Sansho the Bailiff

Кіріспе

1954 жылғы фильм

Саншо - сот орындаушысы (山椒大夫) – Кенджи Мизогучи режиссері түсірген 1954 жылғы жапондық тарихи фильм. Ол Мори Огаидің сол аттас 1915 жылғы әңгімесінің негізінде (ағылшын тілінде "Саншо - басқарушы" деп аударылған), ал ол өз кезегінде 17 ғасырда жазбаша нысанда пайда болған (халық ауыз әдебиеті) негізінде жасалған. Фильм екі аристократ баланың құлдыққа сатылуын баяндайды. Саншо - сот орындаушысы Мизогучидің көптеген ерекшеліктерін көрсетеді, мысалы, кедейлікті бейнелеу және күрделі хореографиялық, ұзақ кадрлар. Бүгінде бұл фильм Мизогучидің ең үздік туындыларының бірі ретінде "Угетсу" (1953) фильмімен бірге саналады.

Сюжет

Саншо – он бірінші ғасырдың соңында, феодалдық Жапонияның Хэйан кезеңінде болған джидай гэки. Әмірші бір феодалдың қаһарынан қуғынға ұшырайды. Оның әйелі Тамаки мен балалары Зусио мен Анжу ағасының үйіне жіберіледі. Олар ажырамас бұрын, Зусионың әкесі оған: «Мейірімсіздікпен адам жануарға айналады. Өзіңе қатал болсаң да, басқаларға мейірімді бол». Ол ұлын сөздерін есте сақтауға шақырады және оған Мейірімділік Құдайы – Каннонның мүсінін сыйлайды. Бірнеше жыл өткен соң, әйел мен балалар оның жер аударылған жеріне сапар шегеді, бірақ жол бойында опасыз дін қызметкері алдап жібереді. Анасы Садода жезөкшелікке сатылады, ал балалары құл саудагерлеріне сатылады, олар құлдарды қашып кетуге тырысқанда қатыгездікпен және таңбалаумен ұстап тұратын иелікке жіберіледі. Оң жақ министрінің қорғауындағы осы иелікті Саншо басқарады. Саншоның ұлы Таро, екінші жауапты тұлға, әлдеқайда адал адам және балаларды аналарын табу үшін қашып кеткенше аман қалуға көндіреді. Балалар құл лагерінде өсіп, жас жеткіншекке дейін өмір сүреді. Анжу әлі де әкесінің үйреткендеріне сенеді, бірақ Зусио өзінің адамгершілігін басып тастап, қатыгез бақылаушылардың біріне айналады, себебі тірі қалудың жалғыз жолы осы деп сенді. Жұмыста Анжу Садодан келген жаңа құл қыздың әнін естиді, онда әннің сөзінде оның және оның ағасы туралы айтылады, бұл оны анасының әлі де тірі екеніне сендіреді. Ол Зусиоға қашып кетуіне көндіруге тырысады, бірақ ол қиындықтар мен ақшаның жоқтығын айтып, бас тартады. Зусиоға қатты науқас Намиджи есімді қарт әйелді құлдар лагерінен алып шығып, шөл далада өлтіруге бұйырық беріледі. Анжу оларға еріп барады, ал олар өліп бара жатқан әйелді қорғау үшін бұтақтарды сындырғанда, балалық шақтарындағы осындай оқиғаны еске алады. Зусио пікірін өзгертеді және Анжудан анасын табу үшін онымен бірге қашып кетуін сұрайды. Анжу одан Намиджиді де алып кетуін сұрайды, бауырын күзетшілерді алаңдату үшін қалады деп сендіреді. Зусио Анжуға қайтып келуге уәде береді. Бірақ Зусио қашып кеткеннен кейін, Анжу өзіне-өзі қол жұмсайды, көлге секіріп, суға батып, азапталудан және бауырының қайда екенін жариялауға мәжбүр болудан сақтану үшін өмірін аяқтайды. Зусио қашып кеткеннен кейін, ол Тароны Императорлық храмда табады. Зусио одан Намиджиге қамқорлық жасауын сұрайды, содан кейін ол Киотоға барып, Бас кеңесшіге құлдардың қорқынышты жағдайы туралы шағымдануы керек. Бастапқыда оны көргісі келмегенмен, Бас кеңесші Каннонның мүсінін көргеннен кейін Зусионың кім екенін түсінеді. Содан кейін ол Зусиоға елден қуылған әкесі өткен жылы қайтыс болғанын айтады және Саншоның иелігі орналасқан Танго провинциясының губернаторы лауазымын ұсынады. Танго губернаторы ретінде Зусио мемлекеттік және жеке меншік жерлерде құлдыққа тыйым салатын жарлық шығарады. Губернаторлардың жеке меншік жерлерге билігі жоқ болғандықтан, ешкім оның мұны істей алатынына сенбейді. Саншо бастапқыда қарсылық көрсеткенмен, Зусио оны және оның адамдарын тұтқындауға бұйырады, құлдарды босатады. Ол Саншоның құлдары арасында Анжуды іздегенде, оның қарындасы оның бостандығы үшін өзін құрбан еткенін біледі. Бұрынғы құлдар иелікті өртеп жібереді, ал Саншо мен оның отбасы жер аударылады. Зусио дереу отставкаға кетеді, өзінің ниет еткенін істегенін айтады. Зусио Садоға қарт анасын іздеп барады, ол әлі де куртизан деп санайды. Бір кісінің оның цунамиде қайтыс болғанын айтқанын естіген соң, ол оның қайтыс болған жағажайға барады. Ол жағажайда отырған қарт әйелді тауып алады, ол жылдар бұрын естіген әнді әндейді. Ол оның анасы екенін түсінгенде, өзінің кім екенін айтады, бірақ соқыр болған Тамаки оған Каннонның мүсінін бергенше, оны ұстап таниды. Зусио оған Анжу мен олардың әкесі қайтыс болғанын айтады және губернаторлық лауазымының сән-салтанатымен оны іздеп келмегені үшін кешірім сұрайды. Оның орнына ол Саншоның құлдарын босатып, басқаларға мейірімділік танытты, әкесі айтқандай. Ол анасына әкесінің ілімдеріне адал болғанын айтады, ол мұны қайғылы түрде мойындайды.

