Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Балаларының негізгі күтушісі әке.
Father who is the main caregiver of his children
Үйде тұратын әке (сондай-ақ, толық жұмыс күнімен әке, үйдегі әке, үй шаруасымен айналысатын әке) – балаларының негізгі күтушісі және әдетте үй шаруасын жүргізетін адам. Әйелдердегі осыған ұқсас рөл – үйде тұратын ана немесе үй шаруасымен айналысатын әйел. Отбасылардың құрылымы өзгерген сайын, үйде тұратын әке болу практикасы көбірек таралды және қоғамдық пікірде қабылдана бастады. Индустрияландырудан бұрын отбасы бірлесіп жұмыс істеп, өзін-өзі қамтамасыз ететін. 2014 жылы Pew Research Center ұсынған мәліметтерге сәйкес, АҚШ-та екі миллион ер адам үйде тұратын әке ретінде тіркелген. 2000-жылдардан бастап, әсіресе АҚШ-та, үйде тұратын әкелер туралы ақпарат БАҚ-та жиі жарияланды.
A stay at home dad (alternatively, full time father, stay at home father, house dad) is a father who is the main caregiver of the children and is generally the homemaker of the household. The female equivalent is the stay at home mom or housewife. As families have evolved, the practice of being a stay at home dad has become more common and socially acceptable. Pre industrialization, the family worked together as a unit and was self sufficient. A 2014 report released by the Pew Research Center found two million men to be stay at home dads in the United States. The stay at home dad was more regularly portrayed in the media by the 2000s, especially in the US.
Индустрияландыру алдындағы кезең
Колониалды Америка Құрама Штаттарында ядролық отбасы ең көп таралған отбасы нысаны болды. Әдеттегі отбасылар бастапқыда бес немесе одан да көп баладан тұратын; бірақ нәрестелердің өлім-жітімі жоғары болғандықтан, жасөспірім шаққа жеткендердің саны азаятын. Америкаға алғаш келген афроамерикандықтар бастапқыда мерзімілі жұмысшылар ретінде әкелінді, алайда олар құлдарға айналды. 19 ғасырға қарай, құл саудасы өркендеген кәсіпке айналды. Әдеттегі құл отбасыларында бір немесе екі бала болар еді. Әйелдер отбасының басшысы болатын, себебі әкелері қайтыс болған немесе отбасыдан айырылған. Осының салдарынан, күйеу мен әйел әрекеттерінің салалары бөлініп кетті. Күйеу жұмыс істеу үшін сыртқа шығып, отбасының күнкөрісін қамтамасыз етсе, әйел үй шаруасын жүргізіп, отбасына қарайтын. 20 ғасырдың басында үйленген жұбайлар қарым-қатынастарында жыныстық тартылыс пен үйлесімділіктің маңыздылығына көбірек мән берді. Бұл жасөспірімдерге көбірек еркіндікпен қатар, жақын және ашық қарым-қатынастарға әкелді. Екінші дүниежүзілік соғыс отбасылық рөлдердің өзгеруіне елеулі әсер етті. Әскерге шақырудың нәтижесінде көптеген салаларда жұмысшылар жетіспеді, ал жұмыс берушілер әйелдерді жұмысқа алуға көшті, көбінесе дәстүрлі емес лауазымдарға. Үйде жұмыс істейтін әйелдердің санының артуы – әйелдердің үйден тыс еңбегі үшін мақталып, тарихта сирек кездесетін жағдай болды. Осы кезеңде ажырасу көрсеткіші де рекордтық деңгейге жетті. Көптеген әйелдер жаңа тәуелсіздік сезімін ғана емес, сонымен қатар феминизмнің күшеюі және тиімді контрацепция құралдарының пайда болуы сияқты мәдени өзгерістерге тап болды. Мұндай өзгерістер кейбір әйелдердің бақытсыз некелерін ажырасу арқылы аяқтауына себеп болды. 1950 жылдары Америкада "балалар легі" пайда болды. Бұл кезең "Алтын 50-жылдар" деп те аталды. Бұл соғыстан кейін өткен уақытты қалпына келтіруге тырысқан отбасылардың күш-жігерімен байланысты болды. Нәтижесінде көптеген отбасылар қаладан шығып, қала маңына қоныстанды, екі жұмыс істейтін отбасылардың саны артты, ал үлкен балалар қаржылық қиындықтарға байланысты үйде ұзақ уақыт тұруға мәжбүр болды. Бірте-бірте әйелдер қайтадан жұмысқа орала бастады. Әйелді үй шаруасымен айналысатын адам ретінде қараудан бас тарту, үйде отыратын әке рөлінің пайда болуына әкелді.
