамбльдің екі түрі де бірдей танымал болды. Музыка тарихында ағылшын Ренессансының музыкасы күрделі полифониялық вокалдық музыкасымен, қасиетті және зайырлы музыкасымен және аспаптық музыканың пайда болуымен ерекшеленеді. Барокко дәуірінің басында Англияның Еуропа елдері арасындағы музыкалық беделі төмендеді. Даулендтен кейін ең ұлы ағылшын композиторы Генри Перселл болды, оның өлімі Виктория дәуіріне дейін ағылшын музыка тарихында үлкен олқылық қалдырды.
During the reign of Queen Elizabeth I (1558–1603), English art and high culture reached a pinnacle known as the height of the English Renaissance. Elizabethan music experienced a shift in popularity from sacred to secular music and the rise of instrumental music. Professional musicians were employed by the Church of England, the nobility, and the rising middle class. Elizabeth I was fond of music and played the lute and virginal, sang, and even claimed to have composed dance music. She felt that dancing was a great form of physical exercise and employed musicians to play for her while she danced. During her reign, she employed over seventy musicians. The interests of the queen were expected to be adopted by her subjects. All noblemen were expected to be proficient in playing the lute and "any young woman unable to take her proper place in a vocal or instrumental ensemble became the laughing stock of society." Music printing led to a market of amateur musicians purchasing works published by those who received special permission from the queen. Despite England's departure from the Roman Catholic Church in 1534, English did not become the official language of the Church of England until the reign of Elizabeth's half brother Edward VI. His reign saw many revisions to the function within the Anglican Church until it was frustrated by the succession of Catholic Queen Mary. Queen Elizabeth re established the Church of England and introduced measures of Catholic tolerance. The most famous composers for the Anglican Church during Queen Elizabeth's reign were Thomas Tallis and his student William Byrd. Both composers were Catholics and produced vocal works in both Latin and English. Secular vocal works became extremely popular during the Elizabethan Era with the importation of Italian musicians and compositions. The music of the late Italian madrigal composers inspired native composers who are now labelled as the English Madrigal School. These composers adapted the text painting and polyphonic writing of the Italians into a uniquely English genre of madrigal. Thomas Morley, a student of William Byrd's, published collections of madrigals which included his own compositions as well as those of his contemporaries. The most famous of these collections was The Triumphs of Oriana, which was made in honour of Queen Elizabeth and featured the compositions of Morley, Thomas Weelkes, and John Wilbye among other representatives of the English madrigalists. Instrumental music was also popular during the Elizabethan Era. The most popular solo instruments of the time were the virginal and the lute. The virginal was a popular variant of the harpsichord among the English and one of Elizabeth's favourite instruments to play. Numerous works were produced for the instrument including several collections by William Byrd, namely the Fitzwilliam Virginal Book and Parthenia. The lute strung with sheepgut was the most popular instrument of the age. Lutes could be played as solo instruments or as accompaniment for singers. Compositions of the latter variety were known as lute song. The most popular Elizabethan composer for the lute and of lute songs was John Dowland. Several families of instruments were popular among the English people and were employed for the group music making. If all of the instruments in an ensemble were of the same family they were considered to be in "consort". Mixed ensembles were said to be in "broken consort". Both forms of ensembles were equally popular. In music history, the music of the English Renaissance is noted for its complex polyphonic vocal music, both sacred and secular, and the emergence of instrumental music. With the gradual shift in the early Baroque period, England experienced a decline in musical standing among European nations. After Dowland, the greatest English composer was Henry Purcell, whose death left a void in English music history until the Victorian era.
Дін музыкасы
XVI ғасырда шіркеу музыкаға зор әсер етті. Пуритандар шіркеудегі барлық музыканы жоюды қалады, бірақ халықтың ән салуға деген құштарлығы оны одан да кең таратты. Көптеген композиторлар шіркеу үшін де, патшалық сарай үшін де шығармалар жазды. Шіркеу музыкасының стилі хоралдық полифония деп аталды. Шіркеу үшін жүздеген ән жазылды, олардың көптегені бүгінге дейін орындалады. «Сенімділердің құлшылығы музыкасыз болмайды» деген сөз бар. Ең сәнді тойларда, әсіресе ақсүйектердің тойларында, лютня, флейта және скрипкамен ойнайтын музыканттар міндетті түрде болады. Сол кезде қарапайым халықтың да қалаған уақытында музыка тыңдауы жиі кездесетін.
