Кіріспе

My Night at Maud's, сонымен қатар My Night with Maud (Ұлыбритания) деп те белгілі, – 1969 жылы Эрик Ромердің француз жаңа толқынындағы драмалық фильмі. Бұл оның "Алты моральдық әңгіме" сериясындағы үшінші фильм (шығарылу реті бойынша төртінші). Францияның Клермон-Ферран қаласындағы Рождество демалысы кезінде фильмде төрт жалғыз адамның кездейсоқ кездесулері мен әңгімелері көрсетіледі, олардың әрқайсысы қалған үш адамның біреуін біледі. Бір ер адам мен бір әйел католик, ал екінші ер адам мен әйел атеист. Төрт адамның талқылаулары мен іс-әрекеттері үнемі Клермон-Ферранда туған Блез Паскальдың математика, этика және адам өмірі туралы ойларына сілтеме жасайды. Олар сонымен қатар бакурер Паскаль қамтылмаған тақырып – еркек пен әйел арасындағы махаббат туралы да сөйлейді.

Сюжет

Жан Луи - жалғыз басты, шынайы инженер, Клермон Ферранда жұмыс істейді, ол жерде ешкімді танымайды. Католик шіркеуіне бара жатып, ол жас сары түсті әйелді көріп, ол туралы ештеңе білместен, ол оның әйелі болатынына сенімді. Кафеде ол өзінің бұрынғы мектеп досы Видалды, қазір университет оқытушысы және марксист, кездестіреді, ол оны кешке скрипкашы Леонид Коганмен концертке шақырады. Жан-Луи басында қарсылық білдірсе де, ақырында келіседі. Концерт аяқталған соң олар мейрамханада тамақтанады. Видал келесі күні кешке өзінің сүйіктісі болып табылатын досына барады. Ол Жан-Луиді өзімен бірге жүруге шақырады. Алайда Жан-Луи шіркеуге баруды жоспарлап отыр. Олар бірге құлшылыққа қатысуға келіседі, өйткені Видальдің досы түн ортасынан кейін ғана қол жетімді болады. Олар жаңадан ажырасқан педиатр Модтың пәтеріне келеді. Үшеуі сөйлесіп, ішіп, Мод қардың құлауы Жан Луидің таулы ауылына баруды қауіпсіз емес қылып, ол қалуға тиіс деп ойлайды. Қалмақшы болған Видал кетеді. Мод пен Жан Луис дін мен махаббат өмірін талқылайды. Ол қонақ бөлмесіндегі қос төсекте өзін ыңғайлы сезінеді және күйеуінің мінез-құлқының әртүрлілігі салдарынан ыдырап қалған бұрынғы неке туралы айтады. Ол өзінің сүйіктісімен бірге бақытты болғанын, бірақ көлік апатынан қайтыс болғанын, ал оның католикалық әйелмен қарым-қатынасы бар екенін айтады. Ұйықтаған кезде ол өзінің төсегі жалғыз төсек екенін және жалаңаш ұйықтағанын айтады. Ол Жан-Луиді төсек астына шақырады. Ақырында, ол киімін киіп, үйіне келеді. Таңертең ол оны қызу сүйеді, бірақ кейін тоқтап, Модты төсектен шығарады. Жан-Луи оның артынан ваннаға кіруге тырысады, бірақ Мод оны тоқтатып, "өзінің не қалағанын білмейтін адаммен бірге бола алмайтынын" айтады. Бастапқыда көңілі қалады, бірақ кейіннен онымен бірге достарымен бірге қарда серуендеуге шақырады. Ол Модтың достарымен кездеспес бұрын, шіркеуден келген сары түсті қызды көріп, әйелдермен қарым-қатынасына Мадпен бірге болған түні қатты жігерленді, өзін батыл таныстырады. Ол Франсуаза деп аталады және онымен шіркеуде кездесуге келіседі. Ол Мод пен оның достарымен бірге серуендегенде, оған көбірек ашық болады. Олар екеуінің де болашағы жоқ екенін білетін роман бастайды, өйткені Мод Клермонттен кетуге жақын. Модтың үйінен шыққаннан кейін Жан-Луи Франсуазаны бұрынғыдай жерде кездестіреді және оны студент үйіне апаруға ұсыныс жасайды. Ол оның биология мамандығы бойынша аспирантурада оқығанын біледі. Франсуаза оның көлігін қарға батып қалғандықтан, түнде бөлек бөлмеде тұруға рұқсат береді. Таңертең шіркеуге барар алдында қыз онымен құшақтаспайды. Кейін олар Видалды кездейсоқ кездестіреді, және Видал мен Франсуаза бір-бірін таниды, бірақ олар тыныш әрекет етеді. Келесі кездесулерінің бірінде Франсуаза Жан-Луисті жақсы көрсе де, жақында ғана үйленген ер адаммен жанып жүргенін мойындайды. Бес жылдан кейін, қазір үйленген және балалы Жан-Луи мен Франсуаза күтпеген жерден Маудты демалыс кезінде жағажайда көреді. Мод қайтадан тұрмысқа шыққан, бірақ некелері сәтті болмады дейді. Кейін Жан-Луи Франсуазаға алғаш кездескен күні таңертең Модтың төсегінен түскенін мойындайды, бірақ шын мәнінде не болғаны туралы нақты ештеңе айтпайды. Кейін ол әйелі сүйіктісінің Модтың күйеуі екенін түсінеді. Енді екеуі бақытты өмір сүріп жатқандықтан, бұл тақырыпты енді қозғамай-ақ қояды. Оның орнына баласымен бірге суға жүзуге барады.

