Қытайдағы ауылдық кәсіпорындар (TVEs) – жергілікті билік бағынындағы, нарыққа бағдарланған мемлекеттік бизнес. 1950-жылдардан бастау алып, ауыл шаруашылығына көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайдың жергілікті мемлекеттік кәсіпорындары. Тауншип және ауылдық кәсіпорындар (ТВЭ) – Қытайдағы тауншиптер мен ауылдарда орналасқан, жергілікті биліктердің бақылауындағы, нарыққа бағдарланған мемлекеттік кәсіпорындар.
Chinese local public businesses
Township and Village Enterprises (TVEs, ) are market oriented public enterprises under the purview of local governments based in townships and villages in China.
Реформа мен ашылудан бұрын
Дэн Сяопиннің 1987 жылы ауылдық-өнеркәсіптік кәсіпорындардың (АӨК) "көкіден пайда болғандай" болғанын айтқандығы хабарланса да, Қытайдың ауылдық аймақтарындағы өнеркәсіптік даму 1950 жылдарға дейін жетеді. Осы кезеңде, көбінесе "коммуна және бригада кәсіпорындары" деп аталатын және шағын өлшемді ауылдық кәсіпорындар, негізінен ауыр өнеркәсіп салаларына бағытталған мемлекеттік кәсіпорындарға (МКК) толықтыру ретінде қызмет етті. Олар халықтық коммуналармен құрылып, ауыл шаруашылығы өндірісін қолдау және жергілікті және ішкі тұтынуға арналған ауылдық әлеуметтік өнімдерді өндіру мақсатында жұмыс істеді. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басындағы Ұлы серпіліс сияқты саяси күйреулер ауылдық кәсіпорындардың дамуын уақытша тоқтатты, ал кейбіреулері жабылды. Бірақ, қытай үкіметі ауылдық әлеуметтік тауарларды өндіруге ынталандырғандықтан, 1965 жылы ауылдық кәсіпорындардың белсенділігі қайта жанданды. Ресми мәліметтерге сәйкес, 1965 жылы ауылдық кәсіпорындардың саны шамамен 122 000 болса, 1970 жылы 447 000-ға жетті. Дегенмен, осы кезеңде ауылдық кәсіпорындар темір, болат, цемент, химиялық тыңайтқыштар, гидроэлектр энергиясы және ауыл шаруашылығы құралдарын өндіру сияқты белгілі бір өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы салаларымен шектелді.
Although Chinese leader Deng Xiaoping was reported to have said that TVEs "appear(ed) out of nowhere" in 1987, the industrial development in rural China could be traced back to as early as 1950s. During this period, rural enterprises, often with names "commune and brigade enterprises" and of neglectable size, served as a supplement to those state owned enterprises (SOE), which mainly focused on heavy industrial sectors, and were established by the people's communes and bridges to support agricultural production and to produce rural social products for local and domestic needs. The political turmoil between late 1950s and early 1960s, like the Great Leap Forward, at one time halted the development of rural enterprises and some were suspended. Nevertheless, encouraged by the Chinese government to produce rural social goods, the enthusiasm of rural enterprises increased again in 1965. According to official records, the number of rural enterprise was about 122,000 in 1965, and quickly increased to 447,000 in 1970. During this period, however, rural enterprises were restricted to certain industrial and agricultural sections, including the production of iron, steel, cement, chemical fertilizer, hydroelectric power, and farm tools.
