Джованни Мария Анджой: Сардинияның азаттық күрескері
Giovanni Maria Angioy
Джованни Мария Анджой – сардинский политик, герой национального движения. Возглавил восстание против феодализма и за республику Сардинии в 1794-1796 гг.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сардиниялық саясаткер (1751–1808)
Sardinian politician (1751–1808)
Джованни Мария Ангиои (dʒoˈvanni maˈriːa anˈdʒɔi; 21 қазан 1751, Боно – 23 ақпан 1808, Париж) – Сардиниялық саясаткер және патриот, Сардиния ұлтшылдары оны ұлттық батыр деп есептейді. Ангиои саяси қызметімен көбірек танымал болғанымен, ол университет оқытушысы, Корольтік сот судьясы, кәсіпкер және банкир болған. 1794 жылдан 1796 жылға дейін Ангиои "Сардиния кешкі аспаны" деп танылған халық көтерілісін қалыптастыруға және басқаруға үлкен үлес қосты, ол Сардиния аралындағы феодалдық жеңілдіктер мен заңдарды жою және аралды республика деп жариялау мақсатымен күресті. 1796 жылы Савойя әулетінің қудалауына ұшырағандықтан, Ангиои Сардиниядан қашуға мәжбүр болды. Ол Францияда пана тапты, онда аралды Францияға қосу үшін қолдау іздеді. Бірақ ол мақсатына жетпей қайтыс болды.
Giovanni Maria Angioy (dʒoˈvanni maˈriːa anˈdʒɔi; ; 21 October 1751, Bono – 23 February 1808, Paris) was a Sardinian politician and patriot and is considered to be a national hero by Sardinian nationalists. Although best known for his political activities, Angioy was a university lecturer, a judge for the Reale Udienza, an entrepreneur and a banker. From 1794 to 1796, Angioy contributed in shaping and guiding the mass revolt known as "Sardinian Vespers", which was fought to end the feudal privileges and laws that still existed on the island of Sardinia, and to declare the island to be a republic. In 1796, due to persecution by the ruling House of Savoy, he had to escape from Sardinia. Angioy found refuge in France, where he sought support for a French annexation of the island. He died, unsuccessful,
Француз төңкерісінің идеялары
Сардиниядағы Боно қаласы әкімшілік ғимаратының қасбетінде: "1789 жылғы революциядан шабыт алып, феодалдық иеліктен азат болу үшін сардиниялық крест жорылын бастаған Джованни Мария Анжиойға" деген жазу бар. Француз революциясының идеялары Сардинияға жетіп, байланыс құралдарының шектеулі болуына қарамастан, көптеген зиялыларға әсер етті. Анжиой француз тіліндегі көптеген мәтіндерді оқыған, ол оның революциялық көзқарастарын қалыптастыруға түрткі болды. Француз революциялық теорияларының таралуына оның үстіне, Француз революциясының басты тұлғаларының бірі Жан-Поль Мараттың сардиниялық тегінен шыққандығы да себеп болды.
On the façade of the City Hall of Bono, Sardinia, an inscription says: "To Giovanni Maria Angioy, who inspired by the 1789 Revolution started the Sardinian crusade against the feudal yoke." The ideas of the French Revolution reached Sardinia and had an influence on many intellectuals, despite limited means of communication. Angioy had read many French texts, which were a catalyst for sparking his revolutionary views. The spread of the French revolutionary theories was also favored by the fact that Jean Paul Marat, one of the leading figures of the French Revolution had Sardinian ancestry.
"Альтернос" қызметі
Савойлар әулеті сол жылы Сардинияны қайтадан бақылауға алуға тырысты. Жаңа вице-король, Кастеллинодан Филиппо Вивальда 6 қыркүйекте Кальяриге келді, бірақ көтерілістер мен тәртіпсіздіктер жалғасты. Тәртіпсіздікті өз пайдасына айналдыруға тырысқан Сардинияның солтүстік-шығысындағы (Логудоро мен Сассари) ақсүйектері королден вице-корольден үлкен тәуелсіздік беруді және тікелей Таққа бағынуды сұрады. Бұл талаптар көтерілістің біртігін бұзып, Кальяридегі және Сардинияның басқа жерлердегі революционерлерді ашуландырды. Сондықтан революционерлер Сассариде ақсүйектерге қарсы көтеріліс ұйымдастырды, ол Сардинияның солтүстігіндегі шаруалар мен малшылар арасында, әсіресе Логудорода танымал болды, онда феодалдық құқықтар мен заңдар нақты айқындалмаған және жер иелері бұл белгісіздікті вассалдардан заңсыз ақы алу үшін пайдаланды. Логудородағы көтеріліс 1795 жылдың 28 желтоқсанында өршіп, бүкіл Логудородан келген көтерілісшілердің үлкен тобы Сассариге қарай Франциск Игнатий Маннудың әйгілі әнін айта келе бет алды: "procurad'è moderade, Barones sa tirrannia" (сардин тілінде: жер иелері мен ақсүйектер, зорлық-зомбылықты жеңілдетіңіздер). Қаланы Джоахино Мундула мен Франческо Чиллоко басқарған революционерлер басып алды. Сассари губернаторы мен архиепископын тұтқынға алған көтерілісшілер Кальяриге қарай жол тартты. 