The Church was a major influence for music in the 16th century. The Puritans wanted to do away with all church music, but the will of the people to sing only made it more predominant. Many composers that wrote for the church also wrote for the royalty. The style of the church music was known as choral polyphony. Hundreds of hymns were written for the church. Many of those are still sung today. It is “doubtless (that) your worship requires music.” At the most elegant of weddings, usually those of the nobility, the processional included musicians who played lutes, flutes, and violins. It was also very common at that time for commoners to have music played for them whenever they wanted.
Музыканттар
Қалалық музыканттарды күтушілер деп атаған. Олар қазіргі заманғы қалалық оркестрге балама болды. Күтушілер орта ғасырлардан бері бар еді және олардың міндеті – қала тұрғындарының көңілін көтеру үшін қоғамдық шараларда орындау болды. Олар өзіндік композиторлық туындыларды орындауға тиіс еді. Көше музыканттары мен саяхатшы әншілерге деген көзқарас жағымсыз болды. Олардан қорқып, уақыт өте келе олар сәннен шығып, олардың орнын таверна және театр музыканттары басты. Көшедегі музыка көбінесе базарларда және жәрмеңкелерде естілетін. Әдетте, музыка жеңіл және шапшаң болатын. Олар скрипка, лютня, флейта және кішкентай соққы аспаптарымен ойнап, өнер көрсеткен сайын көпшіліктің назарын аударды. Олар орындаған әндер – халыққа кең таралған әуендер еді, "ол Елизавета патша сарайының күрделі және изысканды музыкасынан тым алыс еді". Театрға музыка қосылғанда оның танымаллығы артты. Театр музыканты үшін сахнадағы орналасуының маңызы зор болды. Орынның орналасуы дыбысқа белгілі бір әсер беретін. Бұл қашықтықтан естілгендей сезім тудыруы немесе қойылымдар мен пьесаларға атмосфера сыйлауы мүмкін еді. Театр музыкасы 1590 жылдары Уильям Шекспирдің өркендеуімен одан да танымал болды.
Town musicians were known as waits. They were the equivalent to that of a modern town’s band. The waits have been in existence as far back as the medieval period and their role was to perform at public occasions of the viewing pleasure of the town. They were to play original composed music. Street musicians or travelling minstrels were looked down upon. They were feared and soon grew out of style and were replaced by the tavern and theatre musician. Street music was common to be heard at markets and fairs. The music was usually light and quick. They performed using fiddles, lutes, recorders, and small percussion instruments attracting crowds whenever they played. The songs they played and sang were traditional favourites, "a far cry from the sophisticated and refined music of the Elizabethan court." Theater became increasingly popular when music was added. Location on stage meant everything to a theatre musician. The location gave certain effects to the sound produced. This could be the impression of distance or providing an atmosphere to the plays and performances done. Theatre music became even more popular with the rise of William Shakespeare in the 1590s.
Композиторлар
Сол кезеңдегі көптеген композиторлардың есімдері бүгінде де белгілі. Уильям Бёрд (1539–1623) қазіргі заманғы мамандардың көпшілігі тарапынан «Елизавета дәуірінің ең ұлы композиторы» деп есептеледі. Ол діни музыканың жетекші композиторы болды. Оның көптеген әндері қазірге дейін сақталған. Уильям Бёрд – Елизавета патшайымның бас органшысы және композиторы. 16 ғасырда Джон Булл (1562–1628), Елизавета дәуірінің ең танымал органшысы, және Джон Дауленд (1563–1626), лютня музыкасының жетекші композиторы да болды. Джон Дауленд 1597 жылы өзінің әндер кітабын немесе «айрларын» жариялады. Ол бестселлерге айналды. Осы композиторлар, және тағы басқалар, қысқа болғанымен, өте танымал болған ағылшын мадригал мектебін құрды. Мадригал – әлемдік вокалдық музыканың ең көп таралған түрі. Поэтикалық мадригал – үш жолды бірден төрт строфаға дейін, содан кейін екі жолды строфадан тұратын лирикалық өлең. Ағылшын мадригалдары а капелла орындалды, стилі жеңіл және көбінесе итальяндық үлгілердің көшірмелері немесе тікелей аудармалары болды, олардың көпшілігі төрт-алты дауысқа арналған. Басқа композиторлардың қатарында Роберт Джонсон, Джон Тавернер, Томас Морли, Орландо Гиббонс, Томас Таллис және Джон Блитхемэн бар.