Салыстырмалы артықшылықтар
ҚТБ-ның гибридтік мәртебесі, яғни мемлекеттік емес, жеке меншік емес болуы, Қытай экономикасының реформалану кезеңінде маңызды артықшылықтар берді. Мемлекеттік меншікке жатпағандықтан, ҚТБ мемлекеттік жоспарлау саясатымен немесе баға бақылауымен шектелмеді. Реформаның алғашқы жылдарындағы саяси-институционалдық орта осы "халықтық" кәсіпорындарды қолдады, себебі жекеменшік бизнес ресурстар мен ережелер тұрғысынан қатаң шектеулерге және кемсітуге ұшырады. Сонымен қатар, 1980 жылдардың басындағы фискалдық орталықсыздандыру жергілікті билік органдарына шешім қабылдау құқығын кеңейтті және фискалдық кірістерді жергілікті шенеуніктердің мансаптық өсуімен байланыстырды, бұл оларға осы кәсіпорындарды дамытуға күшті ынталандыру жасады. ҚТБ мемлекеттік кәсіпорындар нарықта қалдырған бос орынды пайдаланып, түрлі-түсті иілгіш таспалар, жеке куәлік қаптары сияқты өнімдерді өндіруге кірісті. ҚТБ нарықтағы шектеулерге байланысты бастапқы кезеңдерде жеке кәсіпорындардан бәсекелестік болмағандықтан, бірінші болып енудің артықшылығынан пайдаланды. Қытайда көптеген тауарларға болған сұраныстың қанағаттандырылмауы осы кезеңде жұмыс істейтін кәсіпорындар үшін мол пайда табу мүмкіндігін берді. Бұған қоса, ҚТБ мемлекеттік банк жүйесінен ірі көлемде несие алды. ҚТБ секторы 1995-1996 жылдары айтарлықтай өзгерістерге ұшырады (Хуан, 2008). Цзян Цзэминь басшылығының кезеңінде қытайлық кәсіпкерлікке қарсы ресми позиция көптеген кәсіпкерлердің банкротқа ұшырауына себеп болды, алғашқы бағалаулар бойынша, шамамен 30 пайызы жабылды. Сонымен қатар, жекешелендіруге күшті үрдіс байқалды. 1990 жылдардың ортасынан кейін ҚТБ маңызды қайта құрылымдауға мәжбүр болды. Нарық интеграциясы мен бәсекелестіктің күшеюі, ҚТБ-ға қарсы ресми дискриминация және шетелдік меншік кәсіпорындарға ресми артықшылық беру нәтижесінде ҚТБ бәсекеге қабілеттілігін жоғалтты. Сонымен қатар, Қытайдағы бағытталған либерализмнің аяқталуы жергілікті шенеуніктерді ҚТБ-ді иемденуге итермеледі. Бәсеке күшейген сайын және несие алу қиын болған сайын, жеке меншікпен салыстырғанда, ұжымдық меншікке негізделген ҚТБ секторы өсті. Ауылдық индустриялар бүгінде жергілікті билік пен қоғаммен тығыз байланысты және жаңа формалар мен рөлдерді қабылдады (Хуан, 2008). Ең айқын дамулардың бірі – бір-бірімен бәсекелесетін және салыстырмалы түрде толық өндірістік тізбек құру үшін ынтымақтасатын шағын кәсіпорындардың "индустриялық кластерлерінің" пайда болуы. Индустриялық кластерлер Бразилия және Италия сияқты елдерде де пайда болды.
The hybrid status of TVEs as neither state owned nor privately owned provided significant advantages within the reforming economy of China. Because they were not state owned, TVEs were not restrained by state planning policies or price control. The political institutional environment favored these “public” enterprises during the early years of reform, since private businesses faced severe restrictions and discrimination in terms of resources and regulations. Also, the fiscal decentralization of the early 1980s gave greater decision making power to local governments and linked fiscal revenue to the career potential of local officials, creating strong incentives for them to promote these enterprises. The TVEs moved in to take advantage of the gaps left in the market by the State Owned Enterprises to produce colorful elastic bands, ID card holders, etc. The TVEs benefited from first mover advantage as there was no competition in the early stages from private firms due to restrictions on the markets. The pent up demand in China for a host of products provided ample profit making opportunities for enterprises operating at this early juncture. Moreover, TVEs were helped by massive loans from the state banking system. The TVE sector experienced dramatic changes in 1995 1996 (Huang, 2008). Official hostility toward Chinese entrepreneurship during the period of Jiang Zemin's administration caused many to go out of business, with some estimates suggesting that about 30 percent have gone bankrupt. In addition, there has been a massive trend toward privatization. After the mid 1990s, TVEs were forced to restructure substantially. With increased market integration and competition, official discrimination against TVEs, and official preference for foreign owned enterprises, TVEs lost their competitive position. Further, the end of directional liberalism in China encouraged local officials to expropriate the TVEs. As competition intensified and credit became harder to obtain, the collectively owned TVE sector grew in comparison to the privately owned TVEs. Rural industries today are more tied to their local government and community and have taken on new forms and roles (Huang, 2008). One of the most striking developments has been the rise of “industrial clusters” of small firms both competing with one another and cooperating to form a relatively complete industrial chain. Industrial clusters have also emerged in places such as Brazil and Italy.
Залалдар
Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДҰ) мен Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының (БҰҰДП) мәліметтері бойынша, Қытайдағы шағын және орта кәсіпорындар (ШОК) 10 миллиард тоннадан астам өнеркәсіптік сарсуға жауапты, бұл жалпы көлемнің жартысынан асып түседі. Одан да нашары, бұл өнеркәсіптік сарсулар ешқандай тазалау және бақылаусыз тікелей су ресурстарына құйылады. Ластанған су қоршаған ортаға зиян келтіріп, 2001 жылға қарай 10-20 миллион гектар жердің ластануына әкелді. Сонымен қатар, көбінесе ШОК болып табылатын қолөнер шахталары жыл сайын жүздеген тонна сынапты сыртқа шығарады. Көптеген ШОК халық тығыз қоныстанған аймақтарға жақын салынғандықтан, бұл ластану жергілікті халықтың денсаулығына да қауіп төндіреді. Жалпы алғанда, талдау көрсеткендей, ШОК-қа жақын тұратын адамдардың арасында аурулардың көбеюі және өмір сүру ұзақтығының қысқаруы байқалады; реттелмеген қызметтер Қытайдың ауылдық аймақтарына қоршаған ортаға келтірілген зиян үшін қымбат баға төлетті.
According to the World Health Organization (WHO) and United Nations Development Programme (UNDP), TVEs in China are responsible for more than 10 billion metric tons of industrial waste water, which is more than half of the total. Worse still, this industrial wastewater directly discharges into the water resource without any treatment and control. Polluted water damaged the environment, causing 10 to 20 million hectares of polluted land by 2001. Furthermore, reports showed that artisanal mines, which are mostly TVEs, leak hundreds of tonnes of mercury annually. In the meantime, as many TVEs were built near population dense areas, this pollution also threatened the population's health nearby. In general, the analysis found that people living near TVEs have a more significant rate of diseases and a shorter lifetime; the unregulated activities made Chinese rural areas pay a huge price for environmental damage.
Бақылау
ТЭБ-тердің (шағын кәсіпорындардың) салдарынан туындаған климаттық дағдарысқа жауап ретінде үкімет 1979 жылы «Токсикалық және қауіпті заттарды қамтитын өнімдер мен өндірісті ауылдық жерлерге тиімді ластануды бақылау құралдарын қоса бермей тасымалдауға тыйым салынады» деген қағиданы қабылдады. Нәтижесі қанағаттандырмайтын болды: көптеген зиянды әрекеттер осы қағиданы ескермей, жалғасты. Сонымен қатар, ТЭБ-тердің жабдықтары көне және ластанған болды, бұл жабдықтар қалалық жерлердегіден мүлдем өзгеше еді, сондықтан олардың орналасқан жері мен көп санына байланысты ластануды бақылау қиынға соқты. 8-ші бесжылдық жоспар кезінде Қытай үкіметі нашарлап бара жатқан климаттық дағдарысқа қарсы күресті күшейтті. Өзгерістер көбінесе қалаларға бағытталған болғанымен, ТЭБ-тердің ластануына, әсіресе, сарғыш суларға әсер етті.
In response to the climate crisis brought by the TVEs, the government passed a regulation in 1979 that "The transfer of products and production involving toxic and hazardous substances to rural areas is prohibited unless accompanied by the transfer of effective pollution control equipment." The result was unsatisfactory: many harmful activities still existed and ignored the regulation. Moreover, TVEs were based on old and polluted types of equipment that were different from urban spaces, so it was hard to control the pollution due to their locations and large numbers. During the 8th five year plan, the Chinese government enhanced the policy to deal with the worsening climate crisis. Although the changes focused more on urban cities, TVEs pollution was impacted, especially wastewater.