1796 жылдың 13 ақпанында тәртіпсіздікті тоқтату үшін вице-король Филип Вивальда Stamenti өкілдерімен бірге Джованни Мария Анжиойды Сассариге жіберуге шешім қабылдады. Анжиой сол кезде Reale Udienza судьясы болды, бірақ көтерілісті басу үшін оған "Alternos" лауазымы берілді, ол оған вице-корольдің өкілі ретінде әрекет етуге мүмкіндік берді (және ол вице-корольмен бірлесіп жұмыс істеуі керек еді). Alternos лауазымын қабылдаған Анжиой Кальяриден Сардинияның ішкі аймақтарына аттанды. Сапар барысында ол түрлі топтардан сардиниялықтардың ықыласын жеңіп алды. Сондай-ақ ол Сардиния экономикасы мен қоғамының нақты жағдайын білуге мүмкіндік алды: егіншілік әлі де көне және дамылмаған, жаңалықтар аз еді. Феодалдық басқыншылық шаруалардың қиын жағдайына және ауыл тұрғындарының кедейлігіне үлкен үлес қосты. Анжиой осылайша көптеген француз саяси және философиялық мәтіндерін оқып, дамыған революциялық және демократиялық идеяларды қалыптастыра бастады (ол француз, итальян және сардин тілдерін білді). Анжиой Сассариге келгенде, оны азат етуші ретінде қарсы алды. Көптеген адамдар оны Сардинияға аса қажетті экономикалық және саяси өзгерістерді әкелуге көмектесетін адам деп санады. Сассари мен Логудородағы көтерілісті басудан кейін Анжиой вице-корольден ауылдар мен жерлерді феодалдық жүйеден босатуды талап етті. Сондай-ақ ол вице-король талап еткендей, феодалдық салықтарды жинаудан бас тартты. Одан әрі ол феодалдық жүйе мен Савойялық билік туралы сынды пікірлерін білдіре отырып, вице-корольді одан да ашуландырды. Өзінің билігімен ол жер иелері мен шаруалар арасындағы ынтымақтастықты дамытуға бағытталған заңдарды қабылдау арқылы реформалар жасауға тырысты, бірақ оның күш-жігерін Кальяридегі вице-король мен ақсүйектер жүйелі түрде бойкоттады. Революцияны бастауға себепкер болған Сардиния ақсүйектері Анжиой жүзеге асыруға тырысқан реформаларға қарсы болғандығы таңғаларлық көрінуі мүмкін; алайда, Сардиния ақсүйектерінің мақсаты Сардиния әкімшілігінде өздерінің беделін арттыру ғана екенін және түбегейлі революцияны бастау және статус-квоны өзгерту емес екенін ескеру керек. Шын мәнінде, Сардиния ақсүйектері көтеріліс олардың бақылауынан шығып кеткеніне қатты алаңдады. Кез келген реформаны заң жүзінде жүзеге асыру қиындықтары болғандықтан, Анжиойға көрсетілген қолдау азайып барады: оның кейбір серіктестері оны тастап кетті, ал Анжиой Сардиниядағы статус-квоны құлатуға үміттенген халықтық көтеріліс ешқашан болмады, өйткені халықтың көп бөлігі француз революциясына ұқсас революциялық идеяларға күдікпен қарады. Халықтың көп бөлігі феодалдық жүйе мен ақсүйектер билігін сақтауға құштар емес еді, бірақ көптеген адамдар Анжиой білдірген революциялық идеяларды тым радикалды деп ойлады және ауылдардың әлеуметтік құрылымын түбегейлі өзгертетін реформаларға күдікпен қарады. Өзінің реформалық жоспарларын жүзеге асыру үшін Анжиой Франциямен құпия келісім жасады: Франция Савой әулеті мен вице-корольді құлату үшін көтеріліс жасауға оған көмектесуге дайын еді. Анжиойдың мақсаты Сардиния Республикасын жариялау болды, бірақ оның естеліктерінен оның тәуелсіз мемлекет құруды жоспарлағандығы немесе Франция жаңа республиканы басқаруда белсенді рөл атқаруы керек болғандығы нақты емес. Алайда, 1795 жылы Франция Cherasco қаласында Савой королі Витторио Амедео III-мен бейбіт келісімге келгенде, Анжиой басқарылған Сардиния көтерілісін қолдау жоспары тоқтатылды. Анжиой кейін Савой әулетінен қуғынға ұшырады: оның Alternos лауазымынан айырылды және оны ұстауға ордер шығарылды, сондай-ақ оны ұстап беруге немесе өлтіруге ақы төленді. Анжиой ұстаудан қашып, сыртқы қолдаусыз да өз жоспарларын жүзеге асыру үшін әскер ұйымдастырды. Алайда, 1796 жылдың 8 маусымында Ористано маңында жеңіліске ұшырады және оның әскері тарап кетті. Анжиой Сардиниядан қашып, Генуяға бару мақсатымен кемеге отырды. Көрінетіндей, оның жоспары астанасы Туринге барып, Сардиниядағы феодалдық билікті жою шараларын келісуге тырысу болды. Алайда, оның күш-жігері сәтсіздікке ұшырағанын және оның өзінің бостандығы мен өмірі қауіпті екенін түсінген соң, ол Францияға қашып кетті. Ол 1808 жылы Парижде 56 жасында қайтысқа дейін Францияда өмір сүрді.
