Ян Янссен: Голландияның велоспорт жұлдызы

Кіріспе

Нидерландтық велосипедші (1940 жылы туған)

Йоханнес Адриан "Ян" Янссен (19 мамыр 1940 жылы туған) – нидерландтық бұрынғы кәсіби велосипедші (1962–1972). Ол әлем чемпионы және "Тур де Франс" пен "Вуэльта а Эспанья" жарыстарында жеңіске жеткен алғашқы нидерландтық спортшы. Ол "Тур де Франс" жарысына сегіз рет қатысып, алғашқысынан басқа барлық жарыстарында финиш сызығын кесті. Ол жеті кезеңде жеңіске жетіп, екі күн сары жейде киді (1966 жылы 16-шы кезеңнен кейін және 1968 жылы 22B кезеңнен кейін). Оның сары шашы мен көзілдірігі оны велошолу тобында оңай тануға мүмкіндік берді. 2023 жылдың тамызында Федерико Бахамонтестің қайтысынан кейін, ол 1966 жылы жеңіске жеткен Люсьен Аймардан кейін "Тур де Франс" жеңімпаздарының арасындағы ең қарт тірі жеңімпаз болып табылады.

Ерте өмір

Янсен Гаага мен Делфт қалаларының жанындағы Ноотдорп деген шағын қалада Нидерланды нацистерге тәслим болғаннан кейін бес күн өткен соң дүниеге келді. Кейін ол Бельгия шекарасындағы, Roosendaal мен Антверпен қалалары арасындағы Путте ауылына көшті. Жастық шағында ата-анасымен бірге Нидерландының батысындағы ауыр топырақты қазып, отбасылық фирма салған ғимараттардың негізін қазумен айналысты. 16 жасында Делфт велосипед клубына қосылып, жаңа өркендеп келе жатқан кезеңінде екі жылдың ішінде 25 жарысқа қатысып жеңіске жетті.

Мансап

Янсен бірнеше голландиялық классикалық жарыстарда жеңіс алып, әуесқойлар мен тәуелсіз немесе жартылай кәсіпқойларға ашық болған Tour de l'Avenir жарысында Нидерланды құрамасы үшін өнер көрсеткен соң кәсіпқой болып қана қоймай, сондай-ақ мансабын бастады. Янсен француз командалары үшін жүріп, ең әйгілісі пиво мен мұнай компаниясының демеушілігіндегі Pelforth BP командасымен байланысты болды. Оның таланты, беделі және француз тілін еркін меңгеруі оны команданың көшбасшысы етіп тез бекітті. Алғашқыда ол спринтер ретінде танымал болғанмен, көп күндік жарыстарда да өте жақсы өнер көрсетті. 1960 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында жеке жолмен жарысқа қатысты. 1963 жылы алғашқы «Тур де Франс» жарысына қатысып, бір кезеңді жеңіп алды, бірақ апат салдарынан жарыстан шығып қалды. 1964 жылы «Париж-Ницца» жарысын жеңіп, содан кейін екі кезеңде де жеңіске жетіп, «Тур» жарысының ұпайлар бойынша көшбасшысының жасыл жейдесін иеленді. Осы жылы Францияның Салланш қаласында өткен әлем чемпионатында чемпион атанды. 1965 жылғы «Тур» жарысында тағы да жасыл жейде киді, ал 1966 жылы жалпы жеңіске жақын келді. Бірақ 1968 жылы ол «Тур де Франс» жарысында жеңіске жеткен алғашқы голландиялық болып, бельгиялық Херман Ван Спрингельді 38 секунд айырмамен жеңді. Бұл көрсеткіш 1989 жылға дейін ең аз айырмамен жеңіске жеткен рекордты сақтап тұрды, осы жылы Грег Лемонд Лоран Финьоннан бар болғаны 8 секундқа оқсып өтті. Янсен 1968 жылы соңғы кезеңде – жеке уақыттық жарыста Парижге жеткенге дейін жалпы есеп бойынша көшбасшының сары жейдесін кимеген еді. 1968 жылғы «Тур», алдыңғы жылғыдай, кәсіптік емес, ұлттық командалар үшін өткізілді. Ұйымдастырушылар ұлттық командалармен «эксперимент» жасауға шешім қабылдады, бұл шараны ұйымдастырушы Феликс Левитанның өткен жылы допингке қарсы тестілеуге қарсы наразылық тудырған демеушілерге жасалған кек ретінде қарастырды. Жыл бойы бәсекелес демеушілер үшін өнер көрсететін шабандоздарды бір командаға біріктіру қиындық тудырды және ішкі бәсекелестік голландиялық команданы едәуір бөліп тастады. Янсен осы ішкі мәселелерді жеңіп, жеңіске жетті. Голландияның қызыл, ақ және көк түсті жейдесінде жеңіске жеткені, Пелфорт командасының көк, сары және ақ түсті жейдесінен гөрі, оның Голландия үшін алғашқы жеңісін отандық жанкүйерлер үшін одан да ыстық қарсы алуға мүмкіндік берді.

