Кіріспе
Атомдардың кездейсоқ бұрылуы немесе ұмтылыс/шалалық. Clinamen (/k/l/aɪ/'/n/eɪ/m/ən/; көпше түрі clinamina, clīnāre – еңкейту сөзінен туындаған) – Эпикурдың атомистік ілімін қорғау мақсатымен Люкреций берген латынша атау. Қазіргі ағылшын тілінде бұл сөз көбінесе ұмтылыс немесе шалалық мағынасында қолданылады.
Clinamen (/k//l//aɪ/'/n//eɪ//m//ən/; plural clinamina, derived from clīnāre, to incline) is the Latin name Lucretius gave to the unpredictable swerve of atoms, in order to defend the atomistic doctrine of Epicurus. In modern English it has come more generally to mean an inclination or a bias.
Қазіргі қолданысы
Қазіргі ағылшын тілінде клинамен – бұл еңкейіс немесе ықпал деп анықталады. OED бойынша, Джонатан Свифт 1704 жылғы «Таб туралы әңгіме» еңбегінде ағылшын тілінде алғаш рет қолданған, онда Эпикурдың атомдық теориясын сатиралайды: Эпикур бір күні барлық адамдардың пікірлерінің белгілі бір кездейсоқ тоғысуы – мәңгілік қақтығыстардан кейін, өткір мен тегіс, жеңіл мен ауыр, дөңгелек пен төртбұрышты – белгілі бір клинамина арқылы атомдар мен бос кеңістік туралы түсініктерде бірігетінін үміттенеді, өйткені олар барлық нәрселердің бастапқы түрінде болды. Бұл терминді Харольд Блум жазушылардың алдыңғы буынның ықпалынан «бұрылуға» бейімділігін сипаттау үшін қолданды; бұл оның «Түзетудің қатынастары» деп аталатын алғашқысы. Жиль Делез «Айырмашылық және қайталану» еңбегінде бұл терминді «көптіктерді» сипаттағанда қолданады. Сонымен қатар, Симон де Бовуар, Жак Лакан, Жак Деррида, Жан-Люк Нэнси, Ален Бадиу, Луи Альтюссер және Мишель Серрес сияқты басқа француз жазушылары өз жазбаларында «клинамен» сөзін кеңінен қолданды, бірақ мағыналары әртүрлі болды. Стивен Гринблаттың «Серігу: әлем қалай заманауи болды» кітабында Лукрецийдің ұғымы орталық орынға қойылған. Альфред Джарри «Доктор Фаустролдың ерліктері мен пікірлері, патофизик» еңбегінің 33-тарауында «клинамен» терминін анықтады. Бұл ұғым кейіннен Джарри шабыттанған Патафизика колледжінің қиялға толы ғылымында, атап айтқанда патафизикалық күнтізбесінде және OuLiPo-ның тәжірибелік әдебиетінде пайда болды. Клинамен Родни Грэмнің көркемдік тәжірибесіндегі мотив ретінде көрінеді, ол оның жұмысына жалпы әсер ететінін айтты. Сондай-ақ, клинамен – биологияға қолданылатын жүйелер теориясында қолданылатын термин.
Epicurus modestly hoped that one time or other, a certain fortuitous concourse of all men's opinions—after perpetual justlings, the sharp with the smooth, the light and the heavy, the round and the square—would, by certain clinamina, unite in the notions of atoms and void, as these did in the originals of all things. The term was taken up by Harold Bloom to describe the inclinations of writers to "swerve" from the influence of their predecessors; it is the first of his "Ratios of Revision" as described in The Anxiety of Influence. In Difference and Repetition, Gilles Deleuze employs the term in his description of "multiplicities". In addition, other French writers such as Simone de Beauvoir, Jacques Lacan, Jacques Derrida, Jean Luc Nancy, Alain Badiou, Louis Althusser, and Michel Serres have made extensive use of the word 'clinamen' in their writings, albeit with very different meanings. Lucretius' concept is central to the book The Swerve: How the World Became Modern, written by Stephen Greenblatt. "Clinamen" is defined by Alfred Jarry in Chapter 33 of his Exploits and Opinions of Dr. Faustroll, Pataphysician. The notion later figured in the imaginary science of the Jarry inspired College of Pataphysics, notably in the pataphysical calendar and the experimental literature of OuLiPo. The clinamen figures as a motif in the artistic practice of Rodney Graham – who has said it informs his work in general. Clinamen is also a term used in systems theory applied to biology.