Many composers of the period are still known by name, today. William Byrd (1539–1623) is considered by most modern authorities “the greatest of all the Elizabethan composers." He was the leading composer of religious music. Many of his songs still exist today. William Byrd was the chief organist and composer for Queen Elizabeth. Also during the 16th century were John Bull (1562–1628), best known organist of the Elizabethan era, and John Dowland (1563–1626), leading composer of lute music. John Dowland published his first book of songs or "ayres" in 1597. It became a bestseller. These composers, among others, would give rise to the English Madrigal School which, while brief, was incredibly popular. A madrigal was the most common form of secular vocal music. “The poetic madrigal is a lyric consisting of one to four strophes of three lines followed by a two line strophe." The English Madrigals were a cappella, light in style, and generally began as either copies or direct translations of Italian models, with most being for four to six voices. Other composers include Robert Johnson, John Taverner, Thomas Morley, Orlando Gibbons, Thomas Tallis, and John Blitheman.
Құралдар
Органология (аспаптарды зерттеу) кітап басудың дамуымен зор қадам жасады. Майкл Преториус жазған «Syntagma Musicum» энциклопедиялық еңбегінде ағаштан ойылған суреттер бар, олар Елизавета дәуірі аяқталғаннан кейін 17 жыл өткенде континентте қолданылған аспаптарды көрсетеді, тіпті 20 жылдың өзі де үлкен өзгерістер әкелмеді. Ренессанс дәуіріндегі көптеген аспаптар қазіргі тыңдаушыларға беймәлім. Көптеген аспаптар «отбасылар» болып келеді, бір аспаптың мөлшері адам дауысының диапазонына сәйкес келеді: дескант (сопрано), требль (альто), тенор, бас. (Кейде олар жоғары (сопранино, гарклейн) және кейде төмен (квартет бас, контрабас және т.б.) дейін кеңейтілді.) Бұл жүйе ғасырлар бойы қолданылып келді. Бір отбасының аспаптарында бірге ойнау «консорт» деп аталды. Елизаветаның тұсында аралас ансамбльдердің (бұзылған консорт) алғашқы рет пайдаланылуы тіркелді. Консорттар қатты немесе жұмсақ деп есептелді, ал осы атаулардың нақты мағынасын анықтау кейде қиын. Әдетте, қатты консорттар корнеттерден, сакбуттардан, шалмейлерден және жоғары дыбысты диктофондар мен флейталардан тұрады. Жұмсақ консорттарға көбінесе виолалар, флейталар, диктофондар, кромхорндар және басқа да тыныш аспаптар кіреді. 16 ғасырдың аспаптарын төрт негізгі түрге бөлуге болады: ішекті, үрмелі, соққылы және пернетақы аспаптар. Лауд ең танымал ішекті аспап болды. Лаудты оның пішіні мен мөлшері, алмұрт тәрізді денесі және қисайған мойны арқылы тануға болады. Ішектер топтарға біріктірілген, әр топ бір немесе екілі, бірдей немесе октава бойынша күйленген ішектен тұрады. Елизавета заманындағы ең көп таралған лаудтың алты, жеті немесе сегіз тобы болды, ол жеке орындауға және сүйемелдеуге қолданылды. Лаудтың түрлі мөлшерлері болғанымен, тенор ең танымал болды. Оған ұқсас аспаптарға циттерн, орфарион және бандора жатады. Келесі ең танымал ішекті аспап – виола да гамба, ол түрлі мөлшерде