Sansho the Bailiff is a jidai geki set in the latter part of the eleventh century, during the Heian period of feudal Japan. A virtuous governor is banished by a feudal lord to a far off province. His wife, Tamaki, and children, Zushiō and Anju, are sent to live with her brother. Just before they are separated, Zushiō's father tells him, "Without mercy, man is like a beast. Even if you are hard on yourself, be merciful to others." He urges his son to remember his words and gives him a statuette of Kannon, the Goddess of Mercy. Years later, the wife and children journey to his exiled land but are tricked on the journey by a treacherous priestess. The mother is sold into prostitution in Sado and the children are sold by slave traders to a manorial estate in which slaves are brutalized and branded when they try to escape. The estate, protected under the Minister of the Right, is administered by the eponymous Sanshō. Sanshō's son Tarō, the second in charge, is a much more humane master and convinces the children to survive before they can escape to find their mother. The children grow to young adulthood at the slave camp. Anju still believes in the teachings of her father but Zushiō has repressed his humanity, becoming one of the brutal overseers, believing that this is the only way to survive. At work, Anju hears a song from a new slave girl from Sado which mentions her and her brother in the lyrics, leading her to believe their mother is still alive. She tries to convince Zushiō to escape but he refuses, citing the difficulty and their lack of money. Zushiō is ordered to take Namiji, an older woman who is acutely ill, out of the slave camp to die in the wilderness. Anju accompanies them and while they break branches to provide covering for the dying woman, they recall a similar act from their earlier childhood. Zushiō changes his mind and asks Anju to escape with him to find their mother. Anju asks him to take Namiji with him, convincing her brother she will stay behind to distract the guards. Zushiō promises to return for Anju. However, after Zushiō's escape, Anju commits suicide by walking into a lake, drowning herself so that she will not be tortured and forced to reveal her brother's whereabouts. After Zushiō escapes, he finds Tarō at an Imperial temple. Zushiō asks him to care for Namiji so that he can go to Kyoto to appeal to the Chief Advisor regarding the appalling slave conditions. Although initially refusing to see him, the Chief Advisor realizes who Zushiō is after seeing his statuette of Kannon. He then tells Zushiō that his exiled father died the year before and offers him the post of the governor of Tango, the province where Sanshō's manor is situated. As Governor of Tango, Zushiō issues an edict forbidding slavery on both public and private grounds. No one believes he can do this since governors have no power over private grounds. Although Sanshō offers initial resistance, Zushiō orders him and his men arrested, freeing the slaves. When he looks for Anju among Sanshō's slaves, he learns that his sister sacrificed herself for his freedom. The manor is burned down by the ex slaves while Sanshō and his family are exiled. Zushiō resigns immediately afterwards, stating that he has done what he intended to do. Zushiō goes to Sado for his aged mother, whom he believes is still a courtesan. After hearing a man state that she died in a tsunami, he goes to the beach she is supposed to have died on. He finds a decrepit old woman sitting on the beach singing the same song he heard years before. Realizing she is his mother, he reveals his identity to her, but Tamaki, who has gone blind, assumes he is a trickster until he gives her the statuette of Kannon, which she recognizes by touch. Zushiō tells her that both Anju and their father have died and apologizes for not coming for her in the pomp of his governor's post. Instead he followed his father's proverb, choosing mercy toward others by freeing Sanshō's slaves. He tells his mother he has been true to his father's teachings, which she acknowledges poignantly.

