Ер және әйел (Er jáne áyel)

Кіріспе

Клод Лелуштің 1966 жылғы фильмі

1966 жылғы француз фильмі

«Ер және әйел» – Клод Лелуштің режиссерлік жұмысы, Анук Эме мен Жан-Луи Трентиньянның басты рөлдерде ойнаған 1966 жылғы француз романтикалық драмасы. Пиер Уиттерховен мен Лелуш жазған бұл фильмде балаларының пансионатында кездейсоқ кездескен жас жесір мен жесірдің қарым-қатынасы және олардың бұрынғы жұбайларының естеліктерімен қиындыққа тап болатын дамуы туралы айтылады. Фильм әсем түсірілгенімен, толық түс, қара-ақ және сепия тонды кадрлардың жиі алмасуымен және Фрэнсис Лайдың музыкалық қосымшасымен ерекшеленеді. «Ер және әйел» Францияда 4 272 000 билет сатылып, жылдың ең табысты фильмдерінің алтыншысы болды. АҚШ-та фильм 14 миллион долларлық табыс әкелді. Фильм екі «Алтын глобус» сыйлығын – «Үздік шетелдік фильм» және «Драма жанрындағы үздік әйел актриса» (Эме үшін) және екі «Оскар» сыйлығын – «Үздік шетелдік фильм» және «Үздік түпнұсқа сценарий» номинацияларын жеңіп алды. 1986 жылы «Ер және әйел: 20 жылдан кейін» атты жалғасы шықты, ал 2019 жылы «Өмірдің ең жақсы жылдары» фильмі көрермендерге ұсынылды.

Сюжет

Жас жесір Анна Готье күйеуінің қайтыс болғаннан кейін жалғыз өзі қызы Франсуазаны өсіруде. Күйеуі каскадер болып жұмыс істеген, ол фильм түсіру кезінде болған апатқа куә болды. Әлі күнге дейін киносценарийдің жетекшісі болып жұмыс істейтін Анн уақытын Париждегі үйіне және қызы интернатта оқитын Солтүстік Франциядағы Довильге бөліп алады. Жас жесір Жан Луи әйелі Валеридің өліміне байланысты ұлын Антуанды жалғыз өзі тәрбиелеп жатыр. Жан Луи Ле-Манның 24 сағаттық жарысында қаза тапқаннан кейін өзін-өзі өлтірді. Жан Луи әлі де жарыс жүргізушісі болып жұмыс істейді, уақытын Париж мен Довиль арасында бөліп тұрады, оның ұлы да интернатта оқиды. Бір күні Анн мен Жан Луис Деувиль интернатында кездеседі, Анн Парижге соңғы пойызды өткізіп алады. Жан-Луи оны көлікпен алып кетуге ұсыныс жасайды, екеуі үйге оралғанда танысып, бір-бірінің компаниясынан ләззат алады. Ол қызды апарып, келесі демалыс күндері бірге барып қалуды сұрайды да, телефон нөмірін береді. Бір апта бойы жарысқа дайындалып, жан-жақты жұмыс істегеннен кейін Жан Луис телефон шалып, олар жексенбі күні таңертең кездесуге жиналып, жаңбырлы күннің ішінде Довильге жолға шығады. Бір-біріне қатты қызығатын олар, балаларымен бірге демалып, демалыс күндерін жақсы өткізеді. Түстен кейін олар қайықпен саяхатқа шығады, содан кейін күн батып жатқанда жағада серуендейді. Жан Луи келесі аптаны Францияның оңтүстік-шығысында Монте-Карло раллиіне дайындалып, оны жүргізумен өткізеді. Күн сайын Анн француз Ривьерасының мұздай жолдарымен ауа райының нашар жағдайында өтетін жарыстың жаңалықтарын мұқият бақылайды. Жарысқа қатысқан 273 көліктің тек 42-сі ғана жарысты аяқтады, оның ішінде Жан Луидің ақ түсті Форд Мустангы 145 нөмірлі болды. Жарыстың қорытындысын теледидардан көріп отырған Энн Жан Луиге "Браво! Мен сені жақсы көремін. Анна" деп жазған. Сол күні кешке Монте-Карло казиносында жүргізушілер үшін жасалған кешкі ас кезінде Жан-Луи телеграмманы алады және дереу кетеді. Ол жарыста пайдаланылған басқа (184-ші нөмірлі) Мустанға түсіп, түнде Парижге қарай барады, өзіне-өзі: "Егер әйел осындай телеграмма жіберсе, сіз оған барсаңыз да, барсаңыз да, барсаңыз да болады" деп айтады. Жолда ол олардың қайта қосылуы қандай болатынын елестетеді. Париждегі пәтерінде Жан-Луи Аннаның Довильде екенін біледі, сондықтан ол солтүстікке қарай жалғасады. Жан-Луи ақыры Довильге келіп, Анны және екі баласын жағажайда ойнап жатқанын көреді. Олар бір-бірін көргенде, бір-бірін құшақтап, құшақтасады. Жан-Луи мен Энн балаларын интернатта тастап, қалаға барады, онда олар бөлмені жалға алып, құмарлықпен жыныстық қатынасқа түседі. Бірақ олар бір-бірін құшақтап жатқанда, Жан-Луи бірдеңе дұрыс емес екенін сезінеді. Ол күйеуінің өлгенін әлі күнге дейін есіне түсіріп, онымен бірге өмір сүруді ұнатпайды. Энн Парижге пойызбен жалғыз қайтуы жақсы деп ойлайды. Жан-Луи оны вокзалда тастап, жалғыз өзі үйге қайтады, оның сезімдерін түсінбейді. Пойызда Анн Жан-Луи туралы және олардың бірге өткізген уақыттары туралы ғана ойлайды. Осы арада Жан Луи пойызы келіп жатқанда, Париж теміржол станциясына дейін француздық ауыл арқылы оңтүстікке қарай жүреді. Пойыздан түсіп бара жатқанда, ол Жан Луиді көріп, таңғалады, сәл күмән келтіреді, содан кейін оған қарай жүреді, олар құшақтасады.

