Кіріспе
1990 жылғы Канада Жоғарғы Сотының жеккөру сөйлеуіне қатысты ісі R v Keegstra, [1990] 3 SCR 697 – Канада Жоғарғы Сотының сөз бостандығы туралы шешімі, онда сот Қылмыстық кодекстің нақты анықталған топқа қарсы жеккөрушілікті әдейі насихаттауға тыйым салатын ережесін, Канадалық құқықтар және бостандықтар хартиясының 2(b) бабындағы сөз бостандығы ережесіне сәйкес конституциялық деп сақтап қалды. Бұл іс R v Andrews ісімен байланысты қарастырылды.
R v Keegstra, [1990] 3 SCR 697 is a freedom of expression decision of the Supreme Court of Canada where the court upheld the Criminal Code provision prohibiting the wilful promotion of hatred against an identifiable group as constitutional under the freedom of expression provision in section 2(b) of the Canadian Charter of Rights and Freedoms. It is a companion case to R v Andrews.
Өмірбаян
Джеймс Кигстра (1934–2014) – Альберта штатының Эквилл қаласындағы мемлекеттік орта мектеп мұғалімі, 1968 жылы жұмысын бастады. Ол сонымен қатар, қауымда диякондық және жексенбілік мектеп мұғалімі ретінде көптеген қоғамдық қызметтер атқарды, ал 1974 жылы қауымның мэрі болып сайланды, ол 1983 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Кигстраның антисемиттік тұжырымдары 1970-ші жылдардың соңында наразылықтарға әкелді, бірақ мектеп кеңесі тиісті шаралар қабылдамады. 1981 жылдың желтоқсанында мектеп директоры Кигстраны «бұл жақпары және көзқарастық пікірлерді оқытуды» тоқтатып, 12-сыныптың әлеуметтану пәнінің бағдарламасын оқытуын талап етті. Мектеп басқармасы 1982 жылдың желтоқсанында Кигстраны жұмыстан босатылған. 1984 жылы ол Қылмыстық кодекстің 281.2(2) бабы бойынша «Эквилл орта мектебінде оқушыларға сабақ берген кезде, яғни еврей халқына қарсы жеккөрушілікті заңсыз түрде насихаттады» деген айып тақты. Қылмыстық кодекстің қазіргі 319(2) бабы жеккөрушілікті насихаттауды қылмыстық құқық бұзушылық деп санайды: «Кез келген адам, жеке сөйлесуден басқа жағдайда, сөздер арқылы кез келген анықталған топқа қарсы қасақана түрде жеккөрушілікті насихаттаса…». Сабақтар барысында ол яһудилерді «сымбаттану үшін Холокостты жасаған» терең зұлымдыққа толы халық ретінде сипаттады. Сондай-ақ, ол студенттерін яһудилер туралы өз теориялары мен пікірлері бойынша емтиханға тартты. Кигстра антисемиттік көзқарастарға ие болды және яһудилердің дүниежүзілік үстемдікке және христиан дінін жоюға бағытталған құпия жоспарына сенді. Ол қазіргі университеттер мен мектептерде оқытылатын тарихи ақпараттың яһудилердің халықты адастыру үшін жасаған қапаны екенін мәлімдеді. Ол білім беру жүйесінің олардың Холокостқа қатысты құпия жоспары туралы білуі себепті сәтсіздікке ұшырағанын айтты. Кигстра өзінің осы сатқындықты білетін және оны тоқтатуға ниеттенген санаулы таңдалған адамдардың бірі екеніне сенді. Кигстра сабақтарында Альбертаның әлеуметтану оқу бағдарламасына кірмейтін ұғымдарды оқытты.
Альберта соттарының іс жүргізуі
Альберта Корольдік сотындағы сот процесінің басында Кигстра сот төрешісіне сөз бостандығын бұзғаны үшін қудалауды тоқтату туралы өтініш жасады, бірақ бұл өтініш қабылданбады. Үш жарым айлық сот отырысында қазылар алқасы Кигстраны кінәлі деп тапты және оған 5000 доллар айыппұл төлеуге міндеттелді. Одан кейін ол өзінің сот үкімін Альберта апелляциялық сотына шағымдады, себебі 319(2)-бап Жарғының 2(b) бабында қарастырылған сөз бостандығына конституциялық құқықты бұзады. 1988 жылдың 6 маусымында Альберта апелляциялық соты 319(2)-баптың 2(b) бабын бұзғанын және Жарғының 1-бабына сәйкес қолданыла алмайтынын анықтады.
Көпшілік шешім
Көпшілік шешімді Бас судья Брайан Диксон жазды. Ол осы ережелердің 2-баптың (b) тармағын айқын түрде бұзғанын, себебі бұл заң сөзді ұстауды басу мақсатымен жасалған деп санайды. Диксон судьяның пікірінше, 2-баптағы сөзді ұстау еркі Хартияның 15-бабымен (теңдік құқығы) және 27-бабымен (көпмәдениеттілікті тану) шектелмейді. Диксон судья түсіндіргендей, 15 және 27-баптарды осылай қолдану "Ирвин Той ісінде сөзді ұстауға берілген кең және либералды түсіндірмеге" қайшы келеді, сондай-ақ "Хартияның 1-бабы осы тепе-теңдікті сақтау үшін ең қолайлы" болып табылады. Содан кейін Диксон судья Хартияның 1-бабына қатысты мәселеге көшті. Ол сөзді ұстау еркінің бұзылуы 1-бап бойынша негізделгенін тапты, өйткені заңның мақсатына ұқсас байланысы бар, ол шамадан тыс шектеуші емес және жеккөрушілік мазмұнды қорғаудың құны төмен болғандықтан бұзушылықтың ауырлығы жоғары емес. Осылайша ол Корольдіктің апелляциялық шағымын қабылдады және істі Апелляциялық сотқа, олардың шешімінде қарастырылмаған мәселелерді қарау үшін қайтарды.