The House of Savoy tried to regain control of Sardinia on the same year. A new viceroy, Filippo Vivalda of Castellino, was installed and landed in Cagliari on 6 September, but the revolts and riots continued. Trying to use the unrest to their profit, the nobility from the north east of Sardinia (Logudoro and Sassari), asked the king greater autonomy from the viceroy and to depend directly by the Crown. These requests, which somehow broke the unity of the revolt, angered the revolutionaries in Cagliari and in the rest of Sardinia. The revolutionaries thus organised further uprisings against the nobility in Sassari, uprisings that were particularly popular with farmers and shepherds of the northern part of Sardinia, the Logudoro, where feudal rights and laws were not clearly defined and the landowners used this uncertainty to apply extortionate payments from the vassals. The uprising in the Logudoro climaxed on 28 December 1795, when a great mass of rebels from all over Logudoro marched toward Sassari singing the famous song of Francis Ignatius Mannu: "procurad'è moderade, Barones sa tirrannia" (in Sardinian: mitigate your tyranny, you landowners and nobles). The city was occupied by the revolutionaries, led by Gioachino Mundula and Francesco Cillocco. Having taken as prisoners the governor of Sassari and the archbishop, the rebels marched towards Cagliari. On 13 February 1796, in order to stop the riots, the viceroy Philip Vivalda along with representatives of the Stamenti, decided to send Giovanni Maria Angioy to Sassari. Angioy was then a judge of the Reale Udienza, but in order to try calm the revolt he was given the role of "Alternos", which allowed him to act as viceroy (and he was supposed to work in conjunction with the viceroy). Having taken the role of Alternos, Angioy departed from Cagliari to the inner part of Sardinia. During the trip, he won over many Sardinians from different classes. He also had a chance to realise the actual conditions of the Sardinian economy and society: agriculture was still archaic and underdeveloped with little innovation. The feudal oppression contributed highly to the hardship of farmers and the deep poverty of the villagers. Angioy was thus developing revolutionary and democratic ideas that he had nurtured by reading many French political and philosophical texts (he was fluent in French as well as Italian and Sardinian). When Angioy arrived in Sassari, he was greeted as a liberator. Many saw in him the person that could help deliver the economic and political change that Sardinia highly needed. After placating the revolt in Sassari and Logudoro, Angioy demanded the viceroy to free the villages and lands from the feudal system. He also refused to collect feudal taxes, as he was required to do by the viceroy. Furthermore, he angered the viceroy even more by expressing his critical views of the feudal system and Savoyard rule. With his powers, he tried to establish some reform by promulgating laws to promote collaboration between landowners and farmers, but his efforts were systemically boycotted by both the viceroy and the nobility in Cagliari. It might seem strange that the same Sardinian nobility who contributed to starting the revolution, was so adverse to the reforms that Angioy was trying to implement; however, it must be taken into account that the goal of the Sardinian nobility was only to increase their standing in the administration of Sardinia and certainly not to start a radical revolution and change the status quo. As a matter of fact, the Sardinian nobility was deeply worried that the revolt had gotten out of their hands. Because of the difficulties in legally implementing any kind of reform, the support Angioy enjoyed was fading little by little: some of his collaborators deserted him, while the popular revolt that Angioy hoped could topple the status quo in Sardinia, never took place because significant portions of the population were suspicious of revolutionary ideas akin to those of the French Revolution. The majority of the population was certainly not eager to maintain the feudal system and the rule of the nobility, but many thought the revolutionary ideas that Angioy expressed were too radical and were deeply suspicious of reforms that would have changed radically the social structure of the villages. To succeed in his plans of reform, Angioy secretly made some agreements with France: France were ready to support him in trying to stage a revolt to topple the House of Savoy and the viceroy. Angioy's goal was to proclaim a Sardinian Republic, although it is not clear from his memoirs whether he was planning to create an independent state with French protection or whether France was supposed to take a more active role in administering the new republic. However, when in 1795 France signed in Cherasco a peace deal with the Savoy king, Vittorio Amedeo III, any plan of supporting a Sardinian revolt led by Angioy was abandoned. Angioy then faced persecution by the House of Savoy: he was stripped of his Alternos role and an arrest warrant was issued on him as well as a reward for whoever helped capture or kill him. Angioy managed to escape arrest and organised an army to carry out his plans of revolt even without any external support. However, on 8 June 1796 he was defeated near Oristano, and his army disintegrated. Angioy fled Sardinia and took a boat with the goal of going to Genoa. Apparently his plan was to go to the capital Turin and still try negotiating some measure to abolish the feudal rule in Sardinia. However, as he realised that his efforts were doomed and his own liberty and life were in danger, he fled to France. He lived in France until his death in Paris in 1808, aged 56.