A young widow, Anne Gauthier, is raising her daughter Françoise alone following the death of her husband, who worked as a stuntman and died in a film set accident that she witnessed. Still working as a film script supervisor, Anne divides her time between her home in Paris and Deauville in northern France, where her daughter attends boarding school. A young widower, Jean Louis, is raising his son Antoine alone following the death of his wife Valerie, who committed suicide after Jean Louis was in a near fatal crash during the 24 Hours of Le Mans. Still working as a race car driver, Jean Louis divides his time between Paris and Deauville, where his son also attends boarding school. One day, Anne and Jean Louis meet at the Deauville boarding school after Anne misses the last train back to Paris. Jean Louis offers her a lift, and the two become acquainted during the drive home, enjoying each other's company. When he drops her off, he asks if she would like to drive up together the following weekend, and she gives him her phone number. After a busy week at the track preparing for the next race, Jean Louis calls, and they meet early Sunday morning and drive to Deauville in the rain. Clearly attracted to each other, they enjoy a pleasant Sunday lunch with their children, who get along well. Later that afternoon, they go for a boat ride followed by a walk on the beach at sunset. Jean Louis spends the following week preparing for and driving in the Monte Carlo Rally in southeast France. Every day, Anne closely follows news reports of the race, which takes place in poor weather conditions along the icy roads of the French Riviera. Of the 273 cars that started the race, only 42 were able to finish, including Jean Louis's white Ford Mustang, number 145. Watching the television coverage of the conclusion of the race, Anne sends Jean Louis a telegram that reads, "Bravo! I love you. Anne." That night at a dinner for the drivers at the Monte Carlo Casino, Jean Louis receives the telegram and leaves immediately. He jumps into the other Mustang (number 184) used during the race and drives through the night to Paris, telling himself that when a woman sends a telegram like that, you go to her no matter what. Along the way, he imagines what their reunion will be like. At her Paris apartment, Jean Louis learns that Anne is in Deauville, so he continues north. Jean Louis finally arrives in Deauville and finds Anne and the two children playing on the beach. When they see each other, they run into each other's arms and embrace. After dropping their children off at the boarding school, Jean Louis and Anne drive into town where they rent a room and have passionate sex. While they are in each other's arms, however, Jean Louis senses that something is not right. Anne's memories of her deceased husband are still with her, and she feels uncomfortable continuing. Anne says it would be best for her to take the train back to Paris alone. After dropping her off at the station, Jean Louis drives home alone, unable to understand her feelings. On the train, Anne can only think of Jean Louis and their time together. Meanwhile, Jean Louis drives south through the French countryside to the Paris train station, just as her train is arriving. As she leaves the train, she spots Jean Louis and is surprised, hesitates briefly, and then walks toward him, and they embrace.

Сценарий мен оқиға

Режиссер Клод Лелуштің айтуынша, оқиғаның бастауы оның "Ұлы сәттер" фильмін көрсетуге келісім табуға тырысып, көңілі толмағаннан кейінгі оқиғадан туындаған. Ол қиын жағдайлардағы әдеті бойынша ұзақ сапарға шығып, таңғы екіде Деовиль жағасына жеткен. Көлікте бірнеше сағат ұйықтағаннан кейін, күн шығуымен оянды және жағада қызы мен итімен серуендеп жүрген әйелді көрді. Бұл оның шығармашылығын оятып, бір ай ішінде Пьер Уиттерховенмен бірлесіп оқиғаны және сценарийді жазуға себеп болды. Фильмнің атауы, мүмкін, фильмнің бір сөзінен алынған: Жан Луис пен Энн жылдам Ford Mustang-те радиодан жаңалық тыңдап келе жатқанда, комментатор: "Күшті көлікте сырғанап, ер адам мен әйел қаза тапты" дейді. Бұл оның қалай жүргізіп жатқаны туралы әңгімеге бастап, Энн: "Сен орташа деңгейдесің" деп айтады.

Кассалық жинақ

Фильм АҚШ және Канадада 4,6 миллион доллар, ал халықаралық саудада 4 миллион долларлық прокаттық түсім жинады. Ол Бостонда 83 апта, Сиракузда 73 апта және Сиэтлде 61 апта көрсетілді. 1966 жылы француздық кассада «La Grande Vadrouille», «Доктор Живаго», «Париж өртеніп жатыр ма?», «Бір жұдырық доллар» және «Жоғалған жасақ» фильмдерінен кейін ол алтыншы орында болды.

Сыни жауап

Америка Құрама Штаттарында кең экрандарға шыққаннан кейін "Адам мен әйел" фильмі көбінесе жағымды пікірлер алды. New York Times газетіндегі рецензиясында Босли Кроутер былай жазды: "Клойд Лелуштың "Адам мен әйел" фильмінен гөрі операторлық өнердің, әдемі кадрлар мен күшті сезімтал музыканы үйлестірудегі шеберліктің керемет мысалы жоқ". Кроутер "эмоцияларды оятуға арналған әдемі және кейде тыныс кететін визуалды бейнелерді" жоғары бағалады және режиссерді күнделікті нәрседен ерекше туынды жасау қабілеті үшін мақтады:
blockquote|Өзінің сценарийшісі, режиссері және операторы болған Лелуш, клишелерді поэзиямен жарқыратып, шабыт сезімін тудырудағы сирек кездесетін шеберлікке ие, тіпті бұл мінез-құлықтың өте қарапайым нәрсе болғанымен. Rotten Tomatoes сайтында фильмге 16 рецензия негізінде 75% мақұлдау көрсетілген, ал орташа бағасы 6.4/10 құрайды. Фильм 2016 жылғы Канн кинофестивалінің "Канн классикасы" бөлімінде көрсетуге іріктелді.

Саундтрек

Саундтректі Фрэнсис Лай жазды және 1967 жылы BAFTA сыйлығы мен «Алтын глобус» сыйлығында «Ең үздік түпнұсқа музыка» номинациясын алды. Лайдың музыкасымен және Пьер Барудың сөзімен жазылған фильмнің тақырып әні «Алтын глобус» сыйлығында «Фильмдегі ең үздік ән» номинациясына ұсынылды. Финляндияда бұл ән ондаған жылдар бойы Silja Line круиздік паромының ең танымал телереклама тақырыптарының біріне айналды. Фильмде қайтыс болған күйеудің рөлін сомдаған Пьер Бару саундтректегі әндерді де орындайды. Фильмнің бір эпизодында ол Пьер Барудың өзі жазған сөздермен бразилиялық босса-нова «Samba da Benção» әнінің француз тіліндегі нұсқасы – «Samba Saravah» әнін орындайды. «A 200 à l'heure» әні BBC-дің Panorama ағымдағы оқиғалар бағдарламасының тақырыбы ретінде, ал «Aujourd'hui c'est toi» әні Rede Globo телеарнасының Jornal Hoje түскі жаңалықтарында және 1969 жылдан 2015 жылға дейін TV2 арнасындағы YLE телеарнасының Ajankohtainen kakkonen апталық ағымдағы оқиғалар бағдарламасында қолданылды. Гарри Джеймс 1981 жылы Reader's Digest RD4A 213 альбомында шыққан For Listening and Dancing альбомында фильмнің тақырып әнінің нұсқасын жазды.