Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ризон – Ардиаейлер билеген Ильри патшалығының астанасы болған. Рим үкімдігі кезінде Ризиний деп аталды. Ризон – Котор шығанағындағы ең ежелгі елді мекен, ал қазіргі Рисан қаласы (қазіргі Черногория) ежелгі қаланың жанында орналасқан. Бастапқыда бұл Ильриліктердің қонысы болды, ол біртіндеп дамып, Агрон мен Тьютаның басқаруымен Ильри Ардиан патшалығының астанасына айналды. Бұл қала Тьюта патшайымының римдіктерге қарсы өткен бірінші Ильри соғысындағы соңғы бекінісі еді. Рим дәуірінде де маңызды аймақтық елді мекен ретіндегі мәртебесін сақтап келді.
Rhizon was the capital of the Illyrian kingdom under the Ardiaei. During the Roman rule it was known as Rhizinium. Rhizon is the oldest settlement in the Bay of Kotor and the modern town of Risan (modern Montenegro) stands near the old city. Originally it was an Illyrian settlement that developed gradually and became the capital of the Illyrian Ardiaean Kingdom under Agron and Teuta. It was the last stronghold of queen Teuta in the first Illyrian war against the Romans. It maintained its status as a significant regional settlement well into the Roman era.
Атауы
Бастапқыда Иллирияның нағыз аумағында орналасқан қала, ежелгі грек тілінде Ῥίζων және латын тілінде Risinium деп тіркелген. Топонимнің мағынасы "ағыс", "арна" сөздерімен салыстырылған, бұл прото-индоевропалық (H)reǵ "ағыс" түбірінен шыққан, ал одан "өзен", "ағын" сияқты мағыналар туындаған.
Originally in Illyrian proper territory, the city is attested in Ancient Greek as Ῥίζων and in Latin as Risinium. The toponym has been compared with , meaning 'flow', 'stream', deriving from Proto Indo European (H)reǵ 'flow', whence in turn meaning 'river', 'stream', etc.
Тарих
Иродиан (б.з. II ғасыры) Ризон қаласының атын Кадмустың ұлы, Иллирийдің бауыры Ризондан алғанын айтады. Ризон туралы ең алғашқы жазба б.з.д. IV ғасырдағы Псевдо Скилакстың «Периплі» еңбегінде енхелейлердің қонысы ретінде кездеседі. Кейіннен бұл қалада тағы бір иллириялық тайпа – ардиялықтар қоныстанды. Ризон Агронның Иллирия мемлекетіндегі басты бекінісі болды, онда патшайым Тьюта Иллирия соғыстары кезінде паналады. Бұрын Котор шығанағы Синус Ризоник және Ризоникалық шығанақ (Ῥιζονικὸς κόλπος) деп аталатын, бұл атау (грек) Ризонның есімінен, шығанақтың ежелгі қаласының бас қаласынан шыққан. Ризонның өзінің де қорғаушысы – Медаур есімді құдай болды, ол найза ұстап, жылқыға мініп бейнеленген. Римдіктер аймақты басып алғанға дейін Ризонде эллинистік мәдениеттің деңгейі өте жоғары болды. Рим дәуірінде Ризиний oppidum civium Romanorum ретінде тіркелген. Котор шығанағы арқылы екі римдік жол өтеді. Римдік Ризинийдің ең гүлденген кезеңі I және II ғасырларда болды, осы кезде аймақта зәулім виллалар салынды және қалада 10 000 тұрғын өмір сүрді. Бес мозаика – бұл Рисан үшін ғана емес, сонымен қатар Черногория үшін де сол кезеңнің ең құнды мұралары. Ең жақсы сақталған мозаикада Гіпнос, гректердің ұйқы құдайы бейнеленген. Бұл Балқан аймағында осындай суреттің жалғыз мысалы. Атақты археолог сэр Артур Эванс 1885 жылы алғашқы қазба жұмыстарын жүргізді. Ризон/Ризинийдің қорғаушы құдайы – иллириялықтардың соғыс құдайы Медавр. Медавр туралы Рисиниумнан шыққан римдік легаттың Ламбезисте (Солтүстік Африка) қашап жазған арнауында, сондай-ақ Рисиниум мен Санта-Мария-ди-Леука (Лекче) қалаларынан табылған екі жазуда айтылады. Ламбезистің арнауында Медаврдың ат үстіндегі мүсіні де орнатылғаны көрсетілген, ол Ризинийдегі монументалды мүсіннің көшірмесі болуы мүмкін. XXI ғасырда Ризинийде жүргізілген археологиялық зерттеулер Медавр мүсіні кем дегенде 15x20 м базада орнатылған және қалаға үстемдік еткен акропольде орналасқан деген болжамды растайды. Аварлар мен славяндардың шабуылдары қаланы құлпынай қылып, қараусыз қалдырды. Рисандағы епископ туралы соңғы жазба 595 жылға дейін сақталған.
Herodian (2nd century A. D.) mentions that Rhizon takes its name from Rizon, son of Cadmus and brother of Illyrius. The earliest mention of Rhizon dates back to the 4th century BCE in the Periplus of Pseudo Scylax who mentions it as a settlement of the Enchelei. It later developed as a settlement of another Illyrian tribe, the Ardiaei. Rhizon had been the main fortress in the Illyrian state under Agron where Queen Teuta took refuge during the Illyrian Wars. Formerly the Bay of Kotor was known as Sinus Rhizonicus and Rhizonic Gulf (Ῥιζονικὸς κόλπος) after the (Greek) name of Rhizon, the leading town in anticity of the bay. Rhizon had also its own protector, a deity called Medaurus, who was depicted as carrying a lance and riding on horseback. Prior to Roman control in the region, the degree of Hellenistic acculturation at Rhizon was very high. In Roman times, Rhizinium is documented as an oppidum civium Romanorum. Two Roman routes led through the Bay of Kotor. The most prosperous time for Roman Rhizinium came during the 1st and 2nd centuries, when huge villas were made in the area and the city had 10,000 inhabitants. Five mosaics are the most valuable remains of that period not only for Risan but also for Montenegro. The best preserved one shows Hypnos, the Greek deity of sleep. It is the only known image of this kind in the Balkans. The famous archeologist Sir Arthur Evans led those initial excavations in 1885. The protector god of Rhizon/Risinium was the Illyrian war deity, Medaurus. Medaurus is mentioned in a dedication carved in Lambaesis (north Africa) by a Roman legatus native of Risinium and more scarcely in two other inscriptions found in Risinium and Santa Maria di Leuca (Lecce). The Lambaesis dedication also indicates that an equestrian statue of Medaurus had been erected there, likely the replica of a monumental statue located in Risinium. Archeological research in Risinium in the 21st century suggests that the statue of Medaurus was set up on a base of at least 15x20m, and situated on the acropolis where it dominated the city. The invasions of the Avars and Slavs left the city deserted. The last reference of a bishop in Risan dates back to 595.
Мұра
Градина төбесінде, Карин археологиялық ескертуінің үстінде, иллириялық акропольдің қалдықтары сақталған бекініс орналасқан.
On the Gradina hill, above the archeological site of Carine, a fortification is situated containing remains of an Illyrian acropolis.