Кіріспе

Шандрапур (бұрын Чанда деп аталған, 1964 жылға дейін ресми атауы) – Махараштра штатындағы Шандрапур ауданындағы қала және муниципалдық корпорация. Бұл Шандрапур ауданының әкімшілік орталығы. Шандрапур – 13 ғасырдағы Гонд патшасы Хандкья Баллал Шах құрған бекініс қаласы. Қала Ерай және Зарпат өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Қала маңы көмір кендеріне бай, сондықтан Шандрапур "Қара алтын қаласы" деп те аталады.

Этимология

Жергілікті халық "Чандрапур" атауын бір аңыз бойынша Чандра (ай) және пур (қала) деген сөздермен байланыстырады. Ғалымдар бұл атауды Трета-югада Джарпат жанында болған "Индупур" (ай қаласы) атауынан туындаған деп есептейді.

Тарих

Чандрапур ауданында тас дәуірінің көптеген орналасқан жерлері бар. Суреш Чопане, белгілі зерттеуші, ауданда тас дәуіріне тән көптеген құралдарды тапты, олар оның Тас мұражайында қойылған. Археологиялық жағдайлар, мысалы, керамика жасау іздері, Чандрапур аймағында неолит дәуірінде адамдар тұрғандығын көрсетеді. Ежелгі заманнан бері Чандрапур көптеген билеушілердің бақылауында болды. 322 және 187 жылдар аралығында Үндістанның көп бөлігі, Махараштраны қоса алғанда, Маурья империясының құрамына кірді. 187 жылдан 78 жылға дейін Чандрапур Шунга империясының бір бөлігі болды, ол Орталық және Шығыс Үндістанның көп бөлігін басқарды. Сатавахана империясы Чандрапурды б.з.д. I ғасырынан б.з. II ғасырына дейін бақылады. Вакатака әулеті б.з. III ғасырының ортасынан 550 жылға дейін осы аймақта билік етті. Калачури әулеті б.з. VI және VII ғасырларында осы аймақта билік етті. 7-10 ғасырлар аралығында Чандрапур аймағын бақылаған Раштракута әулеті келді. Шалукия әулеті 12 ғасырға дейін осы аймақта билік етті. Сеуна (Ядава) әулеті Девагири шамамен 850 жылы Чандрапур аймағын қоса алғанда, патшалық құрды және 1334 жылға дейін жалғасты. Гонд халқы Үндістанның Адиваси (туған халқы) құрамына кіреді. Ежелгі заманда гонд халқының таралуы Орталық Үндістанға дейін жетті. Көптеген патшалардың билік етуінен кейін, олар көбінесе басқа билеушілерге бағынышты болды, Гонд патшасы Хандкья Баллал (1470-1495) таққа отырды. Ол Чандрапурдың негізін қалады. Аңыз бойынша, Сирпурда тұрған Хандкьяның денесінде ісіктер болған. Оның дана және әдемі әйелі оны күтіп-бағып, Сырпурдан шығып, Вардха өзенінің солтүстік жағалауына көшіп баруын өтінді. Сол жерде патша "Баллалпур" деп аталатын бекініс салып, Баллалпур қаласын құрды. 1262 жылы Балалпурдың солтүстік-батысында аң аулап жүргенде патша шөлдеп, су іздеп Жарпат өзенінің құрғақ арнасына жетті. Ол бір шұңқырдан су ағып жатқанын байқады, ішіп, бетін, қолын және аяғын шайып алды. Сол түні ол өмірінде алғаш рет тыныш ұйықтады. Ол қайтып келгенде, патшайым күйеуінің денесіндегі көптеген ісіктердің жоғалып кеткенін көріп, қуанды. Патша оны судың емдегенін айтып, әйелімен су бұлағын көруге барды. Олар шөп пен құмды тазартып, қатты жартастан суға толы бес сиырдың аяқ іздерін тапты. Бұл жердегі су көзі шексіз және қасиетті саналды. Бұл жер "Трета Югадағы Акалешвардың Тиртасы" деп аталды. Патша суға шомылғанда денесіндегі барлық ісіктер жоғалып кетті. Сол түні Акалешвар патшаға түсінде көрініп, жұбаныш сөздерін айтты. Су бұлағының үстінде ғибадатхана салынды. Бір күні таңертең патша құдықтың қасында бір қоянның бұтадан қашып шығып, итін қуғанын көрді. Ақырында ит қоянды өлтірді. Патша қоянның маңдайынан ақ дақты тапты. Патшайым бұл жақсы белгі екенін және ит пен қоянды қуған жолды негізге ала отырып, бекіністі қала салу керектігін айтты. Ол қоян өлтірілген жер қала үшін бақытсыздық әкелетінін айтты. Патшаның қызметкерлері, "Тел-Тхакурлар" бекіністі қала салды. Қала Чандрапур болып өзгерді. Чандрапурды Маратха империясы кезінде 1751 жылы Нагпур Бхонслелер басып алды. Маратха әулетінің соңғы билеушісі III Рагхуджи Бхонсле 1853 жылы ұрпақсыз қайтыс болды. 1853 жылы Чандрапур Британдық Үндістанға қосылды. Британдық отаршылдық кезеңінде Чандрапур ауданы "Чанда" деп аталды. 1871 жылы қалаға англикандық және шотланд епископтық миссионерлер келді. 1874 жылы үш төтенше жағдай құрылды: Виз-Мул, Варора және Брамхпури. Мадрастың жоғарғы Годавай ауданы жойылып, Чандрапурға төрт төхсел қосылды. 1895 жылы штаб-пәтер Чандрапурға көшірілді. 1905 жылы Брамхпури мен Чандрапурдан заминдари иеліктерін аудару арқылы жаңа төхсел құрылды. 1907 жылы Чандрапурдан шағын жер аумағы жаңа аудандарға берілді, ал төменгі Сиронча төхселінің (Cherla, Albak және Nugir) үш бөлімін қамтитын 1560 км2 жер Мадрас штатына берілді. 1911-1955 жылдар аралығында ауданның шекарасында немесе оның төхселінде үлкен өзгерістер болған жоқ. 1956 жылы Үндістан штаттарын қайта ұйымдастыру кезінде Чандрапур ауданы Мадхья-Прадеш штатынан Бомбей штатына көшірілді. 1959 жылы Хайдарабад штатының Адилабад ауданының бір бөлігі Чандрапур ауданына ауыстырылды. 1960 жылы мамыр айында Чандрапур ауданы Махараштра штатының құрамына енді. 1964 жылы қала Чандрапур деп аталды. 1981 жылғы халық санағының қорытындысы бойынша Чандрапур ауданы Чандрапур ауданы және Гадчироли ауданы болып екіге бөлінді.

