Бэнкóр: Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі халықаралық есептесу бірлігінің тарихы

Кіріспе

Бұрын ұсынылған есептік бірлік

Банкор – Джон Мейнард Кейнс пен Э. Ф. Шумахер 1940–1942 жылдары ұсынған және Ұлыбритания Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін енгізуді көздеген ұлттық емес, үстімізгі валюта. Атауы француз тіліндегі "banque or" ("банк алтыны") сөзінен алынған. Бұл жаңа үстімізгі валюта халықаралық саудада көпжақты клиринг жүйесі – Халықаралық клирингтік одақ – аясында есептік бірлік ретінде қолданылатын болар еді, оның құрылуы да қажет болатын.

Шолу

Джон Мейнард Кейнс Ұлы депрессияны тоқтату үшін ақша-кредит саясатының тиімсіздігіне түсіндірме, сондай-ақ депрессияның ақша-кредит емес тұжырымдамасын, соңында депрессиямен күресу үшін ақша-кредит саясатына балама ұсынды. Кейнс жоғары жұмыссыздық деңгейінде ақша-кредит саясаты арқылы пайыздық ставкаларды төмендету мүмкін емес деп сенді. Капиталдың жоғары пайыздық ставка іздеп, елдер арасында еркін қозғалуы Кейнстік саясатты күрделендірді. Халықаралық сауда мен капитал ағынына мемлекеттік бақылау арқылы Кейнстік саясат жеке экономикаларды ынталандыруда тиімдірек болар еді. Банкор халықаралық валюта болмас еді, ол активтер мен міндеттемелердің халықаралық ағынын қадағалауға арналған есептік бірлік болар еді, бұл Халықаралық Өтеу Одағы арқылы жүзеге асырылар еді. Алтынды банкорға айырбастауға болар еді, бірақ банкорды алтынға айырбастауға болмас еді. Жеке тұлғалар банкорды иелене алмайтын немесе онымен сауда жасамайтын еді. Барлық халықаралық сауда банкорда бағаланып, өтеуден өтетін еді. Банкор активтері артық елдер де, банкор міндеттемелері артық елдер де тепе-теңдікті қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдауға міндетті болар еді. Бенн Стейлдің сөздерімен айтқанда, мүше ел экспорттаған әрбір тауар оның ICB есебіне банкор қосатын еді, ал импорттаған әрбір тауар банкорды азайтатын еді. Елдің шетелге сатудан сатып алудан артық тауар сату арқылы жинақтай алатын банкор сомасына және сатып алудан сатудан артық тауар сатып алу арқылы қарызға батуға болатын банкор сомасына шектеулер қойылар еді. Бұл елдердің артық немесе тапшылықты жинақтауына жол бермеу үшін жасалды. Әр елдің лимиті оның әлемдік саудадағы үлесіне пропорционалды болар еді. Бастапқы лимиттер бұзылған жағдайда, тапшылық елдерге валютасын девальвациялауға, ал артық елдерге валютасын ревальвациялауға рұқсат берілер еді. Бұл тапшылық елдердің тауарларын арзандатып, артық елдердің тауарларын қымбаттату арқылы сауда тепе-теңдігін қалпына келтіруге бағытталған еді. Банкор дебиті немесе кредиті лимитін одан әрі бұзу міндетті шараларға әкелер еді. Ұзақ мерзімді қарызкерлер үшін бұл міндетті валюта девальвациясын, ICB Резервтік қорына пайыздық төлемдерді арттыруды, алтынды мәжбүрлі сатуды және капитал экспортын шектеуді қамтитын еді. Ұзақ мерзімді кредиторлар үшін бұл валюта ревальвациясын және артық кредиттерге кемінде 5 пайыздық, ал үлкен артық кредиттерге 10 пайыздық пайыз төлеуді, ICB Резервтік қорына төлеуді қамтитын еді. Кейнс кредиторлар шынымен айыппұл төлейтініне ешқашан сенбеді, керісінше, олар олардан аулақ болу үшін қажетті шаралар қолдайды деп сенді.

John Maynard Keynes proposed an explanation for the ineffectiveness of monetary policy to stem the Great Depression, as well as a non monetary interpretation of the depression, and finally an alternative to a monetary policy for meeting the depression. Keynes believed that in times of heavy unemployment, interest rates could not be lowered by monetary policies. The ability for capital to move between countries seeking the highest interest rate frustrated Keynesian policies. By closer government control of international trade and the movement of funds, the Keynesian policy would be more effective in stimulating individual economies. Bancor would not be an international currency. It would rather be a unit of account used to track international flows of assets and liabilities, which would be conducted through the International Clearing Union. Gold could be exchanged for bancors, but bancors could not be exchanged for gold. Individuals could not hold or trade in bancor. All international trade would be valued and cleared in bancor. Surplus countries with excess bancor assets and deficit countries with excess bancor liabilities would both be charged to provide symmetrical incentives on them to take action to restore balanced trade. In the words of Benn Steil,

Each item a member country exported would add bancors to its ICB account, and each item it imported would subtract bancors. Limits would be imposed on the amount of bancor a country could accumulate by selling more abroad than it bought, and on the amount of bancor debt it could rack up by buying more than it sold. This was to stop countries building up excessive surpluses or deficits. Each country's limits would be proportional to its share of world trade Once initial limits had been breached, deficit countries would be allowed to depreciate, and surplus countries to appreciate their currencies. This would make deficit country goods cheaper, and surplus country goods more expensive, with the aim of stimulating a rebalancing of trade. Further bancor debit or credit position breaches would trigger mandatory action. For chronic debtors, this would include obligatory currency depreciation, rising interest payments to the ICB Reserve Fund, forced gold sales, and capital export restrictions. For chronic creditors, it would include currency appreciation and payment of a minimum of 5 percent interest on excess credits, rising to 10 percent on larger excess credits, to the ICB's Reserve Fund. Keynes never believed that creditors would actually pay what in effect were fines; rather, he believed they would take the necessary actions to avoid them.

Бреттон Вудс конференциясы

Кейнс өзінің ұсынысын Бреттон-Вудс конференциясында Ұлыбританияның ресми ұсынысы етіп қоюға қол жеткізді, бірақ ол қабылданбады.

Ұсынылған қайта жаңғыру

2007–2008 жылдардағы қаржы дағдарысынан кейін Кейнстің ұсынысы қайта жаңғыртылды. Оның қолдаушылары Бреттон-Вудс жүйесінің тоқтатылуынан бастап, АҚШ доллары алтыннан босатылғаннан кейін, АҚШ үкіметтік шығындарды және үлкен дефицитті ұстануға бейімделді, бұл жаһандық қаржы жүйесін тұрақсыз етті. Ол және президент Барак Обама кейіннен Гейтнердің мәлімдемесінен бас тарды. Ол ұлттық валютаның жаһандық резервтік валюта ретінде сәйкес еместігін, себебі Триффин дилеммасы – резервтік валюта шығарушылардың отандық ақша-кредит саясатының мақсаттарына бірдей қол жеткізуге тырысуы мен басқа елдердің резервтік валютаға деген қажеттілігін қанағаттандыру арасындағы қиындыққа байланысты екенін айтты. Осыған ұқсас талдау Біріккен Ұлттар Ұйымының "Халықаралық ақша-кредит және қаржы жүйесін реформалау жөніндегі сарапшылар тобының" есебінде де, сондай-ақ 2010 жылдың 13 сәуірінде жарияланған ХВҚ-ның зерттеуінде де кездеседі.