Кіріспе

Қолданбалы драма (қолданбалы театр немесе қолданбалы өнер деп те аталады) – театр практикасы мен шығармашылығын қолданудың жалпы атауы, ол қатысушылар мен көрермендерді дәстүрлі театрдан әрі алып шығады. Ол көбінесе нақты өмірдегі оқиғалары бар қарапайым адамдарға жауап ретінде пайда болады. Мұндай жұмыстар көбінесе дәстүрлі емес театр алаңдарында және әлеуметтік ортада (мысалы, мектептерде, түрмелерде, көшелерде және балама білім беру мекемелерінде) жүзеге асырылады. Қолданбалы театртың аясында түрлі формалар мен тәжірибелер қарастырылады.

Тарих

Қолданбалы драма – 20 ғасырдың соңында білім беру, қоғамдық немесе емдік жағдайда драмалық іс-әрекетті сипаттау үшін кең таралған термин. Қолданбалы драма сценарийлі немесе сценарийсіз болуы мүмкін. Кейбір мамандар негізінен импровизацияға ден қояды, ал басқалары сценарийлі пьесаларды жасау, құрастырылған қойылымдар немесе мәдени өнердің жергілікті формалары сияқты әртүрлі көркем практикаларды пайдаланады. Бұлар кейде жаңа цифрлық коммуникация түрлерімен үйлестіріледі.

Ойнату театры

Плейбек театры көрермендердің немесе топ мүшелерінің өмірден алынған оқиғаларын айтуы және актерлердің импровизациялық түрде оларды сахнада көрсетуімен байланысты. Оны әңгімелеу терапиясымен де қолдануға болады.

Денсаулық сақтау білім беруіндегі драма

Денсаулық сақтаудағы драма – медициналық контексте, көбінесе оңалту мақсатында туындайтын драма. Осы қолданбалы драма түрі медицина қызметкерлері, науқастар және жалпы халықты біліммен қаруландыру, оларды қызықтыру және емделу процесін жеделдету үшін театрды пайдалануға бағытталған. Денсаулық сақтаудағы театр мен драманың мақсаты – халықты денсаулық туралы хабардар ету және олардың денсаулығы мен ұзақ өмір сүруін, әлеуметтік жағдайға қарамастан, жақсарту болып табылады. Осы драма түрі көбінесе дұрыс тамақтану, қайғы мен жоғалту, дене шынықтыру және жыныстық шабуылдың алдын алу сияқты маңызды денсаулық мәселелері туралы білім беру үшін қолданылады. Мысалдарға медицина қызметкерлерін оқыту үшін актерлердің денсаулық ауруларын сомдауы, алғашқы профилактикаға арналған пьесаларды қою және науқастар үшін драмалық шеберханалар өткізу жатады.

Драмалық терапия

Драма терапиясы – жеке өсімді ынталандыру және психикалық денсаулықты жақсарту үшін қолданбалы драма техникаларын пайдалану. Драма терапиясы клиникалық тәжірибеге қадағаланған. Лицензияланған мамандар тілді, танымдық дамуды стимулдайды және жаңару қабілетін арттырады.

Даму театры

Даму театры, кем дамыған елдерде даму процесін жеңілдету үшін қолданбалы драма техникаларын пайдаланады.

Білім берудегі драма

Драма білім беруде оқушыларға өздерін және басқаларды түсінуге мүмкіндік береді. Кэтлин Галлахер былай деді: "Драмалық білім беру үшін нақты педагогикалық модель жоқ екені анық. [ ] Театр педагогикасында біз тәжірибеге ғана мағына қоймаймыз, сонымен қатар кейіпкер мен ойын арқылы жандандырылған әлемде, метафора мен ұсыныстарға толы әлемде, өзгелермен қарым-қатынас пен өзіңді бағалаудың үздіксіз және қарқынды өзара әрекеттесуінде өз жеке ерекшеліктерімізді көрсетуге шақырылған ойыншылармыз."

Білім берудегі театр

Білім берудегі театр (ТБ) 1960 жылдардың ортасында Ұлыбританияда пайда болды. Моника Прендергаст және Джулиана Сакстон TIE-ді "қолданбалы театр практикасының екі тарихи түбірінің бірі" деп атайды. ТБ жастарды олармен және олардың қоғамдарымен байланысты мәселелер бойынша білім беруге бағытталған, мысалы: қорлау, кездесу кезіндегі зорлық-зомбылық, қоршаған ортаны сақтау және құрбылар арасындағы жанжалды шешу. "ТБ ұйымдары әрқашан театр топтарының арасында ең әлеуметтік жауапкершілігі жоғары болып келді, олар үнемі жұмыс істейтін балалардың өміріне тікелей қатысы бар деп санайтын мәселелерді қарастыруды таңдайды." "Диалог театры" (TFD) – бұл ТО және ТБ сияқты қолданбалы театр практикаларының әдістері мен теорияларын пайдаланатын Техас университетінің Остин кампусы үшін арнайы жасалған модельді сипаттайтын жаңа термин. Спринг Снайдер өзінің диссертациясында "Диалог театры" қойылымдары театр мен білім берудің қиылысын зерттеу, ой елеу, диалогты ынталандыру және қатысушылардан жеке тәжірибелерін бөлісуді талап етпей, шындыққа дайындық ретінде қызмет ету жолын зерттейді деп түсіндіреді. Диалог театрының кейбір бастаулары Боалдың "Қиын жағдайдағы театрдың" форумдық құрылымынан бейімделген нұсқаға дейін жетеді, бірақ TFD-мен ең жақын байланысы бар – Білім берудегі театр (ТБ).

Түрме театры

Түрме театрындағы мамандар түзету мекемелерінде, түрмелерде, қамау орталықтарындағы сотталғандарды драмалық өнерді зерттеуге тартады, көбінесе білім беру немесе қайта оңалту мақсатында. Мысалы, Уабаш аңғарының түзеу мекемесіндегі «Шекспир шынжырда» жобасында ең қауіпті режимдегі тұтқындар Шекспирді оқып, оның пьесаларын қояды. Техас университетінің Әйелдер және гендерлік зерттеулер орталығының «Әділеттілік жобасы» түрмедегі әйел жасөспірімдермен жұмыс істейді, оларға гендерлік және нәсілдік әділдік туралы білім береді, сондай-ақ жастардың жеке тәжірибесіне негізделген пьеса құрастыруға көмектеседі.

Қуғын-сүргін театры

Қиындыққа ұшырағандардың театры (ТО) – бразилиялық театр режиссері Аугусто Боал 1960 жылдары алғаш рет Бразилияда, кейін Еуропада дамытқан театрлық формаларды сипаттайды. Боалдың техникалары театрды әлеуметтік және саяси өзгерістерді ынталандыру құралы ретінде пайдалануға бағытталған, көрермендерге қойылымды жасауға белсенді қатысуға мүмкіндік береді. Қиындыққа ұшырағандардың театры форум-театр, жасырын театр, заңнамалық театр және образды театр сияқты элементтерді қамтуы мүмкін.

Музей театры

Мұражай театрының мақсаты – театрлық тәсілдерді пайдаланып, мұражай тәжірибесіне эмоционалдық және рухани құндылық қосу. Ондай театр көбінесе мәдени орындарда, атап айтқанда, тарихи ескерткіштерде, тарих мұражайларында, ғылым және өнеркәсіп мұражайларында кездеседі. Басқа қолданбалы драма түрлері сияқты, ол да түрлі театрлық техникаларды қолдануға мүмкіндік береді.