1790 жылғы Кепаниваи шайқасы: Гавайи және Мауи арасындағы қақтығыс
Battle of Kepaniwai
1790 ж. Гавайи аралдары арасындағы Кепанивай шайқасы – Гавайи тарихындағы ең қатал шайқастардың бірі. Камехамеха I мен Каланикупуле арасындағы шайқас туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кепанивай шайқасы ("Иаоның тоғысқан сулары шайқасы" немесе Каʻуаʻупали, "Қырылысқан жартастар шайқасы") 1790 жылы Гавайи және Мауи аралдары арасында болды. Гавайи әскерлеріне Камехамеха I басшылық етті, ал Мауи әскерлеріне Каланикапуле басшылық етті. Бұл шайқас Гавайи тарихындағы ең қызыл шайқастардың бірі ретінде танымал. Мауи патшасы Кахекили II Оахуда болғанда, Камехамеханың соғыс флоты Иао аңғарының етегінен бірнеше шақырым қашықтықтағы Кахулиде орналасты. Камехамеха мен Кекухаупио басқарған шамамен екі мыңға жуық тәжірибелі жауынгерлерден тұратын әскер Кахекилидің ұлы Каланикапуле және басқа Мауи басшыларына қарсы Иао аңғарына шабуыл жасады. Екі әскер де тең болды және екі күнге соққан шайқастан кейін ешқайсысы да шегінбеді. Үшінші күні Камехамеха әскеріне екі зеңбірек көмектесті ("Лопака" және "Калола" деп аталды), оларды Джон Янг және Исаак Дэвис басқарды, екеуі де Камехамеханың жақын кеңесшілері болды. Мауидің ірі басшыларының ешқайсысы қаза болмаса да, көптеген адамдар қаза тапты, нәтижесінде өзендегі мәйіттер суды тоғатты. Өзен "өлгендердің қанынан қызыл ағып" кеткені айтылды. Калола басшысы және оның немересі Кеопуолани аңғар арқылы батысқа қарай Олоулуға және солтүстікке қарай Лахайнаға қашып құтыла алды. Шайқастан кейін Калола Камехамехаға болашақ әйелі ретінде 11 жасар немересін ұсынды. Осы уақытта Камехамеханың аумағын шабуылдаған Гавайи аралының соңғы тәуелсіз басшысы Кеуа Куахуʻула жедел түрде Үлкен аралға оралды. Бұл 1790 жылғы Шығыс Гавайи шайқастарына және 1791 жылғы Кавайае шайқасына әкелді. Кахекили II Мауидегі билігін қайта жаңартты және зеңбіректерді де сатып алды. 1791 жылы Кахекили Гавайи аралына шабуыл жасауға тырысты, бірақ "Қызыл ауызды зеңбірек шайқасы" (Kepuwahaʻulaʻula) деп аталған теңіз шайқасында жеңілді. Камехамеха 1793 жылы Кахекили II-нің өлімінен кейін басталган азаматтық соғыс пен Нуʻуану шайқасын күтуге мәжбүр болды, содан кейін ғана Мауиге толық бақылауға ие болды.
The Battle of Kepaniwai ("Battle of the Dammed Waters of ʻĪao" or Kaʻuwaʻupali, "Battle of the Clawed Cliffs") was fought in 1790 between the islands of Hawaiʻi and Maui. The forces of Hawaiʻi were led by Kamehameha I, while the forces of Maui were led by Kalanikūpule. It is known as one of the most bitter battles fought in Hawaiian history. While Maui's King Kahekili II was on Oʻahu, Kamehameha's war fleet landed in Kahului a few kilometers from the base of ʻĪao Valley. An army consisting of around twelve hundred skilled warriors led by Kamehameha and Kekuhaupiʻo, advanced on Kahekili's son Kalanikūpule and other Maui chiefs blocking the ʻĪao valley. The two armies were evenly matched and neither side broke after two days of fighting. On the third day, Kamehameha's army was helped by the use of two cannons (named "Lopaka" and "Kalola") operated by John Young and Isaac Davis, two of Kamehameha's royal advisors. Although none of Maui's major chiefs were killed, many people died resulting in the "damming of the waters" by the corpses floating in the river. It was said that the river "ran red with the blood of the dead." Chiefess Kalola and her granddaughter Keōpūolani were able to escape west through the valley to Olowalu and north to Lahaina. After the battle, Kalola offered her 11 year old granddaughter to Kamehameha as a future wife. Meanwhile, Keōua Kuahuʻula, the last independent chief on the Island of Hawaiʻi, who had been raiding Kamehameha's territory, quickly returned to the Big Island. This resulted in the 1790 battles of East Hawaiʻi and the 1791 battle of Kawaihae. Kahekili II resumed his rule of Maui and also acquired cannons. In 1791, Kahekili tried to invade the island of Hawaiʻi, but was defeated in a naval battle called Kepuwahaʻulaʻula (Battle of the Red Mouthed Gun). Kamehameha had to wait for the civil war that broke out in 1793 after the death of Kahekili II, and the battle of Nu'uanu to finally win control of Maui.