Кіріспе

Аорталық клапанды жөндеу немесе аорталық клапанды қайта құру – бұзылған аорталық клапанның пішіні мен қызметін қалпына келтіру. Көбінесе ол аорталық регюргитацияны емдеу үшін қолданылады. Сонымен қатар, аорта аневризмасын емдеу үшін де қажет болуы мүмкін, ал туа біткен аорта стенозы үшін сирек қолданылады.

Жөндеу немесе ауыстыру

Операцияның мақсаты – өмір сүру ұзақтығын арттыру және аорта клапанының дисфункциясы салдарынан туындайтын жүрек жеткіліксіздігін емдеу. Аневризманы емдеу кезінде аортаның асқынуларын (жарылу немесе қабаттану) болдырмау да мақсат болуы мүмкін. Жөндеу – клапан алмастыруға қарағанда салыстырмалы түрде жаңа тәсіл; көптеген жағдайларда клапанның ауыр зақымдануына байланысты алмастыру ғана мүмкін болады. Аорта клапанын алмастыру қауіпсіз және тиімді процедура болғанымен, ол клапанмен байланысты асқынулардың ұзақ мерзімді пайда болуымен байланысты болуы мүмкін. Мұндай асқынулардың пайда болу ықтималдығы пациенттің жасына және операция түріне байланысты. Көбінесе кездесетін асқынулар – клапан үстінде қан ұюы немесе тромбтың жұлынуы (эмболия); қан кету асқынулары көбінесе қан ұюын болдырмау үшін қажетті «қанды сұйылту» дәрілерінің (антикоагуляция) салдарынан туындайды. Биологиялық/тіндік клапандар дегенерацияға бейім, сондай-ақ клапан протезінің инфекциялану қаупі де жоғары (протездік клапан эндокардиті). Аорта клапанын алмастыру нәтижелерімен салыстырғанда, аорта клапанын жөндеуден кейін қан ұюға бейімділік азырақ болады және көбінесе антикоагуляция қажет болмайды, бұл қан кету асқынуларының мүмкіндігін азайтады. Жөнделген аорта клапанының инфекцияға шалдығу ықтималдығы аорта клапанын алмастырудан кейін байқалатын жағдаймен салыстырғанда әлдеқайда төмен. Жөндеу процедурасы мәңгілік болмауы мүмкін, бірақ көптеген жағдайларда аорта клапанын жөндеудің ұзақтығы биологиялық протездікінен әлдеқайда артық болады. Бұл параметрлерді және жақсы трансезофагеальды эхокардиограмманы қолдану арқылы көптеген жағдайларда қайтымның нақты механизмін анықтауға болады.

Аорталық клапанның стенозы

Аорта клапанының туа біткен стенозы, егер маңызды кальцификация болмаса, аорта клапанының жөнделуі арқылы емделеді. Жөндеу әдісі комиссуротомиядан негізінен клапан тінін жақсарту үшін бөлу ғана емес, сонымен қатар аорта клапаны үшін кемінде бір қосымша комиссура (клапанның ілінісу нүктесі) жасалуымен ерекшеленеді. Осылайша, аорта клапанының дерлік қалыпты қызметін қамтамасыз ететін екі жапырақшалы клапан құрылады. Ең үнемі қолданылатын тәсіл – екі қалыпты комиссурасы және екі жапырақшасы бар екі жапырақшалы аорта клапанын жасау. Аорта клапанының тіні, аортадан анық аномалиялы жерлерінде алынып тасталады немесе бөлінеді. Екінші комиссураның орналасуы қалыпты биіктікте анықталады; жеткілікті мөлшердегі тінді және қажетті пішіндегі жапырақшаларды жасау үшін, жаңа комиссураға жететіндей етіп, жапсырма немесе бастапқы жапырақша тіні қолданылып, жапырақшалар аорта қабырғасына тігіледі.

Трикуспидтік аорталық клапан

Трикуспидтік аорта клапандарының анатомиясы негізінен қалыпты; егер өрлеуші аорта аневризмасы болса, аорта аневризмасының қағидалары қолданылуы керек. Аневризма болмаса, реггитация жиі бір немесе екі клапан жапырақшасының (кусп) созылуынан туындайды. Мұндай созылу туа біткен тіндердегі тесіктердің болуымен бірге жүруі мүмкін. Сонымен қатар, аорта сақинасының кеңеюі клапанның дисфункциясына себеп болуы мүмкін. Дамысқан елдерде жапырақшалардың қысқаруы сирек кездеседі; қазіргі уақытта оны жөндеу арқылы тиімді емдеуге болмайды. Хирургиялық емдеу кезінде жапырақшаның созылу деңгейі нақты анықталып, содан кейін тігістермен түзетіледі. Сақинаның кеңеюі оның көлемін кішірейтуді және анулопластика арқылы бекітуді қажет етеді. Сақиналық кеңею жағдайында сақина қысқартылуы керек; қазіргі уақытта сақинаның айналасына орналастырылып, қажетті өлшемге дейін тартылатын берік тігіспен ең көп тәжірибе жинақталған. Созылу жапырақшалардың барлығының қалыпты пішінде болуын қамтамасыз ететін тігістермен бүктеу арқылы түзетіледі. Операцияның соңында жапырақша шеттерінің бірдей биіктікте болуы тиіс.