Қабылдау

Саншо 15-ші Венеция халықаралық кинофестивалінде «үздік режиссура» номинациясы бойынша күміс арыстанды жеңіп алды, бұл Мизогучидің «Охару өмірі» (Халықаралық жүлде, 1952) және «Угетсу» (Күміс арыстан, 1953) фильмдерінен кейін Батыс сыншылары мен киношілердің назарына қайтадан түсірді. Британдық кино институтының 2012 жылғы Sight & Sound сауалнамасында «Саншо сот тікесі» сыншылардың тобында 59-шы орынға ие болды, фильмге 25 сыншы дауыс берді. Sight & Sound – «барлық уақыттағы ең ұлы фильмдер» сауалнамаларының ең беделдісі саналады. 2022 жылы Sight & Sound сауалнаманы қайтадан өткізді, нәтижесінде «Саншо сот тікесі» 75-ші орынды «Рухтар әлемі» және «Өмірді еліктеу» фильмдерімен бөлісті. «The New Yorker» журналының кино сыншысы Энтони Лейн 2006 жылғы қыркүйекте Мизогучи туралы жазған мақаласында: «Мен «Саншоны» он жыл бұрын бір рет ғана көрдім, кинотеатртан мұңайып, сынған адамдай шықтым, бірақ бұрын мұндай керемет фильм көрмегенімді толық сеніммен білдім. Оның сиқырын бұзғысым келмейтіндіктен, қайтадан көруге батылым жетпейді, сондай-ақ адам жүрегі мұндай ауыр сынаққа төтеп беруге дайын емес» деп жазды. RogerEbert.com сайты үшін жазған Джим Эмерсон фильмді жоғары бағалап: «Менің ойымша, кез келген тілде жасалған ең ұлы фильм осы. Бұл фильм өмір мен естелікті көлге құятын, одан өзенге, содан кейін теңізге ағатын ағын ретінде бейнелейді» деді. Фред Кампер «Киноның кішкентай қара кітабында» (Крис Фудживараның редакциясымен) «Саншоны» «ең терең әсер ететін фильмдердің бірі» деп атады. Мартин Скорсезе «Саншоны» «Жас режиссер үшін 39 маңызды шетелдік фильм» тізіміне қосты. Фильм сыншысы Робин Вуд The Criterion Collection сайты үшін жасалған «Топ-10» тізімін құруға шақырылып, «Саншоны» 1-ші орынға қойып, оны «барлық уақыттағы ең ұлы фильмге үміткер» деп атады. Бұл – кемелді және терең шедевр, оған тек «Угетсу» ғана бәсекелесе алады. Колумбия университетінің профессоры Ричард Пенья «1001 фильмді өлмей тұрып көру керек» кітабында «Саншоны» «кино үшін жасалған ең маңызды эмоционалдық және философиялық саяхаттардың бірі» деп сипаттап, «бұл Кенжи Мизогучидің өлімінен аз уақыт бұрын түсірген шедеврлерінің шыңы болуы мүмкін» деп қорытындылады.