Келіспеушілік
Ал өзгеше пікірді судья Беверли МакЛачлин жазды. Ол Диксон төрағасымен келісіп, ережелер Хартияның 2(b) бабын бұзатынын мойындады. Алайда, ол сөз бостандығының бұзушылығын 1-бап бойынша негіздеуге болмайтынын айтар еді. Сондықтан ол апелляцияны қабылдамауға болар еді.
Кейінгі іс жүргізу
Мәселе Альберта апелляциялық сотына қайта оралғанда, бұл сот бастапқы материалдарға сүйене отырып, Кигстраның апелляциясын сот алдындағы жариялылыққа байланысты қазылар алқасына шағымдануға рұқсат бермегені үшін де қабылдаған болар еді деп шешті. Сондықтан Сот Кигстраның апелляциясын қабылдап, жаңа сот процесін тағайындады. Кигстра екінші сот процесінде кінәлі деп танылды, нәтижесінде тағы бір апелляция туды, ол қайтадан Жоғарғы Сотта аяқталды, ол үкімді күшінде қалдырды.
Эквилл қаласына әсері
Кигстра мемлекеттік мектепте мұғалім болумен қатар, Еквилл қаласының әкімі де болды. Осы іске байланысты Еквилл қаласы бұқаралық ақпарат құралдарының қатаң бақылауында болды. Қала тұрғындары ағымдағы сот процесінің олардың имиджін қырлеткенін сезінді. Бұқаралық ақпарат құралдары оларды антисемиттер деп айыптады және оларға жағымсыз назар аударды. Еквилл қаласының тұрғындары бұл бір адамның іс-әрекетінен туындаған бүкіл қалаға таңылған әділетсіздік екенін мәлімдеді.
Жоғары Соттың осыған ұқсас мәселелерге қатысты шешімінің әсері
Бұл іс сөз бостандығы және жеккөру сөйлеуіне қатысты басқа да істерге прецедент жасады. "R v Butler" (1992) ісінде, әдепсіздікке қарсы заңдарды қарастырғанда, Жоғарғы Сот "Keegstra" ісін сілтеме жасай отырып, сөз бостандығын кеңінен түсіндіру қажеттігін және осы істе оның бұзылғанын атап өтті. Тағы бір жеккөру сөйлеуіне қатысты іс, "R v Krymowski" (2005) ісінде, Сот "Keegstra" ісі жеккөру сөйлеуіне қарсы заңдардың конституциялық екенін көрсеткенін мәлімдеді. Бір топқа қарсы жеккөрушілікті насихаттауға дәлелдердің болуын күте отырып, Сот "Krymowski" ісінде, соттар бір топ жеккөру сөйлеуінің құрбаны болды-жоқ па деген қорытындыға келу үшін "дәлелдердің барлық жиынтығын" қарастыруы керек екенін қосты.
Альберта мұғалімдер қауымдастығының іс-әрекеті
Альберта мұғалімдер қауымдастығы этникалық топқа қарсы зұлымдық қылмыстарын болдырмау үшін этика кодексін өзгертті. Бұл кез келген жеке тұлғаның немесе топтың өз өзіне деген құрметін қорғау құқығын қамтиды, нәсіліне, дініне, жасына немесе басқа да физикалық ерекшеліктеріне байланысты кез келген алдын ала пікірге қарамастан. Жаңа мұғалімдерді үздіксіз бағалау арқылы біліктілігін арттыру туралы талаптар қойылды және Білім министрі Дэвид Томас Кинг Альберта мұғалімдер стандартын әзірлеу үшін кеңес құрды. Кеңестің басты мақсаты – мұғалімдердің сыныптағы кәсіби деңгейін тексеру процедураларын жасау болды. Кигстраға 5000 доллар айып салынды және оның оқытушылық куәлігі тоқтатылды. Сот шешімі осы істе зардап шеккен топ үшін әділдік орнатуды толық қамтамасыз етпеді. Джеймс Кигстра айыптаулар мен оның еврейлерге қарсы ұстанымдарындағы кемшіліктерге қарамастан, антисемиттік көзқарастарынан ешқашан бас тартқан жоқ.
Танымал мәдениетте
1988 жылы американдық телефильм "Evil in Clear River" Альберта штатының шағын қаласындағы Холокостты жоққа шығарған орта мектеп мұғаліміне қатысты 281.2(2) тамыл бойынша қудалауды көрсетеді. Бұл фильм Канада Жоғарғы сотындағы "R. v. Кигстра" ісінің соңғы нәтижесіне жеткенге дейін түсірілді.