Janssen turned professional after an amateur career in which he won several Dutch classics and rode for the Netherlands in the Tour de l'Avenir, which was then open to amateurs and to independents, or semi professionals. Janssen rode for French teams and is especially associated with Pelforth BP, sponsored by a brewer and an oil company. His talent, authority, and command of French quickly established him as the team leader. At first he had a reputation as a sprinter but he quickly developed into a rider of multi day races. He competed in the individual road race at the 1960 Summer Olympics. He rode his first Tour de France in 1963, when he won a stage, but a crash forced him to retire. In 1964 he won Paris–Nice, then two stages and the green jersey of points leader in the Tour. Later that year he became world champion at Sallanches, in France. He wore the green jersey again in the Tour of 1965 and in 1966 came close to winning overall. But it was finally in 1968 that he became the first Dutchman to win the Tour de France, beating the Belgian, Herman Van Springel, by 38 seconds. That remained the smallest winning margin until 1989, when Greg LeMond won by only eight seconds ahead of Laurent Fignon. Janssen had not worn the yellow jersey as leader of the general classification in 1968 until he reached Paris at the end of the final stage, an individual time trial. The Tour in 1968 was, like the previous year, for national teams rather than trade teams. The organisers resolved to "experiment" with national teams in a measure widely interpreted as revenge by the organiser, Félix Lévitan, on sponsors he thought had provoked a strike against drug tests the previous year. Putting into one team riders who the rest of the year rode for rival sponsors proved a problem and internal rivalries were said to divide the Dutch team more than most. Janssen had to overcome these internal problems to win. His victory in the orange jersey of the Netherlands rather than the blue, yellow and white of the Pelforth team made his first win for the Netherlands all the more popular at home.

Зейнеткерлік

Ол жарыстан зейнетке шықты, дейді ол, Люксембург турынан қалып қойғаннан кейін және жарыс радиосында өз есімін басқа да нәтижесіз қалғандардың қатарында естігеніне ұялғандықтан. "Сол кезде мен "Тур де Франс" жеңімпазы және әлем чемпионы Ян Янссен екенімді және тоқтауға уақыт келгенін түсіндім", - дейді ол. Ол велосипед рамасын жасау бизнесін ашу үшін пелотонды тастап, Бельгиямен шекарасы бөліп жатқан оңтүстік-батыстағы Путте ауылына көшті. Бұл компания бүгінгі күнге дейін оның атын сақтап келеді. Оның көршілерінің арасында тағы бір әлем чемпионы, Хенни Куйпер де болды. Янссен зейнетке шыққаннан кейін де "Zuid West Hoek" клубының мүшесі ретінде велосипед тебуді жалғастырды. Ол өз дәуіріндегі басқа голланд саяхатшыларымен бірге қоғамдық шараларға қатысып тұрады. Ол жаттығу барысында танылғанын ұнататынын айтты.

Қазіргі жарыстар туралы көзқарастар

Янсен өзінің мансабының көп бөлігін француздық демеушімен өткізді, сол кезде француз франкі гильдерден жоғары бағаланатындықтан одан пайда тапты. Бірақ содан бері жағдай өзгерді, деді ол. Біз ақпанның бірінен қазанның соңына дейін үнемі жақсы болуға тиіспіз. Себебі менің міндетім – демеушімнің атын барынша пайдаланып, жариялануға қол жеткізу еді. Егер сен нашар ойнасаң, демеушілеріңді алдаған болар едің. Қазір спортты демеушілік ету кеңінен дамыды. Компания үшін бұл өте қызықтыға айналды, өйткені атағын танытқысы келетін компания жақсы команданы, жақсы басқаруды, жақсы байланыс қызметін сатып ала алады және барлық белгілі спортшыларды өздеріне тарта алады. Менің ойымша, кәсіби спортшылардың да мотивациясы өзгерді. Стивен Рукс және Герт Ян Теунис сияқты велошабандылар Турдан кейін үйлерінде демалады, себебі олар критерийлерге қатысуға ынтақтанбайды, бұл көрермендер үшін тартымды емес.