Кіріспе

Адам қаңқаларының жинағы

Роберт Дж. Терридің анатомиялық қаңқалар жинағы – АҚШ, Вашингтон қаласындағы Смитсонов институтының Ұлттық табиғи тарих мұражайының антропология бөлімінде сақталатын шамамен 1728 адам қаңқасынан тұратын жинақ. Бұл қаңқалар антропология және сот-медицина салаларындағы зерттеулерде кеңінен пайдаланылған.

Өмірбаян

Ол Роберт Дж. Терри (1871–1966) жасады, ол 1899 жылдан бастап 1941 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінің медицина мектебінде анатомия профессоры және анатомия кафедрасының меңгерушісі болған кезінде. 1967 жылы ол қазіргі иелеріне берілді. Терри коллекциясы – Терридің Вашингтон университетінде қызмет еткен кезінде Медицина мектебінің жалпы анатомия сабақтарынан жинаған қаңқаларынан тұрады. Коллекцияны құрайтын сүйектердің көп бөлігі Сент-Луис аймағындағы жергілікті ауруханалардан, сондай-ақ мекемелік моргтардан алынған. Бұл ауруханалар мен мекемелерден алынған сүйектер туыстары талап етпеген адамдарға тиесілі болды, бұл оларды мемлекеттік мүлікке айналдырды. Миссури штаты денелерді жерлеуге салық төлеушілердің ақшасын жұмсаудың орнына, оларды медициналық мектепке беруге шешім қабылдады. Джайлс пен Эллиоттың текті және жынысты анықтау үшін бас сүйегінің өлшемдері, Ишканның жамбас сүйегін пайдаланып текті анықтау әдісі, ДиБеннардо мен Тейлордың жамбас және сан сүйегін қолдана отырып, жыныс пен текті бағалау әдісі, кейіннен Ишкан мен Коттон кеңейтіп, тізе сүйегін қосты. Терри коллекциясын пайдаланатын басқа, заманауи зерттеулер де жыныс, текті және бойды бағалауға бағытталды. Оларға Новак, Шульц және МакИнтайрдың жамбастың артқы бөлігінен жынысты анықтау әрекеттері, Kindschuh, Dupras және Cowgill-дің тілді пайдаланып текті бағалау тәсілі, сондай-ақ Албанездің жынысты бағалау үшін омыртқа, иық, радиус және шыбық сүйектерін пайдалануы кіреді. Бұл зерттеулер антропология саласына, әсіресе сот-медициналық антропология мен биоархеологияға үлкен үлес қосты, өйткені Троттер мен Глесердің бойды бағалау формуласы сияқты көптеген ертедегі әдістер қазіргі заманғы әдістермен бірге скелеттік қалдықтардың биологиялық профилін бағалау үшін бүгінге дейін қолданылуда. Терри коллекциясының жақсы құжатталған және егжей-тегжейлі сипаты осы әдістемелерді сәтті дамытуға мүмкіндік берді, олар әлі де қолданылуда. Осы сипаттың арқасында Терри коллекциясы скелет биологиясы мен патологиясын зерттеу үшін қолданыла береді, соның нәтижесінде адам скелетіндегі биологиялық профиль мен патологиялық әсерлерді бағалау үшін жаңа, тиімді әдістемелер әзірленуде. Терри коллекциясы 1986 жылы құрылғаннан бері әртүрлі істерден алынған скелеттік өлшемдердің үлкен цифрлық базасы болып табылатын Соттық антропологиялық деректер банкін (FDB) құруға да үлес қосты. Терри коллекциясынан алынған афроамерикандық скелеттік өлшемдердің бірқатары FDB-ға қосылды. FDB – бұл FORDISC компьютерлік бағдарламасы белгілі бір скелеттік өлшемдерден жыныс, бой және текті анықтау үшін пайдаланатын негізгі деректер жиынтығы. FORDISC көбінесе сот-медициналық мақсаттарда қолданылады, бірақ оны бас сүйек пен ұзын сүйектердің өлшемдері сияқты диагностикалық мәні бар кез келген скелеттік өлшемдерге қолдануға болады.