Тақырыптар

Басты тақырыптардың бірі Паскальдың ставкасы, оны Жан Луи мен Видал талқылайды. Ромер 1992 жылы түсірген «Қыс әңгімесі» фильмінде Паскальдың (және басқа авторлардың) тақырыптарын тағы да зерттейді.

Қабылдау

1969 жылы Францияда көрсетілген фильмге сыншылар әртүрлі пікір білдірді. L'Aurore газетінен Гай Тейссер: «Эрик Ромерге ең жақсы мақтау – «Модтағы түнім» фильмін әңгімелі фильмге айналдыруы. Яғни, мәтінмен бос орындарды толтыру үшін емес, керісінше, үнсіздіктің өзі түсініксіздік сезімін тудыратын, екеуінің де бір-бірін толық түсінбеуі тұрақты болатын туынды жасауы» деді. L'Aurore газетінен Клод Гарсон: «Бұл жұмыстың амбициясын мойындаймыз, бірақ фильм өзінің заңдарымен мұндай тақырыпқа ыңғайлы емес деп санаймыз. Театр немесе конференция авторлардың идеясын жақсырақ жеткізер еді, себебі мұндай пікір таластары, әдемі Франсуаза Фабиан мен талантты Жан Луи Тринтиньянның қатысуынан басқа, көрікті емес» деді. Combat газетінен Генри Шапиер оны «сәл қатаң және интеллектуалды» деп сипаттады. La Croix газетінен Жан Рошеро: «Бұл фильмдегі барлығына деген ең жақсылықсыздық мені қызықтырып, толқынады» деді. Le Monde газетінен Жан де Барончелли: «Бұл фильмтен көрерменнің назар аударуы мен жақындық сезімі қажет. Біз сол заманғы алаңдаушылықтар мен ойлардың шетінде қаламыз: оның мазмұны күнделікті өмірден асып түседі. Бірақ, біздің ойымызша, бұл бағаға тұрарлық. Эрик Ромердің қатал, бірақ сәл ескірген әдепкілігі үшін оған алғыс айтамыз. Актерлік шеберлігі тамаша» деді. Пенелопа Хьюстон: «Бұл тыныш, терең иронияға толы, әдемі теңгерілген фильм, экрандағы ерекше сәндік архитектура. Оның сәнді пропорциясы көзге бірден шалынбаса да, тартымды» деді. «Модтағы түнім» 1970 жылы АҚШ-та көрсетілді және екі «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Фильмнің ықпалынан Модтың пәтерінде талқыланған Шантург шарабының танымалдығы артып, 1971 жылы импортталған шараптардың ең көп сатылатындарының біріне айналды. Бұл Ромердің коммерциялық және сыншылар тарапынан алғашқы табысты фильмі болды. Ол 1969 жылы Канн кинофестивалінде көрсетіліп, жоғары бағаланды. АҚШ-та да көрсетіліп, сыншылардың мақтауына ие болды. Джеймс Монако: «Мұнда алғаш рет таңдаудың этикалық және экзистенциалдық мәселесіне назар аударылады. Егер Модта кімнің нақты ставка жасағаны және олар жеңіске жетеді ме, жоқ әлде жеңіледі ме деген сұраққа жауап болмаса, бұл «le pari» («салым») идеясын Ромер бүкіл серияға арналған метафораға айналдырады». Оның АҚШ-тағы артхаус кинотеатрларындағы көрсетілімі өте табысты болғандықтан, ол кәдімгі кинотеатрларда да көрсетілді. «Модтағы түнім» 1969 жылы «Мелиес» сыйлығын алды және 1970 жылы Нью-Йорк киносыншыларының шеңбері мен Ұлттық киносыншылар қоғамының «Үздік сценарий» сыйлығына ие болды, сондай-ақ 1971 жылы «Үздік түпнұсқа сценарий» сыйлығын жеңіп алды.