Кіріспе

"Франциск гүлдері" (итальянша Francesco, giullare di Dio, немесе "Франциск, Құдайдың әзілкеші") – 1950 жылы Роберто Росселлини режиссерлік етіп, Федерико Феллинимен бірлесіп жазған фильм. Фильм 14 ғасырға жататын "Сан Франческоның гүлдері" (Киелі Францисктің кішкентай гүлдері) және "Бауырлас Жінепроның өмірі" атты екі кітапқа негізделген. "Сан Франческоның гүлдері" 78 кішкентай тараудан тұрады. Романның өзі біографиялық емес, көбінесе Киелі Франциск пен оның ізбасарларының өмірін баяндайды. Фильм де солай, бірақ 78 тараудың барлығын емес, оның тоғызына назар аударады. Әр тарау астарлы әңгіме стилінде жазылған және астарлы әңгімелер сияқты, моральдық мәселені қамтиды. Әрбір жаңа көрініс тарау белгісімен ауысады, бұл фильмді романмен тікелей байланыстырады. 1952 жылғы 6 қазанда фильм Америкада көрсетілгенде, роман онда көп танылмағандықтан тарау белгілері алынып тасталды. Актерлік құрамында итальян киносы үшін бірнеше американдық фильмдерді дубляждаған баяндаушы Джанфранко Беллини де бар. Ночере Инфериоре монастырының монахтары Киелі Франциск пен монахтардың рөлін ойнады. Францисктің рөлін аты көрсетілмеген францискандық бауырлас, Бауырлас Назарио Герарди сомдады. Фильмдегі жалғыз кәсіби актер – бұрын Росселлинимен, әсіресе неореалистік "Рим, ашық қала" фильмінде жұмыс істеген танымал Альдо Фабрици. Фильм Фабрициге халықаралық деңгейде танымалдық әкелді. Ол 1942 жылы кинодағы мансабын бастады және өзінің фильмдерін жазумен және режиссерлік етуімен де белгілі. Бұл фильмде Фабрици Витербоның тираны Николайо рөлін ойнайды. Росселлини заманауи әлемдегі христиандық құндылықтарға қызығушылық танытты. Католик дінін ұстанбаса да, ол шіркеудің этикалық ұстанымдарын жақсы көріп, материалистік әлемде ұмытылған діни сезімге тәнті болды. Росселлини мен Федерико Феллини фильмнің 28 беттік, 71 жол диалогтан тұратын сценарийін жазды. Оларға "Сан Франческоның гүлдері" және "Бауырлас Жінепроның өмірі" сияқты Франциск туралы аңыздар шабыт берді. Росселлини бұл фильмнің биодрама емес, Францисктің ерекше қасиетіне – оның ойшаулығына назар аударатынын айтты. Росселлини осы қасиетті "Құдайдың әзілкеші" деп сипаттады. Фильмде Франциск өмірінен эпизодтар көрсетілген, бірақ сюжеттік желісі мен кейіпкерлердің дамуы жоқ. Росселлини фильмді түсіру үшін Анжело Риццолиден және Ватиканнан қаржы алды. Фильмнің түсірілімі 1950 жылғы 17 қаңтарда басталды. Түсірілім кезінде актерлар жаңа туған сәбиге рикотта әкеп берді.

Шығару және қабылдау

Фильм 1950 жылы Венеция кинофестивалінде тұңғыш рет көрсетілді, онда толы зал көрермендер алдында көрсетілді және кейбір сахналардың ортасында жиі қол соққысына ие болды. Дегенмен, сыншылар фильмге көбінесе жағымсыз пікірлер берді. Гвидо Аристарко оның формалистік және нақты емес екенін айтты. Пьер Лапроон "оның ең басты кемшілігі – реализмнің болмауы" деді. Шығарылғаннан кейін бірнеше жыл өткен соң Марсель Омс оны "ақымақтықтың монументі" деп атады. Алайда, The New York Times киносыншысы Босли Кроутер фильмді жоғары бағалады. Алғашқы көрсетілімінде фильм Италияда 13 000 доллардан аспаған табыс тапты. Пьер Паоло Пазолини оны "италия киносының ең көркем туындыларының бірі" деп сипаттады, ал Эндрю Саррис оны ең жақсы он фильмнің тізімінде сегізінші орынға қойды. Франсуа Трюффо оны "әлемдегі ең әдемі фильм" деп атады, сондай-ақ "Кино шеберлері" де оны жоғары бағалады. 1995 жылы Ватикан осы фильмді жасалған ең ұлы 45 фильмнің қатарына қосты. 2021 жылдың шілдесінде фильм 2021 жылғы Канн кинофестивалінің "Канн классикасы" бөлімінде көрсетілді.