География

Чандрапур Орталық Үндістанда, Махараштра штатының шығыс бөлігінде, 19.57° солтүстік ендік және 79.18° шығыс бойлықта орналасқан. Чандрапур теңіз деңгейінен 189,90 метр биіктікте жатыр. Қаланың ауданы шамамен 162,41 км² құрайды. Қаланың солтүстік-оңтүстікке қарайғы ұзындығы шамамен 15,90 км, ал шығыс-батысқа қарайғы ұзындығы шамамен 10,90 км. Қала солтүстіктен оңтүстікке қарай еңіске түседі. Чандрапур Ерай және Зарпат өзендерінің қосылған жерінде орналасқан. Ерай өзені тасқындауға бейім. Қала қабырғаларында тасқынның іздері көрінеді. Қаланың солтүстігінде Ерай өзенінде 207 миллион куб метр сыйымдылығы бар бөгет салынған. Гаонтидео Нала Чандрапур супер жылу электр станциясының жоталарынан бастау алады. Маччи Нала Орталық орман шаруашылығы рейнджерлері колледжінің жоталарынан бастау алады. Чандрапур көмірге бай жерде орналасқан. Чандрапур көптеген тау жыныстарымен, сондай-ақ коммерциялық құнды минералдар мен қазбалардың болуына байланысты "геологиялық музей" деп аталады. Мұндай тау жыныстарының үлгілері Сүреш Чопане тау жыныстары мұражайында сақталған.

Климат

Чандрапурдың климаты ыстық және құрғақ. Желтоқсан айы ең суық ай, орташа ең төменгі температурасы 9 °C, ал орташа ең жоғары температурасы 23,2 °C. Мамыр айы ең ыстық ай, орташа ең жоғары температурасы 43 °C, ал орташа ең төменгі температурасы 28,2 °C. 2007 жылдың 2 маусымында ең жоғары температура 49 °C тіркелді. [1899 және 2021 жылғы қаңтарда] ең төменгі температура 2,8 °C тіркелді. Маусым мен қыркүйек аралығында муссон маусымы басталады. Чандрапурдың жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 1249,4 мм. Жаңбырлы күндердің орташа саны 59,2.

Демография

2011 жылғы Үндістан халық санағы бойынша Чандрапур қаласының халқы 375 000 адамды құрады.