Sansho won the Silver Lion for best direction in the 15th Venice International Film Festival, which once again brought Mizoguchi to the attention of Western critics and film makers, after The Life of Oharu (International Award, 1952) and Ugetsu (Silver Lion, 1953). In the British Film Institute's 2012 Sight & Sound polls, Sansho the Bailiff came in at 59th in the critics' poll, with 25 critics having voted for the film. The Sight & Sound is regarded as one of the most important of the "greatest ever film" polls. In 2022, Sight and Sound repeated the poll, and Sansho the Bailiff came in joint 75th place, tied with Spirited Away and Imitation of Life. The New Yorker film critic Anthony Lane wrote in his September 2006 profile on Mizoguchi, "I have seen Sansho only once, a decade ago, emerging from the cinema a broken man but calm in my conviction that I had never seen anything better; I have not dared watch it again, reluctant to ruin the spell, but also because the human heart was not designed to weather such an ordeal." Writing for RogerEbert. com, Jim Emerson extolled the movie: "I don't believe there's ever been a greater motion picture in any language. This one sees life and memory as a creek flowing into a lake out into a river and to the sea." Fred Camper, writing in The Little Black Book of Movies (edited by Chris Fujiwara), calls Sansho "one of the most devastatingly moving of films". Martin Scorsese included Sansho on his list of "39 Essential Foreign Films for a Young Filmmaker." Film critic Robin Wood, asked to make a Top 10 list for the website of The Criterion Collection, listed Sansho at number 1, calling it "[a] strong candidate for Greatest Film Ever Made. A perfect and profound masterpiece, rivaled only by its near companion Ugetsu. Professor Richard Peña (Columbia University), in his entry for Sansho in 1001 Movies You Must See Before You Die, calls Sansho "one of the great emotional and philosophical journeys ever made for the cinema", and "[p]ossibly the high point in an unbroken string of masterpieces made by Kenji Mizoguchi shortly before his death".

Сахналық өндіріс

1990 жылы продюсерлер Роберт Майкл Гейслер мен Джон Робердо (Streamers, The Thin Red Line) режиссер Терренс Маликке Саншо сот орындаушысы туралы пьеса жазуды тапсырды. 1993 жылдың күзінде пьесаның жеке шеберханасы Бруклиндегі Музыка академиясында өтті. Оны Анджей Вайда қойды, декорациялары мен костюмдерін Эико Ишиока, жарығын Дженифер Типтон, дыбысын Ханс Питер Кун, хореографиясын Сузуши Ханайаги жасады, және Бай Лингті қоса барлық актерлер азиялық болды. 1994 жылдың көктемінде Лос-Анджелесте Малик жетекшілігімен Гейслер Робердо кішігірім масштабтағы тағы бір шеберхана ұйымдастырды. Пьесаны Бродвейде қою жоспарлары мерзімсіз кешіктірілді.

Аниме фильмдері

1961 жылы «Тоэй» компаниясы Тайжи Ябушита мен Юуго Серикава режиссерлік еткен «Анжу және Зушиомару» атты жеке анимациялық фильмін жасады. Бұл фильмде, «Тоэйдің» сол дәуірдегі басқа аниме фильмдеріндегідей, сөйлейтін жануарлар сияқты көптеген мистикалық антропоморфты элементтер болды.

Үй медиасы

Саншо 2007 жылға дейін ағылшын тілді елдерде DVD форматында қолжетімді болған жоқ, ол 1-аймақта The Criterion Collection арқылы шығарылғанша, ал 2-аймақта Masters of Cinema оны «Саншо Даю» деген атаумен Gion Bayashi фильмімен бірге қос DVD жинағында шығарды. Masters of Cinema 2012 жылдың сәуір айында фильмді Blu-ray және DVD форматтарында екі форматта қайта шығарды. Саншо 2013 жылдың 26 ақпанында The Criterion Collection арқылы A-аймақта Blu-ray форматында жарық көрді.