жасалып, жұп немесе жеке орындалатын. Виоланың алты ішегі бар, ал ішектер мойнына байланған, саусақ тақтасына емес. Дене пішіні скрипка тұқымдасына жататын аспаптарға ұқсас, бірақ қабырғалары терең, жоғарғы жағы тегіс, ал артқы жағы екі бөліктен тұрады, жоғарғы бөлігі ойнаушыға ыңғайлы болу үшін бұрышталған. Үш негізгі мөлшері болды: сопрано, тенор, бас, ал Гиббонның алты бөлімді фантазиясында «үлкен контрабасқа» сілтеме жасалған. Скрипка тұқымдасына жататын аспаптардан айырмашылығы, виоланың қайырығы төменнен ұсталады, алақан жоғары қарап, ортаңғы саусақ қайырық шашына тиеді. Виоланың ең танымал мөлшері бас болды. Бас виоланың мөлшері шағын виолончельге шамамен тең болғанымен, оның тірегі болмады, және басқа виолалар сияқты аяқтарымен ұсталады (содан итальянша аты – виола да гамба). Олар көбінесе консортта ойналатын, яғни үш, төрт, бес және алты адамнан тұратын топтарда отбасы ретінде ойналатын. Осылайша олар әнге сүйемелдеу үшін қолданылатын. Отбасының кез келген екі мүшесі үшін дуэттік музыка әлі де сақталған, ал бас, жеке өзі, Вудикок сияқты шығармалар үшін танымал соло аспап болды. Кішкентай бас (немесе бас ретінде күйленген тенор мөлшеріндегі виола) көбінесе полифониялық музыканы, Lyra Way-ді ойнау үшін қолданылды. Осылай қолданылған кезде аспап лира виола деп аталды. Көбінесе қолданылатын үрмелі аспаптарға шалмейлер, диктофондар, корнеттер, сакбуттар (тромбондар), кромхорндар және флейталар кіреді. Керней мен пиффери патшалық әулеттің келуін жариялау үшін және әскери жаттығулар кезінде қолданылды. Шалмейлер, корнеттер және сакбуттар қатты консорттарда қолданылды. Флейтаның тәтті және салтанатты дыбысы бар, диктофонның дыбысы байрақ, бірақ жел жолынан (жел дыбыс тудыратын жиекке бағытталатын) сазгердің динамикалық бақылауы шектеулі болды. Шалмейлер мен кромхорндар қос қамыс аспаптары болды, бірақ кромхорндардың цилиндрлі корпусы болғандықтан, олар бірдей ұзындықтағы шалмейлерден бір октава төмен және тыныш естіледі. (Осы цилиндрлі корпус кларнетке ерекше дыбысын береді, бірақ кларнет әлі ойлап табылмаған.) Шалмей отбасысының сопраносы (француздар оны «хаутбу» деп атайды, яғни жоғары немесе қатты ағаш) ақырында барокко дәуіріндегі гобой жасау үшін қолданылды. Шалмейдің басы соншалықты ұзын болды, ойнаушы қамысты жетіп алу үшін қорапқа тұруға мәжбүр болды, ал ағаштан ойылған суреттерде бас шалмей ойнаушы аспапты көлденең ұстап тұрғаны және екінші адам қолдау көрсетіп тұрғаны көрсетілген. Осы себепті, бас шалмейдің орнына жиі бүгілген корпусы бар куртал қолданылды. Флейта – алты саңылауы бар ағаштан жасалған құбыр, ол марш кезінде барабанмен бірге қолданылды. Сыбызғының үрлемелері үшін бір қамыс қолданылды, ал сыбызғының үрлемелері үшін екі қамыс қолданылды. Соққылы аспаптарға түрлі мөлшердегі барабандар мен қоңыраулар кірді. Пернетақы аспаптарға орган, виржинал және клавесин жатты. Елизавета дәуіріндегі басқа аспаптарға портативті орган кірді, ол бір қолмен ойналатын шағын орган, ал екінші қолмен аспаптың арт жағындағы үскіні басқаратын. Сондай-ақ үлкен шіркеу органдары мен түрлі мөлшердегі арфалар болды.