Сот антропологиялық зерттеулері

Жоғарыда айтылғандай, көптеген зерттеулер Роберт Дж. Терри жинағын қаңқаны анықтау техникаларын зерттеу және дамыту үшін пайдаланды. Олардың көп бөлігі сот-медициналық антропологияны және қаңқа анатомиясының түрлі аспектілері арқылы сәйкестендіру әдістемелерін жетілдіруге бағытталған. Осы зерттеулердің ең танымалдарының бірін 1952 жылы Милдред Троттер мен Голдин Глезер жүргізді. Троттер мен Глезер Терри жинағын пайдаланып, американдық ақ және негрлер үшін бойды анықтау формулаларын жасады, олар қолдың ұзын сүйектерін (қолтық сүйек, сәуіршек және шыбық сүйек) және аяқтың ұзын сүйектерін (фемур, тібік және тоқпан сүйек) қолданды. Бұл жоғарыда аталған барлық сүйектердің өлшемдерін алып, алынған өлшемдерден регрессия формулаларын құру арқылы іске асырылды. Нәтижесінде, американдық ақ және афроамерикалық ерлер мен әйелдердің тірі бойын құрғақ сүйектерден дәл анықтауға мүмкіндік беретін бірнеше формулалар жасалды.

Биоархеологиялық зерттеулер

Биоархеология Терри жинағын пайдалана отырып, сот-медициналық антропологиялық зерттеулерде әзірленген әдістемелерден үлкен пайда көреді, бірақ тағы да биоархеологиялық бағыттағы жеке зерттеулер де бар. Сот-медициналық зерттеулерге қарағанда олардың саны аз болғанымен, Роберт Дж. Терридің анатомиялық жинағына ерекше көзқарас пен қолданыс ұсынады. Мұндай зерттеулерді Кристина Киллгроув жүргізді, ол Солтүстік Каролинаның жағалау жазығындағы үндістердің биоаралық қашықтығын анықтауды мақсат етіп, Терри жинағынан 52 адамды (26 ақ түсті еркек және 26 ақ түсті әйел) үндістердің өңделген деректерімен салыстыру үшін бақылау тобы ретінде пайдаланды. Алабама штатындағы Оберн университетінің Кристина Шулер мен Дж. Алисса Уайт Терри жинағын пайдалана отырып, тағы да биоархеологиялық зерттеулер жүргізді. Олардың зерттеулері сүйек қалдықтарынан дене салмағын қайта құруға бағытталған, ал осы бағалауларды жасау үшін Терри жинағынан 60 адамдық (30 еркек және 30 әйел) үлгі пайдаланылды. Олар көптеген донорлардың тірі салмағын жоғары дәлдікпен тіркеуге болатындықтан Терри жинағын таңдады.

Қазіргі заманғы пайдаланудың ықтимал мәселелері

Роберт Дж. Терридің анатомиялық жинағы антропология саласындағы, әсіресе сот-медициналық антропология және биоархеологиядағы зерттеулер үшін өте пайдалы дереккөз болып табылады. Алайда, жинақ 100 жылдан астам уақыттан бері толықтырылмаған, қазіргі заманғы қалдықтар қосылмаған. Бұл, Уильям Басс донаттық қаңқа жинағы сияқты, қазіргі заманғы қаңқа қалдықтары үнемі толықтырылып жатқан жинақтармен салыстырғанда, жинақтың қазіргі халыққа қолданылуы туралы сұрақтар тудырады. Мұның себебі – америкалық халықтарда байқалатын ғасырлық өзгерістер. Соңғы 100-125 жылда Солтүстік Америкада айқын ғасырлық өзгерістер болғаны дәлелденді. Бұл өзгерістер Терри жинағын пайдаланатын зерттеулердің нәтижелеріне әсер етеді, себебі халықтың статистикалық көрсеткіштері жинақ жиналған кездегіден бүгінгі күнге дейін өзгергендіктен, осы қалдықтар негізінде қазіргі қоғамға қатысты жалпылама тұжырымдар жасау қиын болуы мүмкін. Дегенмен, Роберт Дж. Терри жинағы мен Уильям Басс донаттық қаңқа жинағындағы адамдардың өлім жасы мен туған жылы арасында ғана маңызды айырмашылықтар бар екені анықталды. Осыған байланысты, Терри жинағындағы жаңа қалдықтар қазіргі зерттеулер үшін де қолданылуы мүмкін. Алайда, Терри жинағындағы еркектер арасында әлеуетті ғасырлық айырмашылықтар байқалды. Әйелдердегі ғасырлық өзгерістер еркектерге қарағанда аз болды. Бұл өзгерістердің көптеп кездеспесе де, ғасырлық өзгерістердің қаңқа морфологиясына, әсіресе еркектерге әсер ете бастағанын көрсетеді. Осы өзгерістердің маңыздылығын және олардың себептерін анықтау үшін Терри жинағын, әсіресе 1890 жылға дейін туған адамдардың үлгілерін пайдалана отырып, қосымша зерттеулер қажет.