Кіріспе

Әуе қозғалысы қызметі
Ұшу туралы ақпарат қызметі (FIS) – Ұшу туралы ақпарат аймағында (FIR) кез келген ұшаққа қолжетімді әуе қозғалысы қызметінің бір түрі, бұл туралы ICAO халықаралық деңгейде келісімге келген. Ол ұшуды қауіпсіз және тиімді жүргізу үшін маңызды ақпарат ретінде анықталады және басқа да қақтығысуға мүмкін трафик туралы ақпаратты қамтиды, бұл ақпарат радардан алынуы мүмкін, бірақ осы трафиктен сенімді түрде бөліп алуды қамтамасыз етпейді. Ұшу туралы ақпаратқа мыналар да кіреді:
Метеорологиялық ақпарат
Әуежайлар туралы ақпарат
Ұшуға қауіп төндіруі мүмкін жағдайлар туралы ақпарат

FIS, әуе қозғалысын басқару (ATC) қызметін алатын немесе әуе қозғалысы қызметі бөлімшелеріне белгілі барлық ұшақтарға беріледі. Барлық әуе қозғалысы қызметі бөлімшелері өздерінің басқа міндеттерімен қатар, кез келген ұшаққа FIS ұсынады.

Әуеайлақ ұшу ақпарат қызметі

Көптеген елдерде әуеайлақ ұшу ақпарат қызметі (AFIS) толыққанды әуе қозғалысын басқаруға жеткілікті қызмет көлемі болмаса да, трафиктің белгілі бір деңгейде болуына байланысты әуеайлақтарда ұсынылады. Оны бақылаусыз және бақыланатын әуеайлақтардың арасындағы кезеңдік нүкте деп қарастыруға болады: AFIS, ұшу ақпарат қызметінің (FIS) бір бөлігі ретінде, ұшақ пилоттарына әуеайлақтың жанындағы ұшып келе жатқан, қонатын және ұшып тұрған басқа белгілі трафик туралы мәліметтер ұсынады.

Әуе кеңістігі

Аэродромда және оны қоршаған әуе кеңістігінде АФИС қызметі көрсетіледі. Аэродромға жақын орналасқан әуе кеңістігі халықаралық деңгейде TIZ – Traffic Information Zone (Қозғалыс туралы ақпарат аймағы) деп аталады (кейбір елдерде басқа сөздер мен аббревиатуралар қолданылады, мысалы, Ұлыбританияда төменде көрсетілгендей). Қозғалыс туралы ақпарат аймағы, бақыланатын әуежайлардың CTR – бақылау аймағына балама болып табылады. TIZ-ден жоғары орналасқан көптеген АФИС әуежайларында TIA – Traffic Information Area (Қозғалыс туралы ақпарат аймағы), бақыланатын әуежайлардың TMA-сына балама болып табылады. TIZ және TIA әуе кеңістігінің ең көп таралған классы G болып табылады, бірақ міндетті екітаралы радиобайланыс ережесімен толықтырылады, бұл әдетте G+ деп аталады. Кейбір елдерде F класты әуе кеңістігі де қолданылады.

Қызмет

AFIS қызметкері (қысқаша AFISO) ұшу ақпараттық қызметін ұсынады, оның ішінде қозғалыс туралы ақпарат, метеорологиялық жағдай, ұшу-қону жолағының күйі және ұшуды қауіпсіз және тиімді жүргізуге қажетті басқа да ақпараттар. Ұшқыш осы ақпаратты пайдаланып, мысалы, ұшу бағыты сияқты кейбір мәселелер бойынша өз шешімін қабылдауы тиіс. TIZ және TIA-да пилоттар AFISO ұсынған ақпарат негізінде басқа ұшулардан қашықтықты сақтауға жауапты. AFIS әуежайлары көбінесе радармен жабдықталмайды, бірақ олар бар (мысалы, Дания және Норвегияда). Сондықтан ұшқыштардың байланысқа шығып, нақты позициялық мәлімет беруі өте маңызды, сонда ғана AFISO тиісті қозғалыс ақпаратын жеткізе алады.

Жол қозғалысы

Әуежай қанша трафик көлемін қабылдаса да AFIS әуежайы болып қала беретіні халықаралық деңгейде реттелмейді және тиісті Азаматтық авиация басқармасының (CAA) ұлттық реттеуіне бағынады. AFIS әуежайларындағы трафик көлемі ұлттық талаптарға, сондай-ақ әуе кеңістігіндегі трафик түріне байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Кейбір елдерде тек VFR рейстеріне ғана рұқсат беріледі, ал көптеген елдерде IFR, VFR, әскери және басқа да ұшуларға рұқсат етіледі. AFIS әуежайы қандай ұшу түрлеріне қызмет көрсете алатынына халықаралық шектеулер жоқ.

Реттеу

Авиациялық ақпараттық қызметі (AFIS) ICAO әуе қозғалысын басқару сияқты халықаралық тұрғыда реттелмейді. Дегенмен, Eurocontrol AFIS бойынша Eurocontrol нұсқаулығы деп аталатын ұсыным жариялаған. Халықаралық реттемелердің болмауына байланысты, AFIS тиісті авиациялық әкімшіліктің (АА) ұлттық реттемелеріне бағынады.

Әлемдегі AFIS

AFIS бүкіл әлемдегі әуежайлар мен аэродромдарда қызмет көрсетеді.

Халықаралық ұшу ақпарат қызметі қауымдастығы

2015 жылдың қыркүйегінде құрылған IFISA – AFIS немесе FIS операторларын ұсынатын барлық ұлттық қауымдастықтар/одақтар/кәсіподақтарды біріктіретін бас ұйым. Қазірдің өзінде 28 ел қатысуда, мақсаты – ИКАО және EASA-мен бірлесіп, әлем бойынша FIS қызметін жақсарту.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда бұл қызмет лицензиясы бар Ұшу ақпарат қызметінің маманы (FISO) арқылы жүзеге асырылады, ол аталған әуежайда куәландырылған және "Информация" қоңырау белгісін пайдаланады. Әуежайда қызмет көрсететін FISO-ның өкілеттігі, әуе кемелерін рульдеу кезінде толық білікті диспетчерге ұқсас, бірақ ол тек қонуға, ұшып көтерілуге немесе ұшуға дайындалып жатқан ұшақтарға Ұшу ақпаратын (FIS) берумен ғана шектеледі, бұл Жауапкершілік аймағының (яғни, әуежайдың және Әуе қозғалысы аймағының (ATZ)) ішінде жүзеге асырылады. Ұлыбританиядағы барлық FISO бөлімшелері Ұлыбритания FISO қауымдастығының мүшелері болып табылады.

Оқыту

AFISO болуға арналған оқыту халықаралық деңгейде реттелмейді және ұлттық авиациялық әкімшіліктің (CAA) заңнамасына бағынады. Дегенмен, көптеген еуропалық елдерде мақұлданған AFIS оқытуын ұсынатын бір халықаралық академия бар. Бұл академия Швецияда, Мальмё әуежайында орналасқан және «Entry Point North» (EPN) деп аталады. EPN радармен және радарсыз AFIS оқытуын, сондай-ақ жаңару, жалғастыру және дамыту оқытуларын жүргізеді. Бастауыш мектептегі оқу шамамен 13 аптаға созылады, одан кейін ұлттық және бөлімшелік оқытудан өту қажет.

Ұшу туралы ақпараттың арнаулы жиіліктері

Кез келген FIR-де әдетте ақпарат алу үшін бірінші байланыс жасауға арналған бір немесе бірнеше FIS жиіліктері болады. Мұндай жиіліктерден алынатын ақпараттың сапасы олардың қамтитын аумағының үлкендігімен шектеледі, ал кейбір сирек қоныстанған FIR-лерде жиіліктерде операторлар болмауы мүмкін. FIS әуе кемесіне жақсырақ қызмет көрсетуге қабілетті болса, мысалы, жергілікті әуежайдың радиолокациялық бөліміне хабарласуды ұсына алады. Мұндай бөлімшелер көбінесе қосымша атау ретінде "Ақпарат" сөзін пайдаланады. Кейбір елдерде, АҚШ сияқты, FIS ұшу қызмет станциялары (FSS) арқылы қамтамасыз етіледі. Ұшу ақпараттық қызметін іске асыру UNICOM деп белгілі, бірақ кейбір жағдайларда бұл қызмет негізгі FSS жиілігі (қосымша атауы RADIO) арқылы ұсынылады.