In the colonial United States, the nuclear family was the most common family form. Typical families consisted of five or more children initially; because of high infant mortality rates, only a few children survived adolescence. The first African Americans to reach America were initially brought over as indentured servants, but instead became slaves. By the 19th century, slave trading was a thriving business. Typical slave families consisted of one or two children. Women were primarily the head of the families, either because the fathers had died or had been separated from the family. As a result, husbands and wives began operating in separate spheres of activity. The husband became the "breadwinner" by going out and working, while the wife stayed home and took care of the family. At the beginning of the 20th century, married couples began to emphasize the importance of sexual attraction and compatibility in their relationships. This led to more intimate and open relationships along with more adolescent freedom. World War II had a significant impact on changing family roles. Because of the draft, workers were scarce in many industries and employers began to fill jobs with women, mainly in nontraditional positions. This increase in working women became one of the few times in history where women were praised for work outside the home. Divorce rates also reached a new high during this period. Not only had many women found a new sense of independence, but cultural shifts were underway, including the rise of feminism and the development of reliable methods of birth control. Such changes caused some women to decide to end their unhappy marriages. The 1950s saw a "baby boom" in America. This period was also called the "Golden '50s". This was credited to families trying to make up lost time after the war. As a result, many families moved to the suburbs instead of residing in the city, the number of two income families began to increase, and grown children began to remain at home longer because of financial difficulties. Gradually, women began re entering the workforce. This progression away from the traditional view of the woman as the homemaker led to the creation of the role of the stay at home dad.
XXI ғасырда танымалдылығының өсуі
Үйде отыратын әкелердің саны Батыс мәдениетінде, әсіресе Канадада, Ұлыбританияда және АҚШ-та 20-шы ғасырдың соңынан бері артып келеді. Жапония және Оңтүстік Корея сияқты дамыған Шығыс Азия елдерінде бұл практика аз кездеседі. Кейде анасының жұмыны отбасының денсаулық сақтау бойынша артықшылықтары болса, әкесінікі болмайды. Көптеген ерлер қашықтан жұмыс істейді. Әр отбасыда үй шаруасының бөлісу тәсілі әртүрлі болады.
Stay at home dads have been seen in increasing numbers in Western culture, especially in Canada, the UK, and the United States since the late 20th century. In developed East Asian nations such as Japan and South Korea, this practice is less common. It also makes sense at times the mother's job offers health benefits for the family whereas the father's does not. Many men are also remote workers. Families vary widely in terms of how household chores are divided.
Кемшіліктер
Елге немесе аймаққа байланысты, үйде қалатын әке өз шешіміне аз немесе көп әлеуметтік қолдау таба алады. Дәстүрлі рөлдер басым аймақтарда, үйде қалатын әкелер үйде қалатын аналардың достар тобынан сырт қарауы мүмкін. Дегенмен, көптеген ерлер үйде қалатын әке рөлінде мойындыруды табуға күреседі, көптеген жетістіктерге қарамастан. Көптегендері бизнес дағдыларын жоғалту және "кәсіби мансаптарындағы орнын" ұстап қалу туралы алаңдайды. Денсаулыққа қауіп төндіретін себептер нақты көрсетілмеген. Үйде қалатын әке рөлі, басқа таңдау болмаған ерлер үшін қиын болуы мүмкін. Осы ерлерге отбасын қаржылық тұрғыдан қамтамасыз етуден үй шаруашылығын жүргізуге бейімделу қиын. Балалар туған кезде еркектер мен әйелдерге әртүрлі реакция жасайды. АҚШ-тың балалар психиатры Кайл Д. Пруэт жүргізген зерттеуде, 7 мен 30 ай аралығындағы нәрестелер әкелерінің қолына жиірек қуанатындығы анықталды. Аналар балаларының ашу-ызасын басады, ал әкелер оларды ашу-ызаларын басқаруға көмектеседі. Бұл балаларға стресс пен ашу-ызамен күресуге көмектеседі. "Бала дамуында әкенің рөлі" зерттемесінде, жалпы алғанда, үйде қалатын әкелері бар балалар сәби кезінен бастап байланыс орнатуға бейім екендігі көрсетілген. Зерттеу сондай-ақ, аптасына екі реттен артық балаларымен жеке уақыт өткізген әкелердің балалары ең мейірімді адамдар болып өсетінін көрсетті. Оның зерттеуі, әйелдер толық жұмыс күнімен жұмыс істесе де, балаларымен мықты байланыс орната алатынын көрсетті.