Тілдер

Чандрапур тұрғындарының көпшілігі маратхи тілінде сөйлейді. Чандрапурдағы көптеген гондтар ана тілі - гонди тілінде сөйлейді. Халық сонымен қатар хинди және ағылшын тілдерінде де сөйлей алады. Маратхи әдебиеті жөніндегі "Ақил Бхараттия" конференциясы Чандрапур қаласында екі рет өткізілді: 1979 жылы (төрағасы Ваман Крушна Чоргаде) және 2012 жылы (төрағасы Васант Аабаджи Дахаке). 2016 жылы Орталық провинциялар мен Берар Гондвана Самадж Сева Самити Чандрапурдан солтүстік-батысқа қарай 30 шақырым жерде орналасқан Уарора қаласында тұңғыш Бүкілүндік Гонди діни құрылтайын өткізді. Төрағалықты Хандкья Баллал Сахтың ұрпағы және қазіргі Чандрапурдың титулды Гонд патшасы Раджа Виршах Крушнашах Атрам жүргізді.

Көлік

Чандрапур МХ МШ 6, МХ МШ 9 және МХ Ш 233, МХ Ш 243 және МХ Ш 264 мемлекеттік тас жолдарымен өтеді. Чандрапур Махараштра штатының көптеген қалаларымен Махараштра мемлекеттік жол көлігі корпорациясының автобус қызметі арқылы байланысты. Автобус қатынасы Пуне, Нагпур, Амравати, Яватмал, Хайдарабад және Райпур қалаларына жүзеге асырылады. Яватмал-Бид арқылы Чандрапур-Пуне тас жолының салынуы жоспарлануда. Чандрапур теміржол стансасын Орталық теміржолдың Нагпур CR бөлімшесі басқарады. Ол Нью-Дели-Ченнай басты желісінде орналасқан. Чанда Форт теміржол стансасын Оңтүстік-Шығыс Орталық теміржолының Нагпур SEC бөлімшесі басқарады. Ол Балхаршах-Гондия желісінде жатыр. Қала шегіндегі басқа теміржол стансалары: Вивекананд Нагар теміржол стансасы, Бабупет теміржол стансасы және Чоти Падоли теміржол стансасы. Махараштра әуежайларын дамыту компаниясы басқаратын Чандрапур әуежайы МХ Ш 264 тас жолының бойында, Мохваға жақын орналасқан, қаладан шамамен 12 км қашықтықта. Ұшу-қону жолағының ұзындығы 950 метрді құрайды. Әуежайдың дамуына айналадағы кедергілер, әсіресе жылу электр стансасының орналасуы шектеу қояды. Сондықтан МДК Вихиргауда, Чандрапурдан 40 шақырым қашықтықта жаңа әуежай салуда. Жақын орналасқан әуежай – Др. Бабасахеб Амбедкар атындағы халықаралық әуежай (Нагпур).

Экономика

Чандрапур – көмір өндірісінің орталығы. 2012 жылы Чандрапур маңында 27 көмір кеніші болған. Басқа өнеркәсіп салаларына цемент жасау, қағаз және ферроқорытпа өндірісі кіреді.

Чандрапур супер жылу электр станциясы

Махараштра мемлекеттік электр энергиясын өндіру компаниясы Лимитедке тиесілі 3340 МВт қуаттылықтағы Чандрапур супер жылу электр станциясы кешені қаладан шамамен 2 км жерде орналасқан. Шамамен 3460 адам жұмыс істейтін бұл станция штаттың электр қуатының 25 пайыздан астамын қамтамасыз етеді. Станциядан 15 км қашықтықтағы Эрай өзеніндегі тас бөгет станцияны және Чандрапур қаласын сумен жабдықтайды. 1977 жылдың 16 қаңтарында станцияның іргетасын Орталық энергетика министрі К.С.Пант салды.

Білім

Кармавир Дадасахаб Каннамвар орта мектебі (бұрын Зила Паришад Юбилейлік орта мектебі деп аталған) 1906 жылы құрылған. Локманья Тилак Видялая мектебін Бал Гангадар Тилак негіздеген. Чанда Сикшан Прасарак Мандал – Чандрапурда бірнеше кампусы бар ірі білім беру мекемесі.

Кәсіби

Чандрапурда мемлекеттік медициналық колледж және мемлекеттік инженерлік колледж бар. Қаланың колледждері (медициналық колледжді қоспағанда) Гондвана университетіне қарайды.

Әкімшілік

2011 жылдың 20 қазанында Чандрапур қалалық әкімшілігі D санатты қалалық корпорация деңгейіне көтерілді.