Кіріспе

Британдық экономист, крикетші Джеффри Мартин Ходжсон (28 шілде 1946 жылы Уотфордта туған) – Лоуборо университетінің Лондон кампусындағы менеджмент профессоры және Институционалдық экономика журналының бас редакторы. Ходжсон қазіргі заманғы сын институционализмінің жетекші тұлғаларының бірі ретінде танылады, ол институционалдық экономиканың негізін қалаушылардың, әсіресе Торстейн Вебленнің сындық рухы мен интеллектуалдық дәстүрін жалғастырады. Оның зерттеу қызығушылықтарының кең спектрі эволюциялық экономикадан және экономикалық ойдың тарихынан марксизмге және теориялық биологияға дейін жетеді. Ол алғаш рет 1988 жылы жарық көрген «Экономика және институттар: заманауи институционалдық экономикаға манифест» кітабымен танылды, онда заманауи «бағытталған» экономикасы сынға алынып, институционализмнің жаңа негіздерімен экономикалық теорияны қайта қарауға шақырылды. Оның беделі «Экономика және утопия» (1999), «Экономика тарихты қалай ұмытты» (2001) және «Институционалдық экономиканың эволюциясы» (2004) кітаптарының трилогиясы арқасында артты – олардың барлығы Ходжсонның аргументтерін негізгі экономикалық теорияға қарсы дөңгелек және күшті сынға біріктірді. 1988 жылы Ходжсон Эволюциялық саяси экономиканың Еуропалық қауымдастығын (EAEPE) құруға қатысты және 1998 жылға дейін оның бас хатшысы болды. 2000 жылы Ходжсон басқа бағытталған экономистердің зерттеулері үшін орталық және желі болып табылатын «The Other Canon» ұйымын құрды. 2013 жылы Ходжсон институционалдық зерттеулер жөніндегі әлемдік салааралық желіге (WINIR) негіз салды. 2015 жылы жарық көрген «Капитализмді тұжырымдау» кітабында және «Құқықтық институционализм» атты мақаласында ол өзінің құқықтық институционализм зерттеу бағдарламасын жасады.

Ходжсон бойынша мекемелер

Ходжсонның пікірінше, институттар – әлеуметтік өмірдің құрамы. Ол 2006 жылғы мақаласында институттарды «әлеуметтік өзара әрекеттестікті құрылымдайтын, орныққан және кең таралған әлеуметтік ережелердің жүйесі» деп анықтайды. Институттардың мысалдарына тіл, ақша, заң, салмақ және өлшемдер жүйесі, дастарқан әдептері және ұйымдар (мысалы, фирмалар) жатады. Заңға енгізілген конвенциялар да институттар санатына жатуы мүмкін (Ходжсон, 2006, 2-бет). Ходжсон институттардың маңыздылығын әлеуметтік өмірді құрылымдау және біздің түсініктеріміз бен қалауларымызды қалыптастыру жолында көреді. Олар сондай-ақ тұрақты күтулерді қалыптастырады. Ол былай деп мәлімдейді: «Жалпы алғанда, институттар адам қызметіне форма мен тұрақтылық беріп, ойлаудың, күтудің және іс-әрекеттің реттелгендігіне мүмкіндік береді». Осылайша, институттар іс-әрекетке мүмкіндік жасаумен қатар, оны шектейді де. Ходжсон институттарды ережелердің жүйесі деп есептейді. Кез келген ереже кең мағынада «X жағдайында Y жасауға қатысты, әлеуметтік жолмен берілген және қалыптасқан нормативтік міндеттеме немесе ішкі нормативтік бейімділік» болып түсініледі (Ходжсон, 2006, 3-бет). Яғни, ереженің тиімді болуы үшін ол бейімділіктерге немесе әдеттерге сіңірілуі керек. Жай ғана жарлықтар осы мағынада ереже болып саналмайды. Әдет-ғұрыптар мен салты дәстүрлер заң ережесіне нормативтік мәртебе беруге көмектеседі, бұл жаңа заңның күшіне енуіне ықпал етеді. Әлеуметтік өзара әрекеттесу процесінде нормалар үнемі өзгеріске ұшырайды (Ходжсон, 2006, 3–4-беттер).

Саяси қызмет

1979 жылы Ходжсон Манчестер Уитингтон округінде Еңбек партиясынан сайлауға түсті.