Depending on the country or region, a stay at home dad might find more or less social support for his decision. In regions where traditional roles prevail, a stay at home dad might be shunned by stay at home moms' peer groups. Still, many men struggle to find acceptance within the role of stay at home dad despite the many gains that have been made. Many worry about losing business skills and their "professional place in line". The reasons for the health risk are not specified. The role of stay at home dad may be difficult for men who feel as though they had no option. It is hard for these men to adapt from being a financial provider in the family to being a homemaker. Children respond differently to males and females at birth. A study conducted by a United States child psychiatrist, Kyle D. Pruett, found that infants between 7 and 30 months responded more favourably to being picked up by their fathers. Mothers reassure toddlers when they become frustrated, while fathers encourage them to manage their frustration. This helps the children learn to deal with stress and frustration. It has been researched in The Role of the Father in Child Development, that in general, children with stay at home dads develop attachments at infancy. The study further concluded that fathers who spent time alone bonding with their children more than twice per week brought up the most compassionate adults. His study concluded that women were still able to form a strong bond with their children despite working full time outside the home.
Ана үшін
Үйде отыратын әкелердің мүмкіндігі анаға балабақшаға немесе жеке тәрбиеші жалдамай жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Бұл жағдай ананы қанағаттанарлық бала күтімін табу, олардың тексерулерін жасау және күтім үшін төлем жасау стресінен сақтайды.
The stay at home dad arrangement allows the mother to work without having to use a daycare or a nanny. This arrangement prevents the mother from having to deal with the stress of finding acceptable childcare, checking backgrounds, and paying for care.
Австралия
Австралия халқының шағын бөлігі үйде отыратын әкелерді құрайды, бірақ бұл көрсеткіш тез өзгеруде. 2003 жылы 15 жасқа дейінгі балалары бар әкелердің 91 пайызы жұмыс істесе, олардың 85 пайызы толық жұмыс күнімен жұмыс істеді. Осы себепті, Австралиядағы әкелерге үйде отыруға қатысты тәжірибе алуға көмектесетін ролдік үлгілер мен ресурстар аз. Австралия Статистика бюросының мәліметтері бойынша, 14 жасқа дейінгі балалары бар екі ата-аналы отбасылардың шамамен 7 пайызында әке жұмыссыз, ал ана толық жұмыс күнімен жұмыс істейді. Австралияда үйде отыратын әкелердің саны соңғы он жылда 57 900-ден 106 000-ға жуықтап екі есеге өсті және болашақта одан да артуы күтілуде. Жақында жүргізілген социологиялық зерттеулер ерлердің 19 ғасырмен салыстырғанда балаларына көбірек уақыт пен қолдау көрсетіп жатқанын көрсетті. Бұған дейін үйде отыратын әке туралы идея кең таралған емес еді; алайда, әйелдердің жұмысқа деген сұранысының артуы осы көрсеткіштің өсуіне ықпал етті.
Stay at home dads make up a very small portion of the Australian population, although this appears to be rapidly changing. In 2003, 91 percent of fathers with children aged under 15 years were employed, with 85 percent employed full time. Because of this, there are few role models or resources that can help Australian fathers with the stay at home dad role. The Australian Bureau of Statistics show that approximately 7 percent of two parent families with children under the age of 14 have a father who is unemployed and a mother who works full time. Stay at home dads in Australia have almost doubled over the past decade—from 57,900 to 106,000—and is expected to increase in the future. Recent sociological studies have shown that men are dedicating more time and support to their children in comparison to the 19th century. Until recently, the idea of a stay at home dad was far from mainstream; however, the rising demand for female work has influenced this statistic to rise.
Канада
20 ғасырдың соңында 20 жыл бойы Канадада жұмыс істейтін әйелдер саны артты. Бұл өзгеріс әкелердің бұрын негізінен аналардың міндеті болған отбасылық істерге қатысуын күшейтті.
Over a 20 year period during the late 20th century, there was an increase in the number of women in the workforce in Canada. This shift increased father participation in family tasks that used to primarily be the responsibility of the mother.
Шығыс Азия
Үйде отыратын әкелер Шығыс Азия елдерінде кең таралған емес, себебі бұл елдерде әдетте қатаң дәстүрлі гендерлік рөлдер сақталған. Алайда, 2008 жылы Жапонияда жүргізілген сауалнама көрсеткендей, үйленген ерлердің шамамен үштен бірі осындай рөлге келісуге дайын. Жапония үкіметі 1992 жылдың сәуір айында бала туғаннан кейін ер және әйел қызметкерлердің екеуіне де демалыс беруге мүмкіндік беретін заң қабылдады. 1996 жылы жапондық әкелердің 0,16 пайызы балаларын тәрбиелеу үшін жұмыстан демалысқа шықты. Дегенмен, үйде отыратын әкелер үйде отыратын аналардан кемсітуге ұшырайды және көбінесе оқшауланып қалады.
