Кіріспе

Авиацияда "Үлкен аспан" теориясы екі кездейсоқ ұшатын объектінің қақтығысуының өте төмен болуын түсіндіреді, себебі үш өлшемді кеңістік объектілерге шамалы үлкен. Осы ұғымға негізделген биіктік өлшеу және навигация стандарттарымен байланысты бірнеше авиациялық қауіпсіздік ережелері бар. Бұл теория, ұшақтар белгілі, тар маршруттармен, мысалы, әуежайдағы қозғалыс схемасымен немесе реактивтік әуе жолымен ұшқанда қолданылмайды. "Үлкен аспан" теориясы газ заңына негізделген математикалық модельдеу арқылы жасалған. Бұл еркін ұшудағы ұшақтардың қақтығысуының жол бойындағы әуе кеңістігінде өте сирек болуы керек екенін, ал ресми қашықтық стандарттарын бұзу сияқты операциялық қателердің салыстырмалы түрде жиі болатынын көрсетеді. Үш маңызды параметр бар: бірлік көлемдегі ұшатын объектілердің саны, олардың жылдамдығы және олардың мөлшері. Қозғалысы жоғары кеңістікте ұшатын үлкен және жылдам объектілердің қақтығысуға ұшырау ықтималдығы жоғары.

Әскери авиация тактикасы

Теория әскери авиация тактикасында, әсіресе әуе кемелерін және зымырандарды визуалды байқаусыз, жердегі басқарылмайтын қарулармен нысанаға алуда маңызды. Мысалы, F-16 ұшағын қарастырайық, оның фюзеляжы мен қанатының жалпы ауданы шамамен 670 шаршы фут (62,2 шаршы метр) және ол түнде немесе бұлттардың үстінде 6000 фут (1829 метр) биіктікте ұшады. Жердегі басқарылмайтын, әуеге қарсы қарулар оны тигізу үмітімен кездейсоқ атуда. Олардың максималды көлбеу қашықтығы 10 000 фут (3048 метр). Көрінетін аспан жарты шардың 20 626 шаршы градусы бар, егер горизонтта кедергі болмаса. 670 шаршы фут (≈62 м²) ауданы бар ұшақ 6000 фут (≈1800 м) биіктікте 0,24 градус бұрыш жасайды. Демек, кездейсоқ атылған басқарылмайтын оқтың ұшаққа тию ықтималдығы 20626 / 0,24 / 0,24, яғни 358 090-ға тең. Нысаналы ату осы мүмкіндікті азайтады. Дыбыс немесе болжау арқылы ату аймағын аспанның бестен бір бөлігіне дейін шектеуге болады. Егер сіз 10 қарудың аспанның бестен бір бөлігінде секундына 10 оқтан атып, олардың атысын біркелкі үйлестіріп, ұшақ ұшып келе жатқанда оның жолын қадағаласаңыз, оны тигізу мүмкіндігі 358 090 / 5 / 10 / 10, яғни секундына 716-дан бірге тең болады. 500 миль/сағ (805 км/сағ) жылдамдықпен (733 фут/с немесе 223 м/с) ұшақ әр секунд сайын аспанның жеті бұрыштық градусын кесіп өтеді. 10 000 фут (≈3000 м) көлбеу қашықтықта әуеге қарсы қарулар жалпы оқ ату орнынан есептегенде, 100 градусқа дейін аспан конусын қамтуы мүмкін. Сондықтан ұшақ 100/7, яғни 14,3 секунд бойы қашықтықта болады, ал бір рет ұшу кезінде оны тигізудің жалпы мүмкіндігі 716 / 14,3, яғни 50-ден бірге тең. Достас артиллерияның траекториялары үшін әуе кеңістігі арқылы дәліздерді үйлестіргенде кейде (сирек және шұғыл жағдайларда) осындай төмен ықтималдықтар қолданылады деп есептеледі. Бұл теория көбінесе "Үлкен аспандағы кішкентай бомба" теориясы деп аталады.

Ғарыш соғысы

Егер бағытталмайтын снарядтар қолданылса, ғарыш соғысы тактикасына да "Үлкен Аспан" теориясының әсері тиеді. Өте үлкен қашықтықта нысананың көріну бұрышы өте шағын болады, ал снарядтың нысанаға жетіп баратын уақыты ұзаққа созылады, мүмкін бір сағаттан астам. Егер нысана көлігі кездейсоқ түрде бірнеше минут сайын маневр жасайтын болса, көптеген снарядтар атылғанның өзінде соққы тигізу мүмкіндігі өте төмен болады. Кеңес Одағының "Алмаз" әскери ғарыш станциясында бағытталмайтын кинетикалық снарядтарды қолданатын ғарыш қаруы орналастырылған.

Үлкен мұхит теориясы

Одан басқа, «үлкен мұхит теориясы» деп аталатын теңіз концепциясы бар. Оған сәйкес, мұхитта кездейсоқ орналасқан және кездейсоқ қимылдаған екі кеменің қақтығысуы өте төмен.