Organology (the study of instruments) was aided greatly by the development of book printing. Michael Praetorius' encyclopedic Syntagma Musicum has a section with woodcuts which shows instruments as they were used on the continent about 17 years after the end of the Elizabethan period, and even 20 years hadn't made great changes. Many Renaissance instruments are unfamiliar to modern listeners. Most instruments came in 'families', with sizes of the same instrument associated with the ranges of the human voice: descant (soprano), treble (alto), tenor, bass. (In some cases, these were extended up (sopranino, garklein) and in others, down (quart bass, contrabass, etc.) This arrangement had been in use for centuries. Playing instruments from the same family together was referred to as playing in consort. During Elizabeth's reign, the first documented regular use of mixed ensembles (broken consort) are recorded. Consorts were considered loud or soft, and the exact application of these titles is sometimes hard to pin down. Generally, loud consorts consisted of cornetti, sackbuts, shawms and the higher pitched recorders and flutes. Soft consorts generally included the viols, flutes, recorders, krummhorns and other of the quieter instruments. Instruments of the 16th century could be broken down into four main types: string, wind, percussion, and keyboard. The lute was the most popular stringed instrument. The lute is identifiable by its size and shape, with the pear shaped body and angled head. Strings are grouped in courses, each course consisting of a single or doubled string, tuned in unison or octaves. The most common lute of Elizabeth's time had six, seven or eight courses, and was used both for solo and accompaniment purposes. Although the lute came in sizes, the Tenor was most popular. Similar instruments include the cittern, orpharion and bandora. The next most popular stringed instrument, made in sizes and played in consorts or alone, was the viola da gamba. The viol had six strings, and frets of gut tied around the neck, rather than embedded in the fingerboard. The shape of the body was somewhat like the violin family instruments, but with deeper ribs, a shallow top plate and a flat back in two parts with the upper part angled to give clearance to the player. There were three main sizes: treble, tenor, bass, with reference made in a Gibbons six part fantasia to the "great double bass." Unlike the violin family instruments, the viol bow was held underhanded, with the palm up and the middle finger in contact with the bow hair. The most popular size of the viol was the bass. Although roughly the size of a small cello, the bass viol had no end pin, and, like the other viols, was supported by the legs (hence the Italian name, viola da gamba.) They were most commonly played in consort, i. e. as a family in groups of three, four, five, and six. In this way, they could be used as accompaniment for singing. Duet music for any two of the family still exists, and the bass, alone, was a popular solo instrument for pieces such as Woodycock. A small bass (or tenor sized viol tuned as a bass) was often employed to play polyphonic music, Lyra Way. When used in this fashion, the instrument was called lyra viol. The common wind instruments included the shawms, recorders, cornetts, sackbuts (trombones), krumhorns and flutes. The trumpets and pifferi were used for the announcement of the arrival of royalty and during military exercises. The shawms, cornetti and sackbuts were used in loud consorts. The flute had a sweet and solemn tone, the recorder had a more rich sound, but because of the windway (which directed the breath against the edge where the sound is created) the player had less dynamic control. The shawms and krummhorns were double reed instruments, but because the krummhorns had a cylindrical bore, they sounded an octave lower than the shawms of the same sounding length and were quieter. (This cylindrical bore is what gives the clarinet its characteristic sound, but the clarinet, as such, had yet to be invented.) The soprano of the shawm family (called 'hautbois' by the French, for high or loud wood) would eventually be tamed to make the baroque oboe. The bass of the shawms was so long that the player had to stand on a box to reach the reed, and wood cuts exist which show a bass shawm player holding the instrument horizontally, with another person helping to support. For this reason, the Curtal, with a folded bore, was often used to replace the bass shawm. The fife was a wooden pipe with six finger holes used with the drum in marching formations. Single reeds were used for the drones of bagpipes, but chanters used double reeds. Percussion was normally just various forms and sizes of drums and bells. The keyboards were the organs, virginals, and harpsichord. Other Elizabethan instruments included the portative organ, which was a type of small organ played with one hand while the player operated a bellows on the back of the instrument with the other. There was also the grand church organs and harps of various sizes.