Stay at home dads are not prevalent in East Asian countries, which generally have strict traditional gender roles. However, a survey conducted in 2008 in Japan suggested that nearly one third of married men would accept the role. The Japanese government passed a law in April 1992 allowing time off following the birth of a child for both male and female employees. In 1996, 0.16 percent of Japanese fathers took time off of work to raise children. Even so, stay at home dads face discrimination from stay at home mothers, and are often ostracized.
Солтүстік Корея
1990 жылға дейін Солтүстік Корея мемлекеті еңбекке қабілетті әрбір ересек адамды мемлекеттік кәсіпорынға жұмысқа орналастыруды талап етті. Еңбекке жарамды жастағы үйленген әйелдердің шамамен 30 пайызы толық уақытты үй шаруасындағы әйелдер ретінде үйде қалуға рұқсат алған (бұл көрсеткіш Оңтүстік Корея, Жапония және Тайвань сияқты аймақтағы кейбір елдерге қарағанда төмен, ал Кеңес Одағы, Қытай немесе Швеция сияқты скандинавиялық елдерден жоғары, қазіргі АҚШ-пен салыстырғанда шамамен бірдей). 1990 жылдардың басында шамамен 600 000–900 000 адам аштықтан көз жұмды, бұл Солтүстік Корея үкіметінің экономиканы реформалауға құлшынбауының салдарынан туды, және ескі жүйе құлауға бет бұрды. Кейбір жағдайларда әйелдер қажетсіз үй заттарын немесе қолмен жасалған тағамдарды сатудан бастады. Бүгінде Солтүстік Корея нарығындағы сатушылардың кем дегенде үштен екі бөлігі әйелдер.
Until around 1990, the North Korean state required every able bodied adult to be employed by some state enterprise. Whilst some 30 percent of married women of working age were allowed to stay at home as full time housewives (less than some countries in the same region like South Korea, Japan and Taiwan, more than Soviet Union, Mainland China or Nordic countries like Sweden, about the same as today's United States). In the early 1990s, an estimated 600,000–900,000 people perished in the famine, which was largely a product of the North Korean government's unwillingness to reform the economy, and the old system began to fall apart. In some cases women began by selling household items they could do without, or homemade food. Today at least three quarters of North Korean market vendors are women.'
Ұлыбритания
2022 жылғы мақала бойынша, 105 000 британдық ер адам үй шаруасын жүргізетін әкелер.
According to a 2022 article, 105,000 British men are stay at home dads.
Америка Құрама Штаттары
2008 жылы шамамен 140 000 үйленген әке балаларының негізгі күтушісі ретінде үйде жұмыс істесе, олардың әйелдері отбасын асырау үшін жұмысқа шықты. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметінше, бұл көрсеткіш алдыңғы екі жылмен салыстырғанда төмендеді. 2007 жылы елдегі үйде отыратын ата-аналардың шамамен 2,7 пайызы үйде отыратын әкелерді құрады. Бұл көрсеткіш 1997 жылғы көрсеткіштен үш есе жоғары, және 2005 жылдан бері жыл сайын артып келеді. 2006 жылы үйде отыратын әкелер шамамен 245 000 балаға күтім жасады; олардың 63 пайызы екі немесе одан көп баласы бар. Бұл статистика тек үйленген әкелерді қамтиды, сондай-ақ жалғыз әкелер мен геи жұптардың күтіміндегі балалар да бар. Сондай-ақ, осы үйде отыратын әкелердің қаншасы өз еркімен осы рөлді қабылдағанын және қаншасы 2000-шы жылдардың соңы мен 2010-шы жылдардың басындағы экономикалық дағдарыс салдарынан осы рөлге мәжбүр болғанын анықтау қиын. Осы кезеңде көптеген, көбінесе ерлер жұмыс істейтін, көк жағалы салалар елеулі шығынға ұшырады және көптеген бұрын жұмыс істеген ерлер ұзақ мерзімді жұмыссыздыққа түсті.
In 2008, an estimated 140,000 married fathers worked in the home as their children's primary caregivers while their wives worked outside the home to provide for the family. This number was less than the previous two years, according to the US Census Bureau. In 2007, stay at home dads made up approximately 2.7 percent of the nation's stay at home parents. This is triple the percentage from 1997, and has been consistently higher each year since 2005. In 2006, stay at home dads were caring for approximately 245,000 children; 63 percent of stay at home dads had two or more children. These statistics only account for married stay at home dads; there are other children being cared for by single fathers or gay couples. Also, it is difficult to ascertain how many of these stay at home dads have accepted the role voluntarily, and how many have been forced into it by the economic crisis of the late 2000s and early 2010s, during which a great number of mostly male blue collar industries suffered significant losses and many previously employed men entered periods of prolonged unemployment.