Бикуспидтік аорталық клапан

Бикуспидтік аорталық клапан анатомиясында екі жапырақшаның туа біткен бірігуі болады. Бұл біріккен жапырақша қалыптыдан артық күш-қуатқа ұшырайды және салдарынан уақыт өте келе созылады. Бұл аорталық клапанның кері ағысына (регургитацияға) әкеледі. Мұндай жағдайда жүзік (аннулус) кеңеюі жиі кездеседі, бұл ағып кетуге бейімділікті арттырады. Ұзаққа созылған дисфункция салдарынан қалыпты жапырақша да деформацияланып, созылуы мүмкін. Зардап шеккен адамдардың жартысында жоғары көтерілетін аорта аневризмасы да болады, оған тиісті ем қажет. Бикуспидтік анатомия көбінесе жақсы клапандық функцияны сақтайды (деформацияланбаған жағдайда), сондықтан ол бикуспидтік қалпында қалдырылады; жөндеу процедурасы тек регургитацияға әкелген екіншілік деформацияларды түзетеді. Трикуспидтік аорталық клапандар сияқты, жапырақшалардың қысқаруын болдырмау үшін оларды өлшеу қажет. Жүзік (аннулус) көбінесе кеңейген болады, оны қысқартып, анулопластика арқылы тұрақтандыру керек. Тіндердің созылуы тігістермен түзетіледі.

Бір тұмсықты аорталық клапан

Бір жапырақты аорта клапаны ғана емес, маңызды стенозға (тарлуға) да, сонымен қатар, негізінен регрессионға (қайта ағылуға) да алып келуі мүмкін. Зардап шеккен адамдардың бір бөлігінде жоғарылаушы аорта аневризмасы болуы мүмкін, оған да ем қажет болуы мүмкін. Жөндеу процедурасы кем дегенде бір қосымша комиссура жасау арқылы клапанның құрылымын өзгертеді. Көбінесе бір жапырақты клапан екі жапырақты конфигурацияға айналдырылады; нәтижесінде клапанның жұмысы қалыптыға жақын болады. Жапырақ тіндері айқын аномалиясы бар жерлерде кесіледі. Жапсырма тінін қолданып, жапырақтар екінші (жаңа) комиссураға жететіндей етіп кеңейтіледі. Егер аннулус кеңейген болса, оны кішірейтіп, бекіту керек. Кейбір жағдайларда екі жапырақты конфигурация қолайлы болуы мүмкін. Мұны іске асыру үшін тіндер аортадан бөлінеді, содан кейін клапан қажетті пішінге келтіріледі.

Операциядан кейінгі емдеу

Аорталық клапанды жөндеуден кейін, механикалық протездермен клапан алмастырудан өзгеше, қан ұю жүйесін тежеу (антикоагуляция) қажеттілігі туындамайды. Қанды сұйылту қана егер қарыншалық фибрилляция туындаса немесе жалғасса, сол қарыншада қан тірбуыздарын қалыптастырудың алдын алу үшін қажет болуы мүмкін. Аорталық клапанды алмастырудан кейін, ауыз және жұтқыншақпен байланысты араласуларға (мысалы, тіс хирургиясы) профилактикалық антибиотиктер қолдану ұсынылады. Сол кезде хирургтар мен кардиологтар аорталық клапанның дисфункциясының нақты сипаты мен ауырлығы туралы шектеулі мәліметке ие болды. Бұл 1950 жылдардың басында Инге Эдлер мен Карл Хеллмут Герцтің эхокардиографияны жасауымен өзгерді. Дегенмен, жүрек клапандарының протездерін жасау, олардың қайталанатындығына байланысты алмастыруды стандартты тәсілге айналдырды. Алғашқы шарлы қақпақты клапанды 1961 жылы американдық хирургтар Альберт Старр мен Лоуэлл Эдвардс имплантациялады, ал келесі онжылдықтарда көптеген механикалық және биологиялық протездер жасалып, қолданысқа енгізілді. Митраль клапанын жөндеудегі оң нәтижелер 1980 және 1990 жылдары хирургтарды аорталық жеткіліксіздіктің әртүрлі себептеріне қолдануға болатын хирургиялық техникаларды дамытуға ынталандырды. Келесі жылдары кезең-кезеңімен жақсартулар енгізілді; бүгінде көптеген жеткіліксіз аорталық клапандарды жөндеу арқылы емдеуге болады.