Кіріспе

Дэн Сяопиннің Қытайды жаңғырту науқандары

Төрт жаңғырту (оңайлатылған қытай тілінде: 四个现代化; дәстүрлі қытай тілінде: 四個現代化) – Қытайдың бірінші премьер-министрі Чжоу Энлай ресми түрде жариялаған, Қытайдағы ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, қорғаныс, ғылым және технология салаларын күшейту мақсаты болды. Төрт жаңғырту 1977 жылы Мао Цзэдунның қайтысынан кейін Қытай экономикасын жаңғырту құралы ретінде қабылданды және кейіннен Дэн Сяопиннің Қытайдың басты басшысы ретіндегі қызметінің маңызды ерекшеліктерінің біріне айналды. "Реформа және ашылу" саясаты басталғанда, Дэн 1979 жылы "сяокан" немесе "Жақсы өмірлі қоғам" идеясын ұсынды.

Қорытынды

Олар 1963 жылдың қаңтарында таныстырылды: 1963 жылдың қаңтарында Шанхайда өткен Ғылыми және технологиялық жұмыс жөніндегі конференцияда Чжоу Энлай ғылымдағы мамандарды "Төрт жаңғыртуды" іске асыруға шақырды. 1963 жылдың ақпан айында ауыл шаруашылығы ғылымдары мен технологиясы жөніндегі ұлттық конференцияда Ней Ронгжен Төрт жаңғырудың ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп, ұлттық қорғаныс және ғылым мен технологияны қамтитынын атап өтті. Мәдени революция Төрт жаңғырудың іске асуын бірнеше жылға тоқтатты. 1975 жылы өзінің соңғы қоғамдық іс-әрекеттерінің бірінде Чжоу Энлай 4-ші Ұлттық Халық Конгресінде Төрт жаңғыруды ұсынды. Чжоу қайтыс болғаннан кейін, ал Мао одан аз уақыттан кейін қайтыс болғаннан кейін, Хуа Гуофен 1976 жылы партияны басқаруды қолға алды. Хуа Мәдени революцияның басшыларын тұтқындады. "Төрттік топ" ретінде танымал болған олардың тұтқындалуы Мәдени революцияның аяқталуын білдірді. Бұл оқиға Төрт жаңғырудың іске асуына жағдай жасады. 1977 жылға қарай қоғамның барлық деңгейлері мен барлық салаларындағы барлық ұйымдар Төрт жаңғыруды іске асыруға бағытталды. Басты қағидалардың бірі – бұрыннан қалыптасқан "темір күріш табағы" деген түсінікті қабылдамау болды. Жаңа идея – барлық жұмысшыларға бірдей жалақы төленбеуі, керісінше, олардың өнімділігіне қарай төленуі керек еді. Қытайдың тұтынушы қоғамға айналуы үшін өндірісші қоғам болуы керек деген пікір болды. 1978 жылдың желтоқсанында Қытай Коммунистік партиясының 11-ші Орталық Комитетінің 3-ші пленарлық отырысында Дэн Сяопин реформаның басталуын ресми түрде жариялап, Төрт жаңғырудың ресми іске қосылғанын мәлімдеді. Қытай басшылары өнеркәсіп пен экономиканы өзгертудің кілті деп түсінген ғылым мен технологияны жаңғырту, іс жүзінде қол жетімді мақсат емес, теориялық мақсат болып шықты. Бұл негізінен қытай ғалымдарының халықаралық қауымдастықтан ондаған жыл бойы оқшаулануына, көне және тозуға жақын университеттерге, сондай-ақ озық ғылыми жабдықтарға, ақпараттық технологияларға және басқару біліміне қол жеткізе алмауына байланысты болды. Осы маңызды жаңғыртуды жеделдету үшін техникалық көмек қажеттігін мойындаған Қытай үкіметі 1978 жылдың күзінде Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасының (БҰҰДП) қолдауын сұрады, осы арқылы бастапқы жобаларды іске асыру үшін қаржы ресурстарын іздеуге кірісті. 1979-1984 жылдар аралығындағы бастапқы жобалар шетелде кәсіби оқыту мен академиялық бағдарламаларды құруды, негізгі мемлекеттік мекемелерде ақпаратты өңдеу орталықтарын құруды және Қытай контекстінде нарықтық принциптерге негізделген ақылға қонымды шешімдерді қабылдау әдістерін әзірлеуді қамтыды. БҰҰДП атынан Қытай үкіметіне кеңесші ретінде АҚШ азаматы Джек Фенстерсток тағайындалды. БҰҰДП-ның бұл алғашқы техникалық көмегі (CPR/79 001) Дүниежүзілік банк пен Азия даму банкі сияқты ірі көпжақты қаржыландыру агенттіктерінің қатысуына жол ашты. Төрт жаңғыруды іске асыру мақсатында Коммунистік партия Санся (Үш сарқырама) бөгетінің жобаларын қайта қарастырып, гидроэлектр қуатын дамыту қажеттігін атап өтті.

Дау

1978 жылғы 5 желтоқсанда бұрынғы қызыл күзетші Вэй Цзиньшен Бейжіңдегі Демократия қабырғасына "демократияны" Бесінші модернизация ретінде жариялады. Бірнеше айдан кейін ол тұтқындалып, 1993 жылға дейін 15 жыл түрмеде отырды.