1989 жылғы Австралиялық Столицалық Аймақтың жалпы сайлауы

Кіріспе

1989 жылғы Австралия астаналық аумағының жалпы сайлауы 1989 жылдың 4 наурызында Австралия астаналық аумағы заң шығарушы ассамблеясының бірінші құрамын сайлау үшін өтті. Бұл Австралия астаналық аумағындағы сайлаушылардың өздерінің заң шығарушы органына тікелей сайлау жүргізген алғашқы реті болды. Розмари Фоллетт басқарған Еңбек партиясы және Тревор Кейн басқарған Либералдық партия басты талапкерлер еді. Кандидаттар көпмандатты, жалпы округ бойынша өзгертілген д'Ондт сайлау жүйесі арқылы орынды толтыру үшін сайланды. Сайлаудың нәтижесінде парламентте ешбір партия көпшілік дауысқа ие болмады. Дегенмен, 17 мүшеден тұратын бірпалаталы ассамблеяда ең көп өкілдікке ие болған Еңбек партиясы түрлі бейтарап шағын партиялардың қолдауымен үкімет құрды. Фоллетт 1989 жылдың 11 мамырында өткен ассамблеяның алғашқы отырысында бірінші бас министр болып сайланды.

АКТ-те өзін-өзі басқарудың тарихы

Австралия астаналық аумағы 1911 жылы құрылды, бастапқыда Федералды астаналық аумақ деп аталды. Аумақ Австралия астанасының орны үшін жаңа орын беру мақсатымен Жаңа Оңтүстік Уэльс штатынан бөлінді. Аумақ, әсіресе 1960 жылдардан бастап Канберра қаласының өсуімен, өзін-өзі басқарудың кейбір нысандарына қатысты талаптар күшейді. 1920 мен 1986 жылдар аралығында бірнеше тағайындалған және сайланған кеңесші органдар жұмыс істеді. ААТ-ның негізгі сайланған өкілді органы – 1975 жылдан 1986 жылға дейін қызмет еткен Австралия астаналық аумағының Ассамблеясы болды. Бұл Ассамблея негізінен кеңесші орган ретінде жұмыс істеді, ал заң шығару өкілеттігінің көп бөлігі Австралия Конституциясының 122-бабына сәйкес Аумақтар жөніндегі федералды министрге жүктелді. 1978 жылы өткізілген кеңесші референдумда ААТ сайлаушылары өзін-өзі басқару ұсынысын қабылдамады, дауыс берушілердің 63 пайызы «Австралия астанасын басқарудың қазіргі тәртібі біраз уақытқа сақталсын» деген ұсынысты қолдады. Дауыс берушілердің 30 пайызы штаттар сияқты өкілеттіктерге ие жергілікті сайланған органмен өзін-өзі басқаруды жақтады, ал 6 пайызы жергілікті басқару функцияларына ұқсас өкілеттіктерге ие жергілікті сайланған органға дауыс берді. Референдум нәтижесіне қарамастан, 1983 жылы премьер-министр Боб Хоук басқаратын федералды Еңбек партиясы ААТ үкіметі туралы есеп беру үшін Өзін-өзі басқару жөніндегі топты құрды. Сонымен қатар, ААТ-ты штаттармен салыстырылатын қаржыландыру деңгейіне келтіруді көздеді. Партиялардың арасында «Күнге піскен жылы томат партиясы», «Партия! Той! Той!» және «Көктемгі той» партиялары бар. Розмари Фоллетт басқаратын солшыл-орталық Еңбек партиясы және Тревор Кейн басқаратын оңшыл-орталық Либералды партия басты қарсыластар болды. Науқанда Бернард Коллери басқаратын, өзін «қоғамдыққа негізделген қалалық жасыл партия» деп сипаттаған Тұрғындар жиыны және өзін-өзі басқаруға қарсы платформада науқан жүргізген екі партия сияқты үш шағын партия да маңызды рөл атқарды. Төрт адам өзін-өзі басқаруды жою платформасымен орын жеңіп алды. Нәтижесінде парламентте біріншілік дауыс беру нәтижелері бойынша еңбекшілер – 22,8 пайыз, либералдар – 14,9 пайыз, өзін-өзі басқаруға қарсы партия – 11,5 пайыз, тұрғындар жиыны – 9,6 пайыз, өзін-өзі басқару коалициясын жою – 7,5 пайыз дауыс алды. Адал сайлау коалициясы (5,5%), Джон Хаслем (4,8%), ААТ қауымдастық партиясы (4,1%) және Билл Маккей (4,0%) сияқты жақсы нәтиже көрсеткен, бірақ квотаға жете алмаған басқа кандидаттар мен партиялар да болды. Дауыстарды бөлуден кейін бірінші Ассамблеяның құрамына «Өзін-өзі басқаруды жою» коалициясынан бір депутат, Австралия Еңбек партиясынан бес депутат, Либералды партиядан төрт депутат, «Өзін-өзі басқару жоқ» партиясынан үш депутат және Тұрғындар жиынынан төрт депутат кірді. 17 депутаттан тұратын бірпалаталы Ассамблеяда ең көп өкілдікке ие болған Еңбек партиясы азшылық үкімет құрды. Фоллетт 1989 жылғы 11 мамырда өткен бірінші Ассамблеяның алғашқы отырысында бірінші бас министр болып сайланды.

The Australian Capital Territory was established in 1911, initially called the Federal Capital Territory. The Territory was carved out of the state of New South Wales to make way for the site of the capital of Australia. As the Territory grew, particularly the city of Canberra from the 1960s, there were increasing calls for some form of self government. There were a number of appointed and elected advisory bodies between 1920 and 1986. The main elected representative body of the ACT was the Australian Capital Territory House of Assembly that sat from 1975 to 1986. This House served primarily as an advisory body, with most legislative powers managed by the Federal Minister for the Territories, under section 122 of the Australian Constitution. In an advisory referendum held in 1978, voters in the ACT rejected a proposal for self government, with 63% voting in favour of the proposition that the 'present arrangements for governing the Australian capital should continue for the time being'. Thirty percent of voters favoured self government with a locally elected body with state like powers, and 6% voted for a locally elected body with powers and functions similar to those of local government. In spite of the referendum outcome, in 1983, the federal Labor government of Prime Minister Bob Hawke set up a Self Government Task Force to report on the government of the ACT. Further, it wanted to force the ACT into line with the states on funding levels The parties include the "Sun Ripened Warm Tomato Party", "Party! Party! Party!" and "Surprise Party". The centre left Labor Party, led by Rosemary Follett, and the centre right Liberal Party, led by Trevor Kaine, were the main challengers. Three minor parties also played a prominent role in the campaign including Residents Rally, a self described "community based urban green party", led by Bernard Collaery, as well as two parties campaigning on platforms of opposing self government. Four people won seats on ostensible platforms of abolishing self government. The result was a hung parliament. First preference results of the major contenders at conclusion of the final count were: Labor Party – 22.8 per cent, Liberal – 14.9 per cent, No Self Government Party – 11.5 per cent, Residents Rally – 9.6 per cent, and Abolish Self Government Coalition – 7.5 per cent. Other candidates and parties that polled well, but failed to achieve a quota included Fair Elections Coalition (5.5%), John Haslem (4.8%), The A. C. T. Community Party (4.1%), and Bill Mackay (4.0%). Following distribution of preferences, the membership of the first Assembly was one member from the Abolish Self Government Coalition; five members from the Australian Labor Party; four members from the Liberal Party; three members from the No Self Government Party and four members from the Residents Rally. Labor, with the largest representation in the 17 member unicameral Assembly, formed a minority Government. Follett was elected the first Chief Minister at the first sitting of the first